Το μαργαριτάρι της Ανατολής

b181522

 

«Το μαργαριτάρι της Ανατολής» Τ.Φραγκούλις Εκδόσεις Ψυχογιός 2012 σελ.423

 

«     Απ’ τον τόπο που είμ’ εγώ ξέρουν ν’ αγαπούν,

Ξέρουν τον καημό να κρύβουν , ξέρουν να γλεντούν.

Τι σε μέλει εσένανε κι όλο με ρωτάς,

αφού δε με λυπάσαι , φως μου, και με τυραννάς…»

Τα ρεμπέτικα τραγούδια είναι γεμάτα παράπονο και πάθος , έρωτα και πίκρα , τραγούδια μελαγχολικά, που διηγούνται τα παθήματα των ασήμαντων ανθρώπων.

Είναι τραγούδια που αναφέρονταν σε ναρκωτικά , σε φυλακές, σε σκληρούς μάγκες , και σε ραγισμένες καρδιές, στίχοι χυδαίοι και πρόστυχοι. Τραγούδια θρηνητικά.  Τραγούδια ερωτικά , οικεία και βίαια. Τραγούδια που ήταν  γεμάτα θρίαμβο και περιφρόνηση , και φώναζαν στον μπερμπάντη ή στον γκρινιάρη να φύγει και να πάει στο διάβολο. Άλλα έσταζαν μαράζι και λύπη , θρηνώντας για χαμένα χρόνια και μαλλιά πουν άσπρισαν κοντά σε λάθος άντρα. Τραγούδια για μάγκες που δεν είχαν φερθεί καλά στις γυναίκες. Τραγούδια που υμνούσαν την απανθρωπιά του δολοφόνου . Τραγούδια για πληγωμένες καρδιές,  για πόνο και εκδίκηση. Αντρικά τραγούδια για αντρικές ψυχές. Αμανέδες και παιχνιδιάρικα ερωτικά τραγούδια , τραγούδια του μεθυσιού και της προδοσίας .Τραγούδια που προειδοποιούσε  τους άντρες για τους κινδύνους ,  που διέτρεχαν όταν έμπλεκαν με όμορφες και άμυαλες γυναίκες….

«Δεν είμαι εγώ για σένα», «Πια δε με γελάς» , «Το κουτσαβάκι», «Στρίβε λόγια», «Μάγκικο», «Γιατί να με γελάσεις», «Μάγκες καραβοτσακισμένοι», « Πάνε τα λεφτά μου», «Ο λαθρέμπορος», κ.α.

Τα ρεμπέτικα τραγούδια έκαναν την εμφάνιση τους στις αρχές της δεκαετίας του  1920.

Αυτά τα τραγούδια είναι τα τραγούδια του ελληνικού υποκόσμου. Είναι τα τραγούδια των ρεμπέτηδων .Τους ρεμπέτηδες τους λέγανε και μάγκες.

Οι μήτρες του ρεμπέτικου τραγουδιού είναι η φυλακή και ο τεκές. Εκεί οι ρεμπέτες έπλασαν τα τραγούδια τους.

Σαν πρώτη ύλη τα πρωταρχικά ρεμπέτικα τραγούδια χρησίμευσε το υλικό των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών και τα τραγούδια που έλεγαν οι Έλληνες της Σμύρνης και της Κωνσταντινούπολης. Στις ρίζες του ρεμπέτικου θα βρούμε τους αμανέδες. Στα τραγούδια αυτά επέδρασαν επίσης οι βυζαντινοί ύμνοι και η τούρκικη μουσική.

Τα ρεμπέτικα αναπτύχθηκαν σε αστικά κέντρα και κυρίως στα λιμάνια : Κωνσταντινούπολη,Σμύρνη, Θεσσαλονίκη, Σύρα ,Πειραιά , στα μεγάλα αυτά κοσμοπολίτικα σταυροδρόμια , όπου βρήκαν τη δική τους γλώσσα.

Σμύρνη 1922.

Η ζωή της πανέμορφης Κυβέλη Φωτιάδη, κόρη πλούσιας οικογένειας ,ξεκινά από τη Σμύρνη. Η Κυβέλη είχε  πολλούς Σμυρνιώτες θαυμαστές και ήταν  ονομαστή ως Σμυρνιά σαντέζα. Της άρεσε να  πηγαίνει με τον πατέρα της , με μια ανοιχτή μαύρη Μπουγκάτι , με οδηγό με στολή στο τιμόνι, στο μεγαλοπρεπές θέατρο της Σμύρνης να ακούσει τους «Παλιάτσους », την τραγική ιστορία ενός θιάσου εκδικητικών κλόουν. Προτιμούσε επίσης    τα ερωτικά τραγούδια των φημισμένων μουσικών , τα εύθυμα ακορντεόν τους , τα μαντολίνα και τις γλυκές φωνές με τις καντάδες τους .

Πειραιάς 1922.

Μετά την Μικρασιατική καταστροφή φτάνει πρόσφυγας και πάμφτωχη  στον Πειραιά , όπου για ένα διάστημα έμεινε στο μπουρδέλο της κυρίας Έφης , μέχρι να αρχίσει να τραγουδά σε ένα τεκέ της Δραπετσώνας , στο υπόγειο μαγαζί του μπάρμπα-Γιάννη. Η Κυβέλη ήταν και πρώτη γκόμενα στον τεκέ του μπάρμπα-Γιάννη.

 

Είμαι η πρώτη γκόμενα ,

νταλκά του κάθε μάγκα .

Μα τη δική μου την καρδιά

άλλος καημός την ψήνει.

 

Κι αυτός το κάνει τουμπεκί,

με την καρδιά μου παίζει

και το μπουζούκι του κρατά

πενιές οι άλλοι σαν ρίχνουν.

 

Μες στον Πειραιά έφτασα

δίχως ρούχα και λούσα

μα το μυαλό μου έχασα

γι’ αυτόν εδώ τον μάγκα.

 

Εκεί στον τεκέ, θα γνωρίσει τον Σπύρο , τον Σάκη  και τον Τρελάκια τον Μάνο .Διάφοροι άντρες μπαινοβγαίνανε στη ζωή της , άντρες που της φέρνανε φρέσκα ψάρια, μεταξωτές κάλτσες ή μπουκάλια με κρασί… Θα χαρεί χωρίς δεσμεύσεις τους έρωτές της .

Πολλοί  επηρεάσανε τη μοίρα της Κυβέλης  , η κυρία Έφη , ο μπάρμπα –Γιάννης , ο Σπύρος , ο Μανόλης ο Αγγουράς,  ο Σάκης ,η κυρά –Ξανθή , ο Αλέκος , η Ναρέλα ,η Ρουμπίνι, η Ασπασία, η Σοφία η Καππαδόκισσα ( η χορεύτρια της κοιλιάς), και η Μαριάνθη με το λουλουδάτο φόρεμά της, η γυναίκα του Σμυρνιώτη.

Στο Αθηναϊκό κέντρο «Μπέλα Βίστα» , η Κυβέλη, θα συνεργαστεί με  τον συνθέτη Παναγιώτη «Σμυρνιώτη» Δούκα  και τον Διαμαντή Σκαρλάτο, που έπαιζε  μπουζούκι.

Η Μαριάνθη έγραφε τα τραγούδια ,τα οποία έκαναν τον Σμυρνιώτη ολοένα και πιο δημοφιλή. Ο γάμος τους όμως είχε βαλτώσει….

Η Μαριάνθη ήταν μια γυναίκα με πάθη ,που ο Σμυρνιώτης ήταν ανίκανος να ικανοποιήσει με οποιαδήποτε άλλο τρόπο εκτός από το να βάλει στα λόγια της, μουσική. Ακόμα κι αυτό το έκανε με δυσφορία  και ποτέ δεν της άφηνε να χαρεί απόλυτα τη συνεργασία τους …

Η Μαριάνθη μοιράστηκε το μυστικό της με την Κυβέλη , ότι αυτή έγραφε τα τραγούδια του Σμυρνιώτη και εκείνη δεν θα την πρόδιδε . Κανείς δεν το υποπτευόταν αυτό , αλλά ,αν αποκαλυπτόταν , ο Σμυρνιώτης θα καταστρεφότανε…

Ο Σμυρνιώτης είχε λαχτάρα για στίχους ,όπως οι άλλοι είχαν λαχτάρα για το χασίς και την ηρωίνη….

 

«….Υπήρχε μόνο η μουσική και η φωνή της. Τίποτε άλλο. Είπε τραγούδια για πληγωμένες καρδιές , για πόνο και εκδίκηση. Αντρικά τραγούδια για αντρικές ψυχές , η θηλυκή φωνή της μαλάκωνε το θυμό και τις εντάσεις και τα μετέτρεπε σε μελαγχολία ….

….Κάποιοι μάγκες σηκώθηκαν να χορέψουνε .Η καρδιά της έγινε καρδιά αρσενικού και οι γυναικείες σκοτούρες και οι φόβοι της εξαφανίστηκαν . Άνοιξε τα μάτια της και κατέβηκε από το πάλκο , χτυπώντας τα παλαμάκια με τα χέρια της σηκωμένα πάνω από το κεφάλι της, λικνίζοντας του γοφούς της ρυθμικά , σε απόλυτη συμφωνία με το ρυθμό του τραγουδιού….

…..Θέλω τη φωνή σου…..»

 

Η Μαριάνθη θέλει τη φωνή της Κυβέλης για τα τραγούδια της….

Ότι τραγουδούσε πλέον η Κυβέλη , τα λόγια των τραγουδιών, τα είχε γράψει η Μαριάνθη.

Η Μαριάνθη ήταν ο τύπος της γυναίκας που είχε μανία με την τελειότητα , ένιωθε την ανάγκη να τα κάνει όλα καλά-γι’ αυτό διατηρούσε το σπίτι της καθαρό μέχρι υπερβολής , γι’ αυτό τα γλυκά της ήταν εξαιρετικά και τα τραγούδια της απολαυστικά. Αλλά  η Μαριάνθη δεν μπορούσε να τραγουδήσει . Η Κυβέλη δεν έγραφε τραγούδια , κι ήταν αυτή η διαφορά που τις έδενε συναισθηματικά .Θα ήταν όμως οδυνηρό για την Μαριάνθη, να υπάρχει όλη αυτή η ποίηση μέσα της, χωρίς η ίδια να έχει τον τρόπο να την ελευθερώσει στον κόσμο . Είχαν δύναμη και γοητεία οι στίχοι της.

Η φωνή στο κεφάλι της ήταν όμορφη .Ήταν η φωνή της Κυβέλης. Και η φωνή που μεταμόρφωσε τα τραγούδια σε μαγεία. Μια απόκοσμη φωνή. Μια φωνή που έκανε τους μάγκες να σωπάσουν…

 

Μες στον τεκέ της Μαριγώς

μ’ έπιασε ένας μυστικός ,

βρε, κι απάνω στο μεράκι ,

βάζει χέρι στο μαυράκι .

 

Το λουλά μας τον εσπάει

και την τίκα μας αρπάζει ,

τότε τράβηξε μαχαίρι

και τον βάρεσα στο χέρι…

 

Η Κυβέλη τραγουδά κάθε βράδυ και εισπράττει χειροκροτήματα ,αλλά κανείς δεν νοιάζεται για το ποιος έγραψε τα λόγια .Όλα περιστρέφονται γύρω από τη μουσική και την τραγουδίστρια. Αυτή ήταν η σκληρή αλήθεια…..

