Ο κόσμος των αρχαίων

 

«Ο κόσμος των αρχαίων-Εικόνες και θεωρήσεις του Σύμπαντος από την εποχή των μύθων ως την Αναγέννηση» Ε.Λο Σάρντο Εκδόσεις Μελάνι 2012 σελ. 288

 

Το βιβλίο αυτό περιλαμβάνει τις παραδόσεις, του καθηγητή Εουτζένιο Λο Σάρντο , στο Τμήμα Ιστορίας της Τέχνης στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ρώμης «La Sapienza”.

 

O ουρανός και η γη είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι , όπως το πάνω και το κάτω, το θερμό και το ψυχρό. Η γη είναι το βαρύ και στερεό στοιχείο , είναι κατοικημένη και ζωντανή .Πάνω της ο Άτλαντας πατάει γερά με τα στιβαρά του πόδια , για να στηρίξει στις πλάτες του το στερέωμα. Η γη είναι ο άξονας , ο άκμων γύρω από τον οποίο περιστρέφεται το σύμπαν. Ο ουρανός είναι αφηρημένος , αγνός, κατοικημένος από ανώτερα, θεϊκά όντα.

Οι μύθοι διηγούνται για τον Ουρανό και τη Γαία , για τη Νουτ που γεννά τον ήλιο , στη Ριγκ Βέδα γίνεται υπαινιγμός για το πρωτογενές κενό. Ο Αναξίμανδρος υποθέτει ότι στη βάση των πάντων βρίσκεται το άπειρο, οι Πυθαγόρειοι και ο Παρμενίδης υποστηρίζουν ότι το σύμπαν έχει σχήμα σφαίρας.

Τι ακριβώς είναι τα αστέρια δεν είναι ξεκάθαρο. Το φως που εκπέμπουν είναι δικό τους ή αντανάκλαση του ηλιακού ; Και πόσο μακριά βρίσκονται; Για μερικούς είναι πιο κοντά σε εμάς απ΄ότι ο ήλιος , σύμφωνα με άλλους , σχηματίζουν τον εξώτερο κύκλο , το θόλο , τη μεγάλη αψίδα που στηρίζεται στους στύλους  του σύμπαντος. Σύμφωνα με τις δοξασίες των αρχαίων ο έναστρος ουρανός διασχίζεται από μεγάλες ατραπούς , από τις οποίες ξεχωρίζει μία , που οι Έλληνες ονόμασαν «γαλαξία» απ΄ το γάλα της Ήρας. Η μεγάλη ουράνια θάλασσα διασχίζεται από τέσσερεις ποταμούς από όπου περνούν οι ψυχές για να επιστρέψουν στο τελικό προορισμό τους. Η μείζων από όλες τις οδούς του ουρανού είναι εκείνη που ακολουθεί ο ήλιος στην ετήσια διαδρομή του : ο Ζωδιακός Κύκλος. Ο Ζωδιακός Κύκλος είναι το ρολόι της κτίσεως ,που καθορίζει την εναλλαγή των εποχών .Οι αστερισμοί που φωτίζουν αυτό το δρόμο , κυβέρνησαν τις εποχές των ανθρώπων (Ταύρος, Κριός, Ιχθείς, Υδροχόος).Ο Κριός είδε τον Μωυσή να απαλλάσσεται από το χρυσό μοσχάρι, οι Ιχθείς τη γέννηση του Χριστού (ΙΧΘΥΣ).Καθεμιά από αυτές τις εποχές  έχει ένα όνομα , ένα ιδιαίτεροι χαρακτηριστικό : του χρυσού, του σιδήρου, του χαλκού, του αυστηρού Κρόνου ή του ισχυρού Δία.

Η Σελήνη παρ΄ ότι κοντινή και εύκολα παρατηρήσιμη , με το ωραίο πρόσωπο γυναίκας, εξακολουθεί να κρατά καλά κρυμμένο το μυστικό της, Οι πλανήτες εγείρουν πολλές αμφιβολίες. Οι διαστάσεις και το χρώμα τους ποικίλλουν κατά τη διάρκεια του έτους.