Η Μαριάνθη είχε ήδη υποτάξει με τους στίχους ,τον Σμυρνιώτη , είχε κερδίσει τη φωνή της Κυβέλης και τη φιλία της επειδή είχε αποφασίσει πως τις χρειαζόταν και τις δύο , και ήταν μόνο οι συνθήκες που την κρατούσαν σε απόσταση αναπνοής από τον Διαμαντή ,αν και οι συνθήκες είχαν αλλάξει και στο μεταξύ ήταν εκείνη, που είχε στείλει αντικαταστάτρια…

Η Κυβέλη ήταν πια ερωμένη του Διαμαντή. Ο Διαμαντής ,που έπαιζε καλό  μπουζούκι  και η Κυβέλη η τραγουδίστρια, ζούσαν σαν παντρεμένο ζευγάρι.

Η Μαριάνθη έχει πλέον σταματήσει να γράφει και έχει αντικαταστήσει τους στίχους της ξανά με το εργόχειρο ή μάλλον αρνιόταν να  ξαναδώσει στον άντρα της ,τα τραγούδια της…

Η Μαριάνθη ήθελε και αυτή τον Διαμαντή , αλλά ήξερε πώς δεν θα μπορούσε ποτέ να τον έχει. Πίστευε ότι θα μπορούσε να ενορχηστρώσει τη σχέση τους, να ζήσει μέσα από αυτούς με τον ίδιο τρόπο ,που έβαζε λέξεις στο στόμα της Κυβέλης….

Η Κυβέλη θα μπορούσε να σταματήσει τη σχέση της με τον Διαμαντή , θα το είχε κάνει για τη φίλη της, αλλά δεν μπορούσε. Ήταν εθισμένη σε αυτόν , κι αυτός ο εθισμός ήταν πολύ πιο γλυκός από το χασίς ή το κρασί ή τις καραμέλες μελιού….

Η Μαριάνθη νιώθει προδομένη από την αδελφική της φίλη , θέλει πλέον να πετάξει τα λόγια της και τους στίχους της σε ένα άδειο πηγάδι και να της κρατήσει συντροφιά η ηχώ τους. Είχε δώσει στην Κυβέλη τη φιλία της, τα τραγούδια της και τον άντρα των ονείρων της, την αγαπούσε σαν αδελφή ,ένιωθε ευγνωμοσύνη για αυτή ,αλλά τώρα την θεωρούσε αντίπαλο-αντίζηλο….

 

«…Μπορείς να πεις στον Διαμαντή πως οι λέξεις που βγαίνουν από το στόμα που έχει φιλήσει χιλιάδες φορές είναι δικές μου. Γι’ αυτό σε φίλησα στο στόμα στο χαμάμ. Για να ευχαριστήσω τα χείλια που μετέτρεπαν τα λόγια μου σε γητειά και να γευτώ τον Διαμαντή , έστω από δεύτερο χέρι, για να πάρω πίσω κάτι από αυτόν….

Εκείνα τα τραγούδια είναι δικά σου τώρα ,Κυβέλη , σαν να τα είχες γράψει εσύ η ίδια κι εγώ να ήμουν ένα ανώνυμο πρόσωπο από το κοινό που σε λατρεύει. Δε θα ανταλλάξουμε άλλα λόγια μεταξύ μας…»

Πειραιάς 1924 .

Τώρα η Κυβέλη είχε κάτι που δεν είχε ποτέ πριν : ένα λόγο να φύγει , και κανέναν να γυρίσει πίσω. Η Κυβέλη ήξερε για το μέλλον της ,από τη γριά μάγισσα, την Κυρά –Ξανθή: μακρόχρονη ζωή , γεμάτη φως , επιτυχία κι άνθηση των έμφυτων ταλέντων της, αλλά όμως  δεν θα παντρευόταν ποτέ…..

Η φυγή της Κυβέλης  ήταν η απάντηση στον πόνο της Μαριάνθη ς, όταν της εξομολογήθηκε, πως ο Διαμαντής ήταν ο εραστής της.

Η Κυβέλη δεν φοβόταν πια το μέλλον…..

 

«…..Ο Διαμαντής σήκωσε το μπουζούκι του κι άρχισε να παίζει το:

                             Σαν είσαι μάγκας και νταής

και θέλεις να με πάρεις,

πρέπει κουμπούρι και σπαθί,

μάγκα, να κουσουμάρεις.

η Κυβέλη πήγε και στάθηκε πίσω του , με τα χέρια της στους ώμους του. Εναλλάσσονταν στο τραγούδι –δυο στίχοι δικοί της , οι επόμενοι δύο δικοί του , οι φωνές τους συναντιόνταν στο τέλος…

Ενώ ο Διαμαντής έπαιζε μια ακόμα από τις συνθέσεις του , εκείνη άρχισε να χορεύει , σηκώνοντας τις φούστες της, δείχνοντάς του πως δεν φορούσε τίποτε από κάτω……

…. Αμάν, αμάν…, μούγκρισε χυδαία ο Διαμαντής , ύστερα βόγκηξε σαν να τον είχαν πυροβολήσει με βελούδινη σφαίρα , και η Κυβέλη τον κράτησε σφιχτά πάνω της μέχρι εκείνος να πάψει να τρέμει…..»

 

Ένα βιβλίο γεμάτο : Μουσική, χορό , τσιφτεντέλια, ζεϊμπέκικα,χασάπικα, χοροί της κοιλιάς, τραγούδια, τραγουδίστριες , πουτάνες, κακόφημα νυχτερινά μαγαζιά, κρασί ρετσίνα , μαύρο από την Προύσα, μπαγλαμάδες , μπουζούκια , τουμπελέκια , κιθάρες, ακορντεόν , ντέφια, λαούτα, βιολιά , κλαρίνα, κύμβαλα,   μαστουρωμένους μάγκες, μάγκες και άντρες του Πειραιά και της Δραπετσώνας , πραγματικοί μάγκες,  συνθέτες, στιχουργοί, μουσικοί ,  νταηλίκια , μνησικακίες, λούστρους, πλανόδιους πωλητές, λαχειοπώλες, ναύτες, ψαράδες, γυρολόγους, αστυφύλακες, λιμενεργάτες, τραμβαγέρηδες, άνεργους τρακαδόρους, αποβράσματα,  ρεμάλια ,τραμ , κακοπαθημένες λατέρνες, παρτίδες ξερή,  μάγκες στις σπηλιές  του Κερατσινίου, μάγκες μαστουρωμένους με κοκαϊνη, άντρες που στην ταβέρνα  σπάνια μιλούσαν για την οικογένειά τους , γέρο-λάγνους ,  ταβέρνες που δεν έμπαιναν παντρεμένες γυναίκες,   ευσπλαχνικές πόρνες, φανταστικές πόλεις  που το χασίς φύτρωνε στα δέντρα , κερωμένοι δίσκοι, φωνογράφοι, ηχογραφήσεις στην Κολούμπια ,μενουέτες στο πιάνο,  κομπολόγια , πολύχρωμα καλοκαιρινά εξώπλατα φορέματα , μπλε σκούρες ρεπούμπλικες ,μεγάλα καπέλα, γάντια, βαμμένα ρουζ μάγουλα, σταυρωτά σακάκια, ρεπούμπλικες, γιλέκα και ριγωτά φαρδιά παντελόνια, ψηλοτάκουνα τακούνια, μαραθόπιτες, αρνιά ψητά , ψητοί λαγοί με γιαούρτι , καλτσουνάκια, γεμιστοί κολοκυθανθοί,   καφέδες σε  στιλπνό χάλκινο μπρίκι, σμυρναίικα τριαντάφυλλα , σμυρναίικα μπαλκόνια ,ταψάκια μπακλαβά , λευκά κρινάκια , λευκά δαντελένια πετσετάκια, μαύρο ψωμί , σαρδέλες,  βιενέζικα βαλς,  λικέρ ροδάκινο, φανταχτεροί ναργιλέδες και λουλάδες,  κάγκελα της φυλακής ,  μαχαιρώματα στους τεκέδες, συμπλοκές στις ταβέρνες, μάγκες στα ντόκα του Πειραιά, λάμες  μαχαιριών , σφαίρες, δυνατά ναρκωτικά που ανασταίνουν και νεκρούς, δίκοπα μαχαίρια ,μπλε , κόκκινα , πράσινα όμορφα  βάζα από ναργιλέδες ,που περίμεναν να τα γεμίσουν οι γυναίκες με λουλούδια, σπασμένα όργανα από λουστραρισμένο ξύλο ,  ακίνητοι και αμίλητοι και σκυθρωποί σαν πέτρες μάγκες  μπροστά στα ντου της αστυνομίας στους τεκέδες , ξένοι και σκάρτοι τύποι , μυστήριοι και κακοί μπάτσοι,   χρήματα, μαχαίρια, περίστροφα, φιλικοί εχθροί,  θεοί του έρωτα,  γέφυρες στη Δραπετσώνα,  λεμβοδρομίες στην προκυμαία της Σμύρνης,   πλούσιες συνοικίες της Σμύρνης – Μπέλα Βίστα , Κορδελιό , Μπουρνόβα,   άντρες που αγαπούσαν το μπουζούκι τους και κόβανε τις  φλέβες για μια γυναίκα,  άντρες που δεν μπορούσαν να κρατήσουν το πουλί τους στο παντελόνι, άντρες που έτρωγαν χώμα, κανάρες που τραγουδούσαν όμορφα τραγούδια από το μουνί τους,  μάγκες που κόβανε με τα δόντια ένα κομμάτι από το κρασοπότηρό τους και το έφτυναν στα μούτρα των άλλων , μάγκες φλομωμένοι στο χασίς, όμορφοι άντρες,  πανέμορφες γυναίκες,  χόβολη στις φιάλες του ναργιλέ,  βαριά μυρωδιά των τεκέδων ανάμεικτη από χασίς και ιδρώτα,  μαστουρωμένοι που σηκώνονται για να χορέψουν και να μαχαιρώσουν , άντρες που μπορούσαν να βουτήξουν ένα κομμάτι χασίς στις νότες του μπουζουκιού και να το φάνε ολόκληρο  σαν λουκούμι, μαχαίρια με σκαλιστό χερούλι από ελεφαντόδοντο, μάγκες που χέζανε  πάνω στους τάφους φίλων , για καλό κατευόδιο και μια διαβεβαίωση πως όλοι οι μεταξύ τους λογαριασμοί είχαν εξοφληθεί,  κεχριμπαρένιες χάντρες των κομπολογιών, χαρτοπαίκτες, λαθρέμποροι , δολοφόνοι, ταραχοποιοί, παράνομοι, μουρμούρηδες, καψούρηδες, πιστόλια Κολτ και Λάγκερ, σουγιάδες , στιλέτα, μαχαίρια ακόμα και για αγριογούρουνα, τεκέδες με σύννεφα καπνού λες και βρισκόσουν στο λόφο της Καστέλας με ομίχλη, θάνατοι που διέγειραν την ερωτική επιθυμία,   ζάρια, γαρδένιες , νομίσματα στα πιάτα των τραγουδιστριών , σκοτωμένοι εραστές, λερωμένα από αίμα φορέματα τραγουδιστριών , σκληροί και ψυχροί μάγκες έτοιμοι για καβγά, έμποροι ναρκωτικών , παραμορφωμένα αυτιά μαστουρωμένων, μουσικές που ήταν αναγκαίες στο μεθύσι των μαστουρωμένων , συνωμοτικά ονόματα, συμμορίες, περπατημένοι άντρες που κουβαλούσαν τη γνώση του δρόμου και του κόσμου ,  γυναίκες που τρελαίνανε  τους άντρες με έναν  τρόπο που μόνο γυναίκες   οι οποίες δεν ήταν ερωτευμένες μπορούσαν να εφαρμόσουν σε άντρες που δεν  τους ποθούσαν , σκληρόκαρδες σκύλες γυναίκες, βάρβαρα αρσενικά, πρόστυχα σχόλια, λάγνα χαμόγελα , μάγκες που τους καρφώνανε στην πλάτη  πιρούνια, άντρες που ακολουθούσαν τις γυναίκες στο σπίτι τους σαν δαρμένοι σκύλοι, στριφτά μουστάκια, μαύρα μάτια γεμάτα λαγνεία, γυναίκες που ξεσηκώνανε τον πόθο των αντρών,   μαστουρωμένοι χασικλήδες, ταβέρνες που οι μάγκες βρίσκανε άσυλο στο χασίς και στο τραγούδι για να ξεχνάνε τα προβλήματα της ζωής,  τραγουδίστριες που καλωσόριζαν τους άντρες και τους ευχόταν καλή μαστούρα, κορίτσια που κρεμαστήκανε από τη λεμονιά του κήπου τους,  στήθια κοριτσιών τεμαχισμένα σαν πορτοκάλια , νεκρά κορμιά αγοριών να κρέμονται από τσιγκέλια στα χασάπικα της Σμύρνης,  φουσκωμένα πτώματα στην προκυμαία της Σμύρνης, στρατιώτες με κομμένα χέρια σαν φτερά μύγας,   πρόσφυγες στο θεωρείο του Αττικού Θεάτρου στον Πειραιά, σπάνιοι θησαυροί της Ανατολής – μαργαριτάρια  της Ανατολής….

Μέσα σε αυτό το  βιβλίο , το γεμάτο ρεμπέτικα τραγούδια, θα αναγνωρίσει ο προσεκτικός αναγνώστης  πρόσωπα ,που έγραψαν τους στίχους , την μουσική ή τα τραγούδησαν , όπως : Κ.Καριπόπουλο(Καρίπη),Μ.Βογιατζή,Κ.Ρούκουνα,Ρ.Εσκενάζι,Χ.Γιασάρ,Σ.Καρίβαλη(Αμπατζή)Μ.Σαπουτζάκη(Καραπιπέρη),Γ.Πασιδέρη,Μ.Παγκίκα, Β.Παπάζογλου(Αγγούρης),

Α.Μαρωνίτη-Παπάζογλου,Α.Δελιά,Ν.Μάθεση,Ε.Σμυρνιά, Α.Βάκκα,Γ.Βιδάλη,Β.Τηνιανό,κ.α.

Οι παλιοί κλασικοί , αλλά ανώνυμοι συνθέτες –στιχουργοί ρεμπέτικων τραγουδιών,  που δεν ήξεραν ούτε γραφή , ούτε ανάγνωση, εξαφανίστηκαν στο σκοτάδι…..

 

Αυτές οι σελίδες που ….ακούγονται στη διαπασών ,  μιλούν για ρεμπέτικα , μάγκες και ναργιλέδες ,για την ομορφιά των  τραγουδιών, των γυναικών, των αντρών και εντέλει της ίδιας της ζωής….

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα εθνικής μνήμης , ένα μυθιστόρημα για την Σμύρνη , την Δραπετσώνα και τον Πειραιά,  ένα μυθιστόρημα για τους γνωστούς και  άγνωστους στιχουργούς και συνθέτες του Μεσοπολέμου, ένα μυθιστόρημα για τους ρεμπέτες και τις ρεμπέτισσες.

Το βιβλίο «Το μαργαριτάρι της Ανατολή» της Τες Φραγκούλις, φανερώνει ένα κόσμο που αρκετοί αγνοούν , άλλοι περιφρονούν και κάποιοι θα ήθελαν να μάθουν περισσότερα γι’ αυτόν.

 

Η Τες Φραγκούλις γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης .Έζησε στην Ολλανδία , στην Ελλάδα και στο Τορόντο. Τώρα ζει στο Μόντρεαλ όπου διδάσκει δημιουργική γραφή. Το πρώτο  μυθιστόρημά της , «Το όνειρο της Αριάνδης», ήταν υποψήφιο για το IMPAC International Dublin Literary Prize 2003.

Γράφει    :  Ο Κώστας Τραχανάς

Advertisements

Η ανάδυση μιας δύσκολης μνήμης

 

b182717

 

 

«Η ανάδυση μιας δύσκολης μνήμης-Κείμενα για την γενοκτονία των Εβραίων» Ο.Βαρών-Βασάρ Εκδόσεις Εστία 2012 σελ.230

 

Κατά τα ξημερώματα της 3ης Αυγούστου 1492, εκείνη ακριβώς την τρομερή ημέρα, την ίδια μέρα που όριζε και το  τελεσίγραφο ,των Σπανιόλων Καθολικών Βασιλέων ,του Φερδινάνδο και της Ισαβέλλας , για το φευγιό και την άγρια εκδίωξη χιλιάδων Ισπανοεβραίων Σεβαρδί της Ιβηρικής Χερσονήσου , σάλπαραν από το Πάλος της Ισπανίας οι τρεις καραβέλες του Ναυάρχου Χριστόφορου Κολόμβου , η Σάντα Μαρία , η Νίντια και η Πίντα, με κατεύθυνση προς τα δυτικά, για να αναζητήσουν την Επιβίωση ή και την Ουτοπία.….

 

Το 1492, οι Σεφαραδίτες Ισπανοεβραίοι έγιναν δεκτοί από τον Σουλτάνο με τιμές και εγκαταστάθηκαν μαζικά στη σχεδόν έρημη Θεσσαλονίκη .Μέχρι το 1943 η κοινότητα άνθισε και ευδοκίμησε , κρατώντας για πολύ καιρό και πληθυσμιακά τα πρωτεία έναντι των κοινοτήτων των Μουσουλμάνων και των Χριστιανών, και δημιουργώντας αυτήν την ιδιαιτερότητα: για μια φορά οι Εβραίοι δεν ήταν «μειονότητα». Η Θεσσαλονίκη ήταν η «Μητέρα του Ισραήλ» , « madre de Israel   », όπως ονομαζόταν, ήταν  η «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων»….

 

Μάρτιος του 1943, στη Θεσσαλονίκη: 46.000 Σεφαραδίτες  Εβραίοι στέλνονται στα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης .

 Μια ακόμα μετακίνηση , μια ακόμα περιπλάνηση των κατ΄εξοχήν περιπλανώμενων….

 

20 Μαρτίου 1933 θα ανοίξει το πρώτο στρατόπεδο συγκεντρώσεως στο Νταχάου , στο οποίο οι πρώτοι κρατούμενοι θα είναι πολιτικοί αντίπαλοι του καθεστώτος, και κυρίως κομμουνιστές .

Ορισμένα τοπωνύμια θα πάψουν για πάντα να σημαίνουν αυτό που σήμαιναν στη γλώσσα τους (Μπούχενβαλτ «το δάσος με τις οξιές », Μπίρκεναου « το δάσος με τις σημύδες») για να γίνουν διεθνώς συνώνυμα τόπων μαρτυρίων και εξόντωσης.

Στρατόπεδα , στρατόπεδα ,στρατόπεδα…:  Μαουτχάουζεν, Νταχάου, Μπέργκεν-Μπέλζεν, Ράβενσμπρυκ, Μπέλζετς, Τρεμπλίνκα, Άουσβιτς-Μπίρκεναου (εδώ η φρίκη ξεπερνούσε ό,τι είχε γνωρίσει ως τότε η ανθρωπότητα)……και ελληνικά στρατόπεδα : Μακρόνησος , Ικαρία , Γιάρος, Λέρος…..

 

Ο γερμανός φιλέλληνας ιστορικός Χάγκεν Φλάισερ μας λέει σε μια συνέντευξή του ,για την αντίδρασή του,  όταν το 2010 ,οργίαζαν τα ανθελληνικά δημοσιεύματα από έγκυρη γερμανική εφημερίδα ,η οποία  αστειευόμενη για την κατάσταση είχε γράψει  ότι «ευτυχώς που οι δύο χώρες δεν συνορεύουν αλλιώς τεθωρακισμένες μονάδες θα είχαν αντιπαραταχθεί κατά μήκος τους ». Ο Χ.Φλάισερ, απάντησε στην εφημερίδα και τους έγραψε ότι «ευτυχώς που είναι υποθετική αυτή η σύγκριση, διαφορετικά τα ελληνικά τανκς θα είχαν ήδη καταλάβει τη Βαυαρία, γιατί η Ελλάδα διαθέτει πολύ καλά τανκς τύπου Λέοπαρντ, εξίσου καλά με της Γερμανίας, αλλά σε διπλάσιο αριθμό χάρη στις επιτυχημένες ελληνογερμανικές πολιτικές σχέσεις…».

Το βιβλίο «Η ανάδυση μιας δύσκολης μνήμης» της Οντέτ Βαρών –Βασάρ, περιέχει δεκαοκτώ κείμενα για την γενοκτονία των Εβραίων ,που γράφτηκαν σε δεκαοκτώ χρόνια (1994-2011). Επτά κείμενα πραγματεύονται την εκτόπιση και εξόντωση των Ελλήνων Εβραίων στο Άουσβιτς, προτείνοντας ένα ερμηνευτικό σχεδίασμα τόσο του ίδιου του γεγονότος όσο και της σιωπής που επακολούθησε. Ιδιαίτερο βάρος έχει σε αυτά η Θεσσαλονίκη, όπου ζούσε κι από όπου εκτοπίστηκε η πολυπληθέστερη εβραϊκή κοινότητα της Ελλάδας.

Το ποσοστό εξοντώσεως των Εβραίων της Ελλάδας ήταν ένα από τα υψηλότερα της Ευρώπης (Εξόντωση του 96 % του πληθυσμού της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, η σεφαραδίτικη κοινότητα της Καστοριάς ,έχασε το 96% των κατοίκων της, υψηλότατο ποσοστό απωλειών(91%) γνώρισε και η κοινότητα των Ιωαννίνων από τις παλιότερες ρωμανιώτικες ελληνόφωνες κοινότητες – ο οικονομικός ανταγωνισμός Εβραίων και Χριστιανών στα Ιωάννινα υπήρξε έντονες και η συμπαράσταση του πληθυσμού υπήρξε μηδαμινή….) .

Η σιγή των επαγγελματικών τάξεων της Θεσσαλονίκης υπήρξε εκκωφαντική. Από τους καθηγητές και τους φοιτητές του Πανεπιστημίου , από τους συλλόγους των επιχειρηματιών και των δικηγόρων δεν ακούστηκε κιχ….

Το απέραντο εβραϊκό νεκροταφείο ( είχε ιστορία αιώνων , διότι οι Εβραίοι δεν ξεθάβανε τους νεκρούς τους) οι ναζί θα το ξεθεμελιώσουν… Με δεκάδες χιλιάδες μαρμάρινες σκαλιστές ταφόπλακες , έργα μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας αλλά και έκφρασης σεβασμού προς τους νεκρούς , θα χτιστούν τα τοιχώματα μιας πισίνας για τους ναζί αξιωματούχους κι εκατοντάδες από αυτές τις πλάκες θα διασκορπιστούν και θα χρησιμεύσουν ως οικοδομικό υλικό. Το μεταπολεμικό ελληνικό κράτος θα αξιοποιήσει τον τεράστιο χώρο που έχει απελευθερωθεί στο κέντρο της πόλης με την  καταστροφή του νεκροταφείου , για να χτίσει στον χώρο του τα πρώτα κτίρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης……

Πώς μπορεί περισσότερο να σημαδευτεί η ιστορία μιας πόλης , όπως της Θεσσαλονίκης, από την εξόντωση ενός πληθυσμιακού στοιχείου (φορέα ενός εντελώς ιδιαίτερου πολιτισμού, του σεφαραδίτικου) που επί 450 χρόνια αποτέλεσε το πολυπληθέστερο και ζωντανότερο κομμάτι του πληθυσμού της;

Η συγγραφέας προσεγγίζει το ζήτημα της γενοκτονίας των Εβραίων από διάφορες σκοπιές. Το νήμα όμως που συνδέει τα κείμενα μεταξύ τους , το ερώτημα που βασανιστικά επανέρχεται, αφορά την καθυστέρηση της ανάδυσης αυτής της μνήμης και τα αίτια της λήθης και της σιωπής.