Αυτό περίπου είναι το αρχαίο μοντέλο όπως διαμορφώθηκε στη Μεσοποταμία και στην Αίγυπτο κι όπως αργότερα τελειοποιήθηκε και συστηματοποιήθηκε σε επιστημονικό επίπεδο από τους αρχαίους Έλληνες της κλασικής και κατόπιν της ελληνιστικής περιόδου. Η κοσμοαντίληψη περί σύμπαντος , όπως διαμορφώθηκε τότε , ένωσε για πολλούς αιώνες την Ανατολή με τη Δύση (Σουμέριοι , Ασσύριοι, Χαλδαίοι, Πέρσες, Αιγύπτιοι, Άραβες, Έλληνες, λατινική Δύση)και επιβίωσε μέχρι την Αναγέννηση. Η ιστορική διαδρομή αυτής της ιδέας διανθίζεται από ποιητικές και καλλιτεχνικές εμπνεύσεις πολύ υψηλού επιπέδου. Αρκεί να αναφέρουμε τον αιγυπτιακό ναό στη Δενδερά και το Πάνθεον στη Ρώμη , τον Δάντη , τον Λεονάρντο ντα Βίντσι και τον Μποτιτσέλι. Οι πηγές που διαθέτουμε σήμερα και τα σημεία αναφοράς της αρχαίας κοσμολογίας είναι η Βίβλος και τα μεγάλα έπη  , όπως το Γιλγαμές των Σουμερίων  ή το Ενούμα Έλις των Βαβυλωνίων , επίσης  τα έργα των φιλοσόφων , όπως ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης , τα έργα των αστρονόμων ,όπως ο Ίππαρχος , ο Ηρακλείδης ο Ποντικός, ο Νικόλαος Κουζάνος,  ο Αλ –Φαργκανί, ο Αλβουμάσαρ , ο Αβικέννας , ο Ισίδωρος της Σεβίλλης ή στις αστρολογικές παρεκκλίσεις του Κλαύδιου Πτολεμαίου.

Από αυτόν τον αρχαίο μύθο τι απομένει σήμερα , μετά τον Κοπέρνικο , μετά τον Γαλιλαίο; Το διατυπώνει με κρυστάλλινο τρόπο ο Πιερτζιόρτζιο Οντιφρέντι :

«Η ουράνια τροφή( … )αποτελείται από το κενό και το τίποτα. Πράγματι, σύμφωνα με τη μοντέρνα φυσική, εν αρχή ην το κενό. Κι όχι μόνο γιατί, κατά τη θεωρία της σχετικότητας , η ύλη δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ασυνέχεια στο βαρυτικό πεδίο( …) αλλά κυρίως , γιατί, σύμφωνα με την κβαντομηχανική , το κενό είναι στην πραγματικότητα ένα θέατρο, στη σκηνή του οποίου εμφανίζονται και εξαφανίζονται αδιάκοπα μόρια και αντιμόρια, σύμφωνα με την αρχή της απροσδιοριστίας του Χάιζενμπεργκ….».

Μέσα από θεωρίες και εικόνες ο συγγραφέας, Ετζουτζένιο Λο Σάρντο ,επιχειρεί να ξαναδιαβεί τους αναρίθμητους δρόμους ,που περπάτησε ο άνθρωπος στην προσπάθειά του να ερμηνεύσει τα μυστήρια του σύμπαντος, τα οποία μόνο με τον Γαλιλαίο και την επιστημονική επανάσταση άρχισαν να βρίσκουν κατάλληλες απαντήσεις.

Μια συναρπαστική ανάγνωση , μια εντυπωσιακής πληρότητας και σαφήνειας σύνθεση. Διαβάστε το .Πρόκειται για Αριστούργημα.

 

Ο Ετζουτζένιο Λο Σάρντο είναι καθηγητής Παλαιολογίας και Παλαιοοικολογίας στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης «La Sapienza”, καθώς και γενικός επιθεωρητής του Υπουργείου Πολιτισμού της Ιταλίας. Είναι ιστορικός και συγγραφέας πολυάριθμων έργων και επιμελητής πολλών εκθέσεων.

 

Γράφει:  Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s