Η συγγραφέας άρδευσε μια σειρά κειμένων και εστίασε το ενδιαφέρον της  σε δύο μείζονα έργα της «στρατοπεδικής λογοτεχνίας» : το έργο του Πρίμο Λέβι και αυτό του Χόρχε Σεμπρούν.

Τη βαριά σιωπή των πρώτων δεκαετιών διαδέχθηκε η έκρηξη λόγου των μαρτύρων, αργότερα οι επιστημονικές προσεγγίσεις και τις τελευταίες δεκαετίες η θεσμοποίηση αυτής της μνήμης. Τα πιο πρόσφατα κείμενα της συγγραφέως αναφέρονται σε μνημονικούς τόπους , μουσεία , μνημεία και επετείους.

Η σιωπή και η λήθη , η μνήμη και ο λόγος για τη γενοκτονία αποτελούν επίσης αντικείμενο αυτών των κειμένων.

Έχουμε μαζική εκτόπιση των Ευρωπαίων Εβραίων προς τα στρατόπεδα του θανάτου, που συντελέστηκε από το 1942 ως το 1944 σε όλες τις κατεχόμενες χώρες.

Για πρώτη φορά στην ιστορία δεν έδιωχναν τους Εβραίους από μία χώρα (όπως λόγου χάριν το 1492 από την Ισπανία και την Πορτογαλία) αλλά από μία ολόκληρη ήπειρο. Ο σκοπός δεν ήταν η απέλαση τους προς κάποια τρίτη χώρα , αλλά ο αφανισμός τους .

 

Η Γενοκτονία των Εβραίων από τους ναζί , ονομάζεται είτε «Ολοκαύτωμα», είτε «Σοά»(εβραϊκή λέξη για την καταστροφή), είτε Άουσβιτς, από το στρατόπεδο στο οποίο δολοφονήθηκε ο μεγαλύτερος αριθμός Εβραίων (960.000).

Στις 27 Ιανουαρίου 1945 ένα τμήμα του Κόκκινου Στρατού κατά την προέλασή του στην Πολωνία βρέθηκε μπροστά στο στρατόπεδο του Άουσβιτς. Στο στρατόπεδο είχαν παραμείνει 7.000 κρατούμενοι σε άθλια κατάσταση , που περιφέρονταν σαν φαντάσματα , αναζητώντας λίγη ανύπαρκτη τροφή. Οι εκατοντάδες χιλιάδες όμως που βρήκαν τον θάνατο όσο το στρατόπεδο ήταν εν λειτουργία βρήκαν ένα τάφο «μονάχα στους αιθέρες»,  όπως θα γράψει αργότερα ο αυτόχειρας Εβραίος Πάουλ Τσέλαν….

Το Άουσβιτς (ή Γενοκτονία)   δεν σημάδεψε μόνο την ιστορία , σημάδεψε βαθύτατα και τη συνείδηση του μεταπολεμικού ανθρώπου πια, κι όχι μόνο του Ευρωπαίου. Το Άουσβιτς έθραυσε κάτι ιδιαίτερα σημαντικό, το αίσθημα ότι ο σύγχρονος άνθρωπος ανήκε σε μια κοινή ιστορία και κουλτούρα. Η παραδοχή ότι ο άνθρωπος και μάλιστα ο πολιτισμένος Ευρωπαίος χριστιανός, έφταιγε σε τέτοιο σημείο , δεν είναι μια εύκολη παραδοχή. Είναι βαρύ πλήγμα για τον ναρκισσισμό των Ευρωπαίων –παιδιών του Διαφωτισμού και των Επαναστάσεων-και ακόμα βαρύτερο βέβαια για τη συλλογική συνείδηση και μνήμη των Γερμανών. Η γενοκτονία σήμερα διδάσκεται στη Μέση Εκπαίδευση των περισσότερων χωρών της Δυτικής Ευρώπης , ενταγμένη στην ιστορία της δεκαετίας του ΄40.

«Το τερατώδες στίγμα που ακούει στο όνομα Άουσβιτς », μας λέει ο γερμανός συγγραφέας Γκίντερ Γκρας, «παραμένει κάτι το ασύλληπτο και κάτι που αποτελεί τέτοια τομή , ώστε να είναι σχεδόν αυτονόητο να χρονολογούμε την ιστορία της ανθρωπότητας, καθώς και τη δική μας έννοια της ανθρώπινης ύπαρξης , με γεγονότα που συνέβησαν πριν και μετά το Άουσβιτς».

Αυτό που δοκιμάστηκε στο Άουσβιτς ήταν ο άνθρωπος , η ανθρώπινη υπόσταση και ιδιότητα.

Το Άουσβιτς δεν ήταν μόνο ένα έγκλημα κατά των Εβραίων , αλλά ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.  Άρα και η μνήμη της είναι χρέος ολόκληρης της ανθρωπότητας.

Το Άουσβιτς όμως συνέχισε να σκοτώνει και πολλές δεκαετίες μετά… Αρκεί να σκεφτούμε τις αυτοκτονίες του Πρίμο Λέβι , Ζαν Αμερύ και Πάουλ Τσέλαν.

Όμως και πολλοί κομμουνιστές κρατούμενοι στο Μπούχενβαλτ, όπως ο Τσέχος Γιόζεφ Φρανκ , θα βρούνε φρικτό τέλος από τους ….συντρόφους τους στις σταλινικές δίκες στις αρχές της δεκαετίας του 50.Το ναζιστικό Μπούχενβαλντ , που από τον Ιούνιο του 1945 ως το 1949, μετατράπηκε σε στρατόπεδο για τους πολιτικούς κρατούμενους των Σοβιετικών -προεκτείνεται τώρα και συναντά το Γκουλάγκ…

Γιατί οι θύτες διέπραξαν όσα διέπραξαν ; Είχαν συνείδηση ότι επρόκειτο για έγκλημα ; Γιατί αυτή η σιωπή ;

Αν στις 8 Μαϊου του 2005 συμπληρώθηκαν 60 χρόνια από τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας και το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου , η 27 Ιανουαρίου 2005 σηματοδότησε την επέτειο της απελευθέρωσης του στρατοπέδου του Άουσβιτς ,από τον σοβιετικό στρατό, γιατί  άραγε επελέγη να γιορτάζεται η απελευθέρωση ειδικά του Άουσβιτς; Η 27 Ιανουαρίου ήταν η Ημέρα Μνήμης της εξόντωσης των Εβραίων της Ευρώπης από το ναζιστικό καθεστώς της Γερμανίας.

Αν ο αντισημιτισμός καταδικάστηκε διεθνώς μετά τη ναζιστική θηριωδία , δεν σημαίνει όμως ότι ξεριζώθηκε κιόλας. Επιβιώσεις του και αναβιώσεις του σήμερα, βρίσκονται σε νέο-ναζιστικά κόμματα.

 

Aναρωτιέται ο Έλληνας ποιητής Μανόλης Αναγνωστάκης :

 

«Πώς να εξηγήσω πιο απλά τι ήταν ο Ηλίας

Η Κλαίρη , ο Ραούλ, η οδός Αιγύπτου(…)

Πώς τόσα πρόσωπα να γίνουν αριθμοί»…..

 

Η Οντέ Βαρών –Βασάρ μιλάει με λογοτεχνικό τρόπο για τη διατήρηση της μνήμης , όταν οι αναμνήσεις χαθούν. Συμπυκνώνει σε 230 σελίδες το τεράστιο θέμα του τρόπου με τον οποίο θα κρατήσουν οι παλαιότερες γενιές ζωντανές τις μνήμες όσον αφορά το πλήγμα που δέχτηκε ο ευρωπαϊκός πολιτισμός κατά τον 20ο αιώνα.

Το βιβλίο αυτό είναι ένα ταξίδι στη μνήμη , αλλά και ένα καίριο ταξίδι αυτογνωσίας.

Είναι Αριστούργημα. Διαβάστε το.

 

Η Οντέ Βαρών-Βασάρ γεννήθηκε το 1957 στην Αθήνα και είναι ιστορικός. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στο Νεοελληνικό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου της Σορβόννης και διδάσκει ιστορία στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο. Ασχολήθηκε ερευνητικά με τη δεκαετία του ΄40 , αρχικά με τον Τύπο των νέων στην Κατοχή και αργότερα με τη στράτευση τους στην Αντίσταση ως θέμα της διδακτορικής της διατριβής. Οι πιο πρόσφατες έρευνές της επικεντρώνονται στη γενοκτονία των Εβραίων της Ευρώπης και τις αναπαραστάσεις της, στην πολιτισμική ταυτότητα της εβραϊκής διασποράς και στη στρατοπεδική λογοτεχνία.

Το 2005 τιμήθηκε με τη διάκριση του Ιππότη του Τάγματος των Γραμμάτων και των Τεχνών από τον Υπουργό Πολιτισμού της Γαλλίας.

 

Γράφει: Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

 

 

Ο μύθος της θεάς Τύχης

t222346

 

 

 

«Ο μύθος της θεάς τύχης» Χ.Μπουκάϊ Εκδόσεις Opera 2012 σελ. 160

 

«Μια κοπελίτσα από το χωριό ερωτεύεται τρελά τον πιο επικίνδυνο εγκληματία της μεγαλούπολης. Τελικά, γνωρίζεται μαζί του τυχαία και καταφέρνει να τον κάνει να την ερωτευτεί. Το κορίτσι είναι τυχερό ή άτυχο ;».

Στην καθημερινή ζωή όλοι μας ερχόμαστε κάποτε αντιμέτωποι με ξεχωριστές στιγμές και με καταστάσεις , όπου κάποια γεγονότα που ούτε τα αποφασίσαμε ούτε τα επιλέξαμε, έρχονται να αλλάξουν καθοριστικά τη μελλοντική πορεία των πραγμάτων.

Αυτό είναι που ο κόσμος αποκαλεί τύχη. Η τύχη επηρεάζει τη ζωή μας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι καταφέρνει και να την καθορίσει.

Είναι δυνατόν να πιστεύει κανείς σοβαρά, στον 21ο αιώνα, πως υπάρχει τύχη ;

Το θέατρο, ο κινηματογράφος και η λογοτεχνία βρίθουν από αναφορές στο θέμα της τύχης και στο πώς αυτή επιδρά στη ζωή μας.

Η τύχη υπήρξε ανέκαθεν παρούσα στα λεγόμενα, τις εικόνες , τους μύθους και τις ιστορίες των ανθρώπων.

Ο θρύλος της θεάς Τύχης υπάρχει στην ελληνική μυθολογία. Οι Έλληνες έλεγαν πως υπάρχει στενή σχέση ανάμεσα στο Τυχαίο (Τύχη) και το Πεπρωμένο (Δίκη).

Κατά τον Ησίοδο ,τρείς ήταν οι Μοίρες:  Η Κλωθώ , η Λάχεση και η Άτροπος. Επί αιώνες παρουσιάζονταν καθισμένες να γνέθουν , η καθεμιά μ΄ένα ιδιαίτερο καθήκον: Η Κλωθώ διάλεγε το είδος του νήματος με το οποίο θα έκλωθε το δρόμο της ζωής των ανθρώπων , και η Λάχεσις στην συνέχεια τον ύφαινε .Η Άτροπος , με το ψαλίδι στο χέρι , αποφάσιζε πότε θα έκοβε το νήμα της ζωής μας…

Γύρω στο 200 π.Χ. , στα περίχωρα της Ρώμης , ανεγέρθηκε ένα τεράστιο μπρούντζινο άγαλμα της θεάς Fortuna- Τύχης. Ήταν μια αναπαράσταση της εικόνας που ο κόσμος προτιμούσε για την Τύχη: γεμάτη δημοφιλή σύμβολο, κατανοητά απ΄όλους. Φαινόταν χαμογελαστή , μ΄ένα χαμόγελο υπαινικτικό και σαγηνευτικό , να κρατάει ένα μεγάλο κέρατο κριαριού (το κέρας της αφθονίας) από το οποίο υποτίθεται ότι έρεαν πλούσια όλα τα αγαθά, ενώ από το μπράτσο της κρεμόταν ένα πηδάλιο με το οποίο μπορούσε να κατευθύνει το πεπρωμένο των ανθρώπων. Εν τούτοις, πατούσε πάνω σε μια σφαίρα σαν να ήθελε έτσι να δείξει κάποια απρόβλεπτη αστάθεια για τη στιγμή που θα διάλεγε την πορεία της και, κατ΄επέκταση, τη δική μας.

Ο Χόρχε  Μπουκάϊ αναπτύσσει μια νέα «θεωρία της τύχης» και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι όλα όσα ονομάζουμε «τύχη» προκύπτουν από την αλληλεπίδραση μεταξύ του τυχαίου και του πεπρωμένου, με την προσθήκη και κάποιων άλλων πραγμάτων. Θα πρέπει ,λέει, να δημιουργήσουμε έναν καινούργιο μύθο, για να μπορούμε να διαχειριστούμε την επιρροή της τύχης και να κατανοήσουμε τον άστατο χαρακτήρα της θεάς Τύχης. Ο μύθος της θεάς Τύχης μας θέτει ορισμένες προκλήσεις ,οι οποίες μπορούν να μας βοηθήσουν να αξιοποιήσουμε την τύχη, όπως : να προκαλέσουμε τη συνάντηση με τη θεά Τύχη , να μπορέσουμε να την αναγνωρίσουμε όταν θα μας πλησιάσει , να ξέρουμε τι θα πρέπει να κάνουμε αφού την πιάσουμε, να μείνουμε πιστοί στα όνειρά μας, να μην επιτρέψουμε να μας εγκαταλείψει η καλή διάθεση , να μην ξεχνάμε να είμαστε ευγνώμονες, να θυμόμαστε ότι η τύχη σπανίως πλησιάζει εκείνους που εγκαταλείπουν τα οράματά τους ,φεύγει μακριά από τους αγχώδεις , τους βίαιους, τους απαισιόδοξους, του βαρετούς, τους φθονερούς, τους απαιτητικούς, τους καταπιεσμένους, κι αυτούς που ποτέ δεν κάνουν λάθος…..

Σε εικονογράφηση Ειρήνης Ελευθεριάδη, ο μύθος αποκτά νέα μορφή και συμμαχεί με τον αναγνώστη στην αναζήτηση αυτής της τόσο ιδιότροπης και φευγαλέας θεάς.

 

Πρόκειται για Αριστούργημα .Διαβάστε το.

 

O Xόρχε Μπουκάϊ γεννήθηκε  το 1949 στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής. Γιατρός και ψυχοθεραπευτής της σχολής Γκεστάλτ, ειδικεύτηκε στη θεραπεία των νοητικών ασθενειών εργαζόμενος αρχικά σε νοσοκομεία και κλινικές και, εν συνεχεία , δίνοντας διαλέξεις σε ιδρύματα , κολέγια, θέατρα, καθώς και σε ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Έχει γράψει 12 βιβλία ( που μεταφράστηκαν σε 21 γλώσσες) όπως : «Να σου πω μια ιστορία», «Βασίσου πάνω μου», «Να βλέπεις των έρωτα», «Ο δρόμος των δακρύων», «Ο δρόμος της συνάντησης», «Ιστορίες να σκεφτείς» κ.α.

 

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς 

 

 

Τελευταία νέα από το Νότο

b184322

 

 

«Τελευταία νέα από το Νότο» Λ.Σεπούλβεδα Εκδόσεις Opera 2012 σελ.173

Ο Λουίς Σεπούλβεδα γεννήθηκε το 1949 στο Οβάγιε , στο βορρά της Χιλής. Εναντιώθηκε στο στρατοκρατικό καθεστώς της χώρας του , κατηγορήθηκε για προδοσία και καταδικάστηκε σε φυλάκιση 28 ετών. Η Διεθνής Αμνηστία κατάφερε να τον αποφυλακίσει, αλλά η εξορία ήταν αναπόφευκτη. Ο συγγραφέας ξαναπήγε στην πατρίδα του το 1989 , όταν έπεσε η δικτατορία του Πινοσέτ .Ο Λουίς Σεπούλβεδα δεν έχει πατρίδα. Γαλουχημένος με τις απόψεις του παππού του , ο οποίος είχε ιδρύσει την Αναρχική Ιβηρική Ομοσπονδία και συμμετείχε στην οργάνωση των πρώτων αναρχικών συλλόγων της Λατινικής Αμερικής, ο Σεπούλβεδα νιώθει πως η υφήλιος , δεν έχει σύνορα. Ζει μόνιμα στην Ευρώπη, αλλά η μονιμότητα αυτή περιλαμβάνει πολλές μακροχρόνιες μετακινήσεις. Μαζί με τον αργεντινό φωτογράφο Ντανιέλ Μορτζίνσκι , τον γνωστό «φωτογράφο των συγγραφέων», ταξίδεψε στην Παταγονία ως τη Γη του Πυρός το 1996 και συμπλήρωσαν το οδοιπορικό τους το 2008.

Τραβήξανε για το Νότο του Κόσμου. Ξεκινήσανε από το  Σαν Κάρλος ντε Μπαριλότσε , από τον 42ο Παράλληλο (πάντα σε αργεντίνικο έδαφος) , κατεβήκανε έως το Ακρωτήριο Χορν και επιστρέψανε από τη χιλιανή Παταγονία ως τη Μεγαλόνησο Τσιλόε.

Τρεισήμιση χιλιάδες χιλιόμετρα περίπου.

Ο ένας ταξίδεψε στο Νότο του Κόσμου , ο άλλος , στο Νότο της Ψυχής…..

 

(Η θάλασσα του Νότου, ο σημερινός Ειρηνικός Ωκεανός. Παταγόνες :  οι κάτοικοι του νότιου άκρου της Λ.Αμερικής. Παταγών, σημαίνει Μεγαλοπόδαρος, από το μέγεθος των δερμάτων που κάλυπταν τα πόδια των ιθαγενών , που συνάντησε το 1519, ο Μαγγελάνος) .

 

Η απόμακρη Γη του Πυρός . Η Λησμονημένη Γη !! Οι φωτιές των Ινδιάνων , που είδε ο Μαγγελάνος από την καραβέλα του κι ονόμασε το μέρος «Γη του Πυρός», έχουν πια πάψει να ανάβουν…

Στην Παταγονία , ο Πόλεμος της Ερήμου (1879-1883) σήμανε το τέλος των Ινδιάνων νομάδων και τη σταδιακή εγκατάσταση τεράστιων κτηνοτροφικών μονάδων.

Η αχανή Παταγονία η οποία είναι μια ωκεάνια κοίτη ,  αναδύθηκε μετά από εφτά συνεχείς ανυψώσεις!!!

Το βιβλίο αυτό γεννήθηκε ως χρονικό του ταξιδιού δύο  φίλων, αλλά ο χρόνος , η βίαιη οικονομική κρίση και η απληστία των θριαμβευτών του, μετέτρεψαν σε ένα βιβλίο μεταθανάτιων ειδήσεων, στο μυθιστόρημα για μια εξαφανισμένη περιοχή. Από όσα είδανε, τίποτε δεν υπάρχει πια. Αυτοί οι δύο ήταν οι άτυχοι, που παρουσιάσανε το τέλος μια εποχής στο νότο του κόσμου. Αυτά είναι τα τελευταία νέα από το νότο….

Οι δύο φίλοι φθάνουν στη Γη της λησμονιάς , την Παταγονία .Από καπηλειό σε νεκροταφείο, από υποστατικό σε αγρόκτημα κι από ερημιά σε κατσάβραχα , από το σκονισμένο Ρενώ τους στις  ράγες του παμπάλαιου Εξπρές της Παταγονίας, την Τροτσίτα, το θρυλικό ”Patagonia Express” κι από εκεί σε ένα αβέβαιο αεροπλανάκι , οι δυο άντρες ξαναγυρίζουν τον τόπο, που εγκατέλειψαν στα νιάτα τους κυνηγημένοι από αμείλικτες δικτατορίες, ξαναμετρούν εαυτούς και αλλήλους , συνομιλούν , θυμούνται , γράφουν και αποθανατίζουν έναν κόσμο που αγωνίζεται να επιβιώσει.

Ο κόσμος του νότου υπήρξε ο προορισμός πολλών καθαρμάτων και άλλων με παραισθητικά οράματα γρήγορου πλουτισμού , που ψάχνουν για χρυσό στις ακτές του Στενού του Μαγγελάνου , παραπλέοντας τη Γη του Πυρός από την πλευρά του Ατλαντικού προς τον Ειρηνικό Ωκεανό. Χρυσοθήρες που ψάχνουν επίσης για χρυσάφι στα εκατοντάδες ποτάμια που πηγάζουν από τις λίμνες των Άνδεων.

Η Παταγονία και η Γη του Πυρός , ανέκαθεν θεωρούνταν περιοχές κατάλληλες να λεηλατηθούν ασυστόλως , εν ονόματι της κτηνοτροφίας και της προόδου αφανίστηκαν εθνότητες , δάση , φυλές, κι όταν δεν είχε μείνει ούτε ένας Ινδιάνος ζωντανός , έψαξαν να βρουν τα λείψανά τους, τις μούμιες τους, για να τα στείλουν στα μουσεία του κόσμου….

Η Παταγονία που έχει την κατάρα να είναι μία από τις παρθένες εκτάσεις του πλανήτη

Η Παταγονία  η πατρίδα του ψύχους , του χιονιού , της ατέλειωτης νύχτας, με τα χιλιάδες εκτάρια που ανήκουν στον Κάρλο και Λουτσιάνο Μπένετον, τον Τεν Τέρνερ , τον εκατομμυριούχο ιδρυτή του CNN, τον Σιλβέστερ Σταλόνε…..

Οι ανατολικές ακτές της Γης του Πυρός θρυμματίζονται σε πολυάριθμα νησιά. Ανάμεσά τους περνούν αλλόκοτα, φιδογυριστά κανάλια που οδηγούν πέρα μακριά, στο τέλος του κόσμου. Οι πολυταξιδεμένοι ναυτικοί είναι βέβαιοι πως εκεί ένα μίλι μακρύτερα από το Ακρωτήριο Χορν, την τραγική αυτή φυσική προεξοχή που επιβλέπει την αέναη μονομαχία των δύο μεγαλύτερων ωκεανών του κόσμου, βρίσκεται ο Διάβολος ποντισμένος στο βυθό, αλυσοδεμένος με δύο τόνους καδένες…. Τις φριχτές νύχτες της καταιγίδας , όταν τα νερά και τα πηχτά σκοτάδια μοιάζουν να ανεβοκατεβαίνουν από τον ουρανό στην άβυσσο, ο διάβολος σέρνει  τις αλυσίδες του και τις κάνει να τρίζουν απαίσια στο βυθό της θάλασσας……

Ξεκίνησαν οι δυο φίλοι το ταξίδι τους στο νότο , κάτω από τον 42ο Παράλληλο, για περιοχές από όπου ο Θεός δεν είχε περάσει ποτέ και όπου ο νόμος δεν ήταν παρά εφεύρημα επιτηδείων για να δικαιολογηθεί  η εξαφάνιση των Ινδιάνων…

Η προσοχή τους ήταν στραμμένη σε μια περιοχή απόκοσμη , σε ένα τρομερό και αηδιαστικό κομμάτι της σύγχρονης Ιστορίας , σε αυτό που ο Κόνραντ αποκάλεσε «καρδιά του σκότους»…

Στην Παταγονία και τη Γη του Πυρό ς, η καλή σιωπή  είναι μέρος της κουβέντας….

Διασχίσανε ο Λουίς Σεπούλβεδα και ο Ντανιέλ Μαρτζίνσκι τους δρόμους του Πούντο Αρένας. Η πάμπα ,πιο πέρα, κιτρινοπράσινη και πλατιά , οι αμμόλοφοι διακοσμούσαν με γκρίζο σφενδόνι την απεραντοσύνη της πάμπας και τη θάλασσα στόλιζε η άσπρη δαντέλα από τους αφρούς των κυμάτων , που σαν λευκά τριαντάφυλλα σκορπούσαν πάνω στην πλατιά χαλικόστρωτη παραλία.

Κοιτάζουνε οι δυο φίλοι τα χιλιάδες άστρα που φωτίζουνε την παταγονικό ουρανό , αναπνέουν τον καθαρό αέρα της στέπας , μυρίζουν λουλούδια με  άγριο άρωμα,  την κοπριά από ζώα όλο υγεία  , χόρτα και  γιούγιο (βότανα της ζούγκλας) που ευφραίνουν τη ψυχή ,γεύονται φρούτα με τις πανάρχαιες και ιερές γεύσεις και πίνουνε μάτε και τσίπουρο.

Ένα ολόγιομο φεγγάρι ανέβαινε ανάμεσα σε σύννεφα από μπαμπάκι που ανακατεύονταν με τα αιώνια χιόνια των ψηλών κορυφών και πιο ψηλά ο Σταυρός του Νότου πλησίαζε προς το  Νεφέλωμα του Μαγγελάνου , δίδυμα γιγαντιαία μαστάρια που πλημμύριζαν με γαλακτερό φως το στερέωμα…

Οι αποικίες των ατάραχων πιγκουίνων, οι  γλάροι και κορμοράνοι , κοπάδια από φώκιες, φάλαινες και βίδες πλημμυρίζουν τα βράχια και τις αμμουδιές του Ακρωτηρίου Χορν, ερωδιοί και αγριόπαπιες, κοκκινωπά φλαμίνγκο, φτάνουν κατά χιλιάδες στις μεταναστευτικές πτήσεις τους, από το βορρά για να γεννήσουν στη Γη του Πυρός.

Το χορτάρι κοϊρόν , το μοναδικό φυτό που αντέχει να ζει κάτω από το χιόνι , είναι ο παράδεισος για τα γουανάκο , τους κύκνους , τις πάπιες και τις αγριόχηνες.

Οι δύο φίλοι αντίκρισαν στην παταγονική στέπα και στην άγονη πάμπα, πρόβατα , άλογα, γελάδια , λαγούς,   τερουτέρου (είδος πτηνών  ), κόνδορες και τσιμάνγκο ,πυκνά δάση από λένγκα, κοϊγούε, κανέλα, βελανιδιές, τεκ, αριές, λεύκες, και εκπληκτικές αραουκάριες, γλυκαγκάθια,     πουλπερίες (μπακάλικα) , φτωχούς μαρτούτσε , Τσιλότε ,  Όνα και  γκρίνγκο.

Όλα μαζεμένα σε τούτη την εσχατιά του κόσμου!!!!

 

Όταν φτάσανε οι δυο φίλοι στην στέρφα Παταγονική στέπα  δεν ξέρανε ότι αυτή τη χρονιά είχε ανθίσει η κίλα (αυτό συμβαίνει τρείς φορές τον αιώνα).Η κίλα είναι μια ποικιλία μπαμπού των Άνδεων και φυτρώνει στις βαθιές χαράδρες της κορδιγιέρας. Οι ινδιάνοι της Παταγονίας ξέρουν ότι κάθε φορά που άνθιζε η κίλα  ακολουθούσαν εποχές ερήμωσης και οδύνης. Τα προφητικά κόκκινα άνθη της κίλα έβαψαν κόκκινη την Παταγονία των Άνδεων και δε χρειαζόταν να περιμένεις πολύ για να δεις από πού θα ερχόταν το κακό…..

Τέλος .

Τέλος στη Παταγονία και τη Γη του Πυρός….

 

(5Η Μαρτίου 2003,στο γαλλικό περιοδικό «Le Noubel Observateur» δημοσιεύτηκε  μια ανησυχητική είδηση, που αμέσως ζεμάτισε όλες τις ψυχές : η αργεντινή κυβέρνηση μελετούσε την περίπτωση παραχώρησης της Παταγονίας στις Η.Π.Α. , με αντάλλαγμα το μηδενισμό του τεράστιου χρέους της, προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο!!!

Η είδηση έτρεξε από πουλπερία σε πουλπερία κι από σπίτι σε σπίτι , και προκάλεσε τόση αγανάκτηση σε αγρότες , κτηνοτρόφους και οικολόγους , ώστε η παραχώρηση δεν υλοποιήθηκε τελικά .Έτσι λοιπόν, ο Ράμπο , ο ανίκητος πολεμιστής και εξολοθρευτής χιλιάδων Βιετναμέζων , Ιρακινών, Αφγανών , ο ικανός να καταρρίπτει ρωσικά ελικόπτερα πολεμώντας στο πλευρό των ταλιμπάν , νικήθηκε από κάποιες αιωνόβιες γριούλες και γεροντάκια , που μοναδικό τους όπλο ήταν η αγάπη για αυτή τη Γη της Παταγονία. Αυτό πράγματι είναι ένα ευτυχές τέλος για την ιστορία…

Όταν ο Σαμαράς , ο Βενιζέλος και ο Κουβέλης ,πουλήσουν στην τρόικα , για να μηδενίσουν το Χρέος της Ελλάδας ,την  λησμονημένη  ,την πανέμορφη  και παρθένα Ήπειρο , που έθρεψε τα πιο ουτοπικά  όνειρα και αγκάλιασε τις πιο ρομαντικές ψυχές , που καλλιέργησε το πνεύμα των γραμμάτων και διαφύλαξε τον οίστρο της ζωής ,δεν νομίζω  ότι η δική μας ιστορία θα έχει ευτυχές τέλος…).

 

Ο Λούις Σεπούλβεδα πετυχαίνει να δημιουργήσει , μέσα σε λίγες γραμμές , έναν ολόκληρο κόσμο. Κι αυτός ο κόσμος μας καλεί να ανακαλύψουμε όσα βρίσκονται συνήθως κρυμμένα,  μας επιτρέπει να δούμε την αθέατη πλευρά της ανθρωπότητας….

Ο Λουίς Σεπούλβεδα γίνεται ο νέος Μέλβιλ ή ο Τζακ Λόντον ….

Πρόκειται για Αριστούργημα.

 

 

                                                               Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

Πηγές :«Ακρωτήριο Χορν» και «Γη του Πυρός» του Φ.Κολοάνε , «Ο κόσμος του τέλους του κόσμου» του Λ.Σεπούλβεδα, όλα τα βιβλία Εκδόσεις Opera.

 

 

 

 

 

Η γυναίκα του τίγρη

b175937

 

 

«Η γυναίκα του τίγρη» Τ.Όμπρεχτ Εκδόσεις Πατάκη 2012 σελ.428

(Βραβείο Orange 2011)

 

Αυτή η ιστορία ,της Τέα Όμπρεχτ ,θυμίζει ιστορία αγάπης.

Όμως μερικές ιστορίες  είναι καλό να τις κρατάμε για τον εαυτό μας…

Για να καταλάβει  καλύτερα τον παππού της η Νατάλια , θα προσπαθήσει να τον βρει μέσα  από δυο ιστορίες : την ιστορία της γυναίκας του τίγρη και την ιστορία του απέθαντου άντρα. Οι ιστορίες αυτές κυλούν σαν μυστικά ποτάμια διατρέχοντας όλες τις άλλες ιστορίες της ζωής του .Μια ιστορία,η Νατάλια ,θα την μάθει , μετά το θάνατό του, που λέει πώς ο παππούς έγινε άντρας και η άλλη ,που της διηγήθηκε ο ίδιος , που λέει πώς έγινε ξανά παιδί….

 

Γιουγκοσλαβία ,1941.Ένας ακόμη γερμανικός βομβαρδισμός . Το Γιουγκοσλαβικό Σαρόμπορ θα ισοπεδωθεί εκ βάθρων . Ο ζωολογικός κήπος θα καταστραφεί και μια τίγρης τρελαμένη από τις  βόμβες θα βγει ζωντανή μέσα  από τα συντρίμμια και θα πάει να ζήσει σε μια  βουνοκορφή , πάνω από το χωριό Γκαλίνα .

Ένας τίγρης στο χωριό ενός αγοριού, του παππού της  Νατάλια .Μια αρκούδα , ένας λύκος, ναι. Αλλά ένας τίγρης ; Έτσι ήρθε ο φόβος….

Ο παππούς αργότερα , μετά το τέλος του πολέμου , πήγαινε την εγγονή του να δει τις τίγρεις του ζωολογικού κήπου.

Ο παππούς μιλούσε στην εγγονή του , την Νατάλια ,για τον Μόγλη, για τη λευκή φώκια, τον πάνθηρα, την αρκούδα, , για τους πιθήκους Μπαντάρ-Λονγκ ,για τον Σιρ-Χαν……

Η Νατάλια γιατρός πλέον , επισκέπτεται ένα ορφανοτροφείο ,ύστερα από τον νέο πόλεμο, των Αμερικανών ,που είχε ρημάξει τα Βαλκάνια.

Ο πόλεμος δεν τελειώνει ποτέ για τους ανθρώπους της Γιουγκοσλαβίας. Ο πόλεμος είχε αλλάξει τα πάντα. Διαμέλισε την Γιουγκοσλαβία…

Αφού όμως υπάρχει πόλεμος, όλοι μπορεί να πεθάνουνε σε λίγο…

Η μάγισσα έλεγε: « πλύνε τα οστά, φέρε το πτώμα, άσε την καρδιά…»

Ο παππούς της ιστορίας αυτής δεν πέθανε όπως πεθαίνουν οι άνθρωποι , μέσα στο φόβο , αλλά ελπίζοντας όπως τα παιδιά .Ξέροντας ο παππούς ,ότι θα ξανασυναντούσε τον απέθαντο άντρα (τον Γκαβράν ΓκαΪλέ, που μπορούσε  να καταλάβει ότι κάποιος πρόκειται να πεθάνει), που του είχε δέσει παλιότερα τσιμεντόλιθους στα πόδια και τον είχε ρίξει στη λίμνη , βέβαιος ότι θα πλήρωνε το χρέος του. Ξέροντας επίσης ότι η εγγονή του η Νατάλια    θα ξεκινούσε να ψάχνει και θα έβρισκε αυτό που είχε αφήσει για αυτή , ότι είχε απομείνει από «Το βιβλίο της ζούγκλας» του Ρ.Κίπλινγκ….

Γκαλίνα , έγραψε ο παππούς πάνω και κάτω από ένα αδέξιο σκίτσο του τίγρη .Έτσι κατάλαβε η εγγονή του, που θα τον ξαναβρεί ,στο χωριό Γκαλίνα…. Στην πορεία της αυτή η  θα έχει μάθει αρκετά ,για να διηγηθεί  και αυτή την ιστορία των παιδικών χρόνων του παππού της.

Δεν θα εξηγήσει ,η Νατάλια , τι συνέβη ανάμεσα στον τίγρη και στην γυναίκα του τίγρη.

Ο τίγρης είδε το κωφάλαλο κορίτσι όπως τον είχε δει και εκείνη : χωρίς επίκριση , φόβο, ανοησία , και οι δυο τους με κάποιο τρόπο κατάλαβαν ο ένας τον άλλο χωρίς να χρειαστεί να ανταλλάξουν ούτε φθόγγο.

Δεν θα εξηγήσει , η Νατάλια ,την προσκόλληση του τίγρη στο κορίτσι .

Δεν ήταν παρά ένας ημιάγριος ,ο τίγρης  , ο οποίος νοσταλγούσε , χωρίς να είναι σε θέση να το αρθρώσει , τη συντροφική και προβλέψιμη ζωή του. Οι περιστάσεις είχαν κοιμίσει την κτηνώδη φύση του τίγρη και του ήταν πολύ πιο εύκολο να αποδέχεται το τάισμα στο στόμα από το κορίτσι.

Όμως αυτός δεν ήταν ο τίγρης του παππού της Νατάλια….

Το κωφάλαλο κορίτσι συνάντησε ένα τίγρη, που έκρυβε μέσα του έναν Σιρ-Χαν, που δεν ήταν καθόλου τίγρης-διάβολος.

Αυτό το κορίτσι , την γυναίκα του τίγρη , θύμιζε στους κατοίκους της Γκαλίνα ,τα δεινά των πρόσφατων πολέμων  , τους φόβους των πατεράδων τους , ιστορίες και φήμες φριχτές για γιούς ,που τους έκλεψε ο Σουλτάνος ….

Τίγρεις ήταν οι άνθρωποι γύρω της . Αιμοδιψείς ήταν οι άνθρωποι .Όχι το σαρκοβόρο ζώο. Τίγρεις ήταν οι κάτοικοι της Γκαλίνα ,που σκέφτονται συνέχεια με φόβο τον τίγρη , που είναι πάντα εκεί , στις προλήψεις τους , στις κινήσεις τους ,στις συνομιλίες τους ,που έχει γίνει αναπόσπαστο τμήμα της καθημερινής τους ζωής….

 

«….Το μόρα , το πνεύμα, μάζευε ψυχές σε ένα σταυροδρόμι εξήντα χιλιόμετρα από το σημείο, που πέθανε ο παππούς, εκεί στα σταυροδρόμια που σμίγουν τα μονοπάτια της ζωής…».

 

Ένα μυθιστόρημα για την αγάπη , την μοίρα , τον θάνατο , τον πόλεμο , τις ιστορίες και τους μύθους.

Ένα εξαιρετικό βιβλίο.

 

Η Τέα Όμπρεχτ γεννήθηκε το 1985 στην (τότε) Γιουγκοσλαβία και πέρασε τα παιδικά της χρόνια στην Κύπρο και την Αίγυπτο , προτού η οικογένειά της εγκατασταθεί στις ΗΠΑ το 1997.

Το βιβλίο της «Η γυναίκα του τίγρη» απέσπασε το Βραβείο Orange 2011 και μεταφράστηκε σε 30 γλώσσες .Ζει στην Ίθακα της πολιτείας της Νέας Υόρκης.

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

Δαιμονολογία ή Λόγοι περί Δαιμόνων

 

b185155

 

 

 

«Δαιμονολογία ή Λόγοι περί δαιμόνων» Ε.Λαδιά Εκδόσεις Εστία 2012 σελ. 155

 

«Επικαλούμαι τον Δαίμονα, τον φοβερό μεγάλο ηγέτη,

τον μειλίχιο Δία, παγγενήτορα, των θνητών ζωοδότη,

τον μεγάλο Ζήνα , πολυπλάνητον, τιμωρό, παμβασιλέα,

τον πλουτοδότη, όταν στον οίκο μπαίνει πλουσιοπάροχος,

ή αυτόν που καταστρέφει τον βίο των πολύμοχθων θνητών…»

Ορφικός ύμνος

 

Δαιμονολογία ή Λόγοι περί δαιμόνων είναι η ενασχόληση με την έννοια του δαίμονος ανά τους αιώνες.

Ο δαίμων υπήρξε περισσότερο μια αφηρημένη έννοια και λιγότερο ενσαρκωμένη μορφή. Η ετυμολογία είναι από το ρήμα δαίω, δαίνυμι , και σημαίνει αυτόν που διανέμει , διαμοιράζει τις ανθρώπινες τύχες.

Έτσι ο δαίμων συνδέεται με την μοίρα, το πεπρωμένο, την τύχη.

Η έννοια του δαίμονος αλλάζει με τις εποχές και οι δραστηριότητές του ποικίλλουν. Σε αρχαιότερες εποχές οι δαίμονες είναι οι υπηρέτες των θεών και οι διαβιβαστές των θελημάτων τους , κάτι σαν τους χριστιανούς αγγέλους. Μέσα στους επόμενους αιώνες  η έννοια του δαίμονος ταυτίζεται με την έννοια του καλού και κακού . Κατά την χριστιανική επικράτηση μεταλλάσσονται σε πνεύμα του κακού, ο Εωσφόρος , ο πεπτωκός άγγελος , κοινώς Διάβολος. Ο χριστιανικός δαίμονας μας βασανίζει ακόμα….

Η ανθρώπινη νοημοσύνη προσπάθησε να απομονώσει τον Θεό από το κακό. Ο Θεός είναι αναίτιος. Κατά τον Πρόκλο δεν πρέπει να ανάγουμε το κακό στο θείο. Το κακό εμφυτεύεται στις ψυχές μας από μια παράπλευρη υπόσταση ή είτε με κάποια ασυμμετρία είτε με ανάμειξη είτε με οποιανδήποτε άλλο τρόπο. Αυτό το κακό που εμφυτεύεται στις ψυχές μας με όποιον απροσδιόριστο τρόπο , ενσαρκώνεται με τους δαίμονες , οι οποίοι όμως προτού μεταβληθούν οριστικώς σε πνεύματα της κολάσεως και της ερήμου , κυνηγημένα από την ολοένα αυξανόμενη ανθρώπινη ενοχή, υπήρξαν πνεύματα της βλαστήσεως , υπηρετικά των θεών και φρουροί των ανθρώπων.

 

« Η Διοτίμα δίδαξε στον Σωκράτη την φιλοσοφία του έρωτος.

Τι είναι λοιπόν ο έρως, θνητός;

-Όχι, καθόλου.

-Τότε τι είναι;

-Όπως ακριβώς και τα προηγούμενα , κάτι μεταξύ θνητού και αθανάτου.

-Τι είναι λοιπόν ,Διοτίμα;

Δαίμων μέγας ,ω Σώκρατες και γαρ παν το δαιμόνιον μεταξύ εστί θεού τε και θνητού…»

 

Οι Λόγοι περί δαιμόνων στο βιβλίο αυτό είναι δέκα.

Η πρωτότυπη αρχαιογνωστική αυτή μελέτη αναφέρεται στην ύπαρξη του δαίμονος , από τους κρητομυκηναϊκούς μέχρι τους ύστερους νεοπλατωνικούς χρόνους .Εξετάζονται τα είδη των δαιμόνων , όπως ο δαίμων της Τύχης, οι δαίμονες του αέρος, οι  θαλάσσιοι δαίμονες, η ιέρεια των ανέμων ,  οι δαίμονες της φωτιάς, ο Αγαθοδαίμων , ο Σωσίπολις, ο Τελεσφόρος, ο Ευρύνομος- ο δαίμων του Άδη, ο Ταράξιππος –ο δαίμων των αλόγων, οι Κήρες, οι Τριπάτορες, η Έμπουσα, η Λάμια, η Γοργώ , η Μορμώ κ.α. Διερευνάται η έννοια του δαίμονος κατά τον Ησίοδο , τους Προσωκρατικούς , τον Πλούταρχο, τον Πλάτωνα, τον Ποσειδώνιο, τους νεοπλατωνικούς (Πλωτίνο, Πορφύριο, Ιάμβλιχο , Πρόκλο). Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο δαιμόνιο του Σωκράτους.

Ένα  εξαιρετικό ιστορικό  αριστούργημα .

Η Ελένη Λαδιά γεννήθηκε το 1945 στην Αθήνα. Σπούδασε αρχαιολογία και θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Άλλα έργα της είναι :«Χάλκινος ύπνος», «Η θητεία», «Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι», «Ταραντούλα» κ.α.

 

                                     Γράφει:  Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

Γυάλινος κόσμος

b184768

 

 

 

«Γυάλινος χρόνος» Π.Τραυλού Εκδόσεις Ψυχογιός 2013 σελ.440

 

«….Κοίταξα το ρολόι. Η ώρα ήταν περασμένη. Ο χρόνος είναι περαστικός και συνάμα περασμένος. Γερασμένος και συγχρόνως γυάλινος. Κάθομαι και γράφω στην άκρη του Σηκουάνα , εκεί που βρίσκεται το σπίτι μου , το γραφείο μου. Εκεί όπου το χαρτί έχει κηρύξει πόλεμο στη μελάνη , αρνούμενο να φιλοξενήσει την ιστορία της χάρτινης Ιόλης…

…Θέλω να γράψω. Να κλειδωθώ στις σκέψεις μου. Να ξορκίσω τον φόβο. Είμαι μόνος  –εγώ και οι λέξεις μου. Βάζω μια νέα αγγελία στην ύπαρξή μου : Ζητείται ήρωας…».

 

Η τέχνη είναι που παρηγορεί, η τέχνη είναι που μας συμφιλιώνει με το πεπρωμένο μας αλλά και με το θάνατο, που ξορκίζει τους φόβους του θανάτου.

Πολλοί συγγραφείς σκέφτονται ότι μόνο γράφοντας θα σωθούν .Αυτή δεν είναι η ψευδαίσθηση όλων των συγγραφέων ; Η ιδέα της γραφής δεν είναι η ψευδαισθητική σωτηρία του συγγραφέα , που υποκρύπτει τον φόβο του θανάτου του συγγραφέα (και το δικό μας ) ;

Καμιά φορά όμως τους νεκρούς τους χρειαζόμαστε .

Καμιά φορά ακόμα και ο θάνατος μπορεί να είναι χρήσιμος…

Οι πεθαμένοι δεν στοιχειώνουν τόπους , αλλά τη  συνείδηση των ζωντανών και δεν βγαίνουν από θρύλους , αλλά από τη σύγχρονη  πραγματικότητα .

Οι νεκροί δεν πάνε στον ουρανό , αλλά έρχονται από κάποια μακρινή άκρη του Ωκεανού… Διαφορετικά τι νόημα είχε το πλοίο του ονείρου;

 

Το βιβλίο της Πασχαλία Τραυλού είναι ένα βιβλίο περιπλάνησης και διαλόγου με το χρόνο, την μνήμη , την γραφή, τους ήρωες των παλιότερων βιβλίων της , τους δαίμονές της και τον ίδιο της τον εαυτό.

Διαδρομές ηρώων των βιβλίων της , διάλογος κειμένων της  και  ιστορίες νεκρών της .

Οι φόβοι της, τα όνειρά της και τα φαντάσματα της, οι αγάπες και οι ιστορίες της.

Η μνήμη, ανακαλεί θύμησες που παραπέμπουν με τη σειρά τους σε άλλες…

Μπορούν να χαθούν οι άνθρωποι στις μνήμες τους….

Οι ήρωες του βιβλίου της Πασχαλίας Τραυλού ,είναι ο Ισίδωρος, , η Βέρα, η Εργινούσα-Ερεβούσα ,η Καλλίστη,  ο Φαίδωνας, ο Αλέξανδρος, ο Στεφανής, η Δανάη, η Ζωή , ο Χάρης…. Νεκροί και ζωντανοί μαζί σε εκείνο το καϊκι του ολέθρου, ταξιδεύουνε στην ανοιχτή θάλασσα του Αιγαίου.

Νεκροί , αναμνήσεις,  ενοχές, χωρισμοί,   τριτοπάτορες, πρόγονοι, έρωτες, φαντάσματα, παραισθήσεις, δαίμονες, αόρατες γάτες, χάρτινοι ήρωες, πλάσματα της φαντασίας, γεννήματα του μυαλού,  η μοναξιά των συγγραφέων,  αλαφροϊσκιωτοι, αγαπημένες αναπολήσεις,   όνειρα και πλάσματα  των γραπτών της συγγραφέως.

Η συγγραφέα μας τονίζει ότι δεν μπορούμε παρά να κινούμαστε μέσα στα στενά όρια του θανάτου, αναζητώντας τη φωνή μας, προσπαθώντας μέσω της ανάμνησης, να δώσουμε λόγο στο χαμένο παρελθόν…

Η διάκριση μεταξύ χρόνου και χώρου, απεμπολείται.

Βιβλία , φωτογραφίες, παλιά ρολόγια , καπέλα, σκόρπιες λέξεις ,το κυνηγητό των λέξεων, η αγάπη του αναγνώστη, το καίκι του παππού, η λήθη, το μίσος ,η θλίψη,  η ευθύνη ,η στοργή, η έλξη, η  ενοχή, η μοναξιά, η σιωπή, ο έρωτας, ο χρόνος που είναι γυαλί και περιμένει τη στιγμή ,που θα ραγίσει ,ο φόβος, ο οίκτος,  η ερωτική παραφορά, η απόρριψη, καθρέφτες που σπάνε, άνθρωποι μόνοι στο ίδιο κρεβάτι, στο ίδιο σπίτι , στην ίδια ζωή,  μπόρες της ζωής, τα γηρατειά ,οι Ερινύες και  ο θάνατος….

Αμείλικτα διλήμματα. Φως εναλλάξ με σκοτάδι. Έρωτας και ενοχή. Έρωτας ή μοναξιά. Ελευθερία ή φόβος .Μίσος και συγχώρεση. Φόβος ατόφιος , εκρηκτικός. Φόβος …Πάντα φόβος…

 

Η ηρωίδα Βέρα Δελή  είναι διάσημη συγγραφέας,  παντρεμένη με τον ζωγράφο Φαίδωνα Χατζηστεφάνου . Η αγάπη της όμως  έγινε ασφυξία και η σιωπή της Βέρας από φωλιά, φυλακή. Τα ψέματα του Φαίδωνα… Οργανώνει αποδράσεις .Όσο κείνη συνέχιζε τις αποδράσεις ο Φαίδων επέμενε να τη βάζει ανάμεσα στην αγάπη και στη μοναξιά και να την αναγκάζει να διαλέξει. Με τον καιρό εκείνη συνθηκολόγησε με τη μοναξιά. Χωρίζει από τον άνδρα της  και  χωρίζει και από  την κόρη της τη Δανάη, την αγνώστου πατρός Δανάη….

Η Βέρα είχε παράλληλα με τον Φαίδωνα,  πολλούς ευκαιριακούς έρωτες στην Αβινιόν της Γαλλίας, εκεί ήταν ο τόπος της αμαρτίας της . Οι μοιραίες νύχτες της στην Αβινιόν είναι το απόρθητο τείχος ,που  την χωρίζει από τους άλλους, γεμίζοντας ενοχές για τη χαμένη της αθωότητα. Κι όποτε τα θυμάται , κρυώνει λες και την αγκαλιάζουν φαντάσματα .Τα φαντάσματα των απρόσωπων εραστών της….

Η Βέρα τώρα δέθηκε τόσο με τις λέξεις και τη γραφή και έτσι έκοψε τους δεσμούς με τη ζωή. Παντού λέξεις. Πάντα λέξεις. Ορίζοντας οι λέξεις, αδιέξοδο οι λέξεις, σκλαβιά και ελευθερία. Έρωτας και λέξεις Ο έρωτας ο απατηλός μες στην αλήθεια του και οι λέξεις οι αληθινές μες στο ψέμα τους… Λέξεις –φαντάσματα, λέξεις –καρφιά, λέξεις –κρησφύγετα, λέξεις-καράβια για αποδράσεις που δεν τολμούσε πριν.

Εχθρός της δεν είναι πλέον ο θάνατος , αλλά η ίδια , εκείνος ο κακός της εαυτός  και προστέθηκε και ο χρόνος. Η Βέρα είναι αιχμάλωτη σε μυστικά , λάθη και τύψεις. Γυρνοβολούσαν φαντάσματα  γύρω της.

Οι ήρωες του βιβλίου της αλλάζουν ρόλους σε ένα παράλογο θέατρο. Η αιφνίδια ανασκαφή του παρελθόντος φέρνει στο φως μπερδεμένα συντρίμμια ζωών. Εξομολογήσεις -φωτιά , ανασύρουν υποψίες που υπέβοσκαν καιρό… Αρχίζει και γκρεμίζεται ο κόσμος της Βέρας. Οι ισορροπίες  διαλύθηκαν. Τα μυστικά αποκτούσαν ρωγμές. Οι σχέσεις όλων των ηρώων καρκινοβατούσαν….

Το γυάλινο κλουβί του χρόνου της Βέρας, δεν είχε πλέον ραγίσει αλλά έγινε θρύψαλα….

 

Θα δούμε στο βιβλίο «Γυάλινος Χρόνος» πίνακες του Σαλβαδόρ Νταλί, θα ακούσουμε την «Καταιγίδα» του Βιβάλντι, θα διαβάσουμε στίχους του Πάμπλο Νερούντα, θα ξαναδούμε την κινηματογραφική ταινία «Τιτανικός» του Τζέιμς Κάμερον…

Το βιβλίο έχει συχνές αναφορές στα βιβλία : «Μικρός Πρίγκηπας» του Αντουάν ντε Σεντ Εξιπερί , «Ο γύρος του κόσμου σε ογδόντα ημέρες» του Ιουλίου Βερν, «Η βουή και η μανία του Ουίλιαμ Φώκνερ, «Η τελευταία διάλεξη» του Ράντι  Πάους, «Οι Βρικόλακες» και το «Κουκλόσπιτο»  του Ίψεν, «Το γλυκό πουλί της νιότης» , «Λεωφορείο ο πόθος» ,«Ο γυάλινος κόσμος» και το «Ορφέας στον Άδη» του Τένεσι  Ουίλιαμς, «Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων» του Λούις Κάρολ  , «Τα ανεμοδαρμένα ύψη» της Μπροντέ ,«Ο γέρος και η θάλασσα» του Χεμινγουέι, «Ο Μόμπι Ντικ» του Χ.Μέλβιλ και  «Η πέτρα της υπομονής» του Ατίκ Ραχίμι.

 

Το βιβλίο αυτό μιλάει για τους ανθρώπους που ξέρουν ότι:

Οι λέξεις έχουν την δύναμη και ζωντανεύουν τους νεκρούς.

Πρέπει να φτάσεις στα πρόθυρα του θανάτου ,για να εκτιμήσεις τι σημαίνουν η ζωή και ο έρωτας.

Ζωή, είναι αυτό που σκέφτεσαι την τελευταία στιγμή πριν πεθάνεις.

Τελικά είναι πάντα νωρίς για το θάνατο. Όχι όταν έχεις τελειώσει όσα ήθελες να κάνεις…

Ο θάνατος είναι η τελεία της ζωής.

Ο θάνατος υπάρχει για να μας θυμίζει να μην αναβάλλουμε τη ζωή ….

Δεν τρομάζει ο θάνατος , τρομάζει ο τρόπος του θανάτου.

Να μην φεύγουμε με θύμηση μιας χάρτινης ζωής.

Οι αναμνήσεις μας συντροφεύουν περισσότερο κι από τους ανθρώπους κάποιες φορές.

Όσοι δεν αγάπησαν , δεν πόνεσαν , όσοι δεν ερωτεύτηκαν δεν ήταν ποτέ ζωντανοί.

Δεν υπάρχει πιο σκληρό από την απουσία μιας αγαπημένης παρουσίας.

Πένθος νιώθουμε για τους νεκρούς αλλά και πένθος νιώθουμε και για τους ζωντανούς ,που δεν υπάρχουν για μας ή που δεν υπάρχουμε εμείς για εκείνους…

Όποιος δεν ξέρει την ψυχή του , πώς μπορεί να ξεναγήσει τους άλλους σε αυτήν ;

Τίποτα δεν είναι η ψυχή χωρίς το κορμί.

Πρέπει να φοβόμαστε τις μισάνοιχτες τις πόρτες.

Είναι γρουσουζιά ο σπασμένος καθρέφτης.

Γεννιόμαστε για να ομορφύνουμε λίγο τον κόσμο και φεύγουμε μένοντας πάντα ερωτευμένοι με τη ζωή.

Θαύμα είναι μόνη της η αγάπη.

Ο έρωτας είναι θανατηφόρο δηλητήριο .

Ο έρωτας πάντα πονάει. Αλλά ο πόνος αυτός δεν σε πτοεί.

Κάποιες αγάπες γεννιούνται προορισμένες για το θάνατο…

Μπορεί δυο άνθρωποι να είναι μαζί κι ας είναι χώρια και δυο άλλοι να ζουν μαζί και να μην ήρθαν ποτέ κοντά….

Όποιος φτάνει στην κορυφή πρέπει να προσέχει να μην κατρακυλήσει.

Η χαρά είναι το ίδιο πράγμα με τον πόνο , το ίδιο πράγμα με το θάνατο. Ο θάνατος όμως είναι χαρά;

Είναι ανάπηρος και μισερός όποιος φοβάται την αγάπη.

Οι πόλεμοι στη ζωή πληθαίνουν .Παλεύεις με θεούς, ανθρώπους και οπτασίες.

Οι τύψεις είναι το χειρότερο μαρτύριο.

Η μαγεία βρίσκεται μες στα συνηθισμένα.

Υπάρχουν χίλιοι τρόποι για να διαβάσει κανείς μια εικόνα.

Συχνά από το σκοτάδι γεννιέται φως και  το φως προκαλεί σκιές τονίζοντας κάποιες φορές το σκοτάδι.

Το σκοτάδι τυφλώνει ,όπως ακριβώς και το φως.

Να πιστεύουμε στο θεό των μικρών πραγμάτων .

Είναι αλήθεια πώς οι ποταμοί και οι θάλασσες έγιναν από τα δάκρυα των ανθρώπων;

Να συνθηκολογήσουμε με τον χρόνο .

Ο χρόνος έχει αξία μόνο όταν δεν σπαταλιέται , αλλά επενδύεται σε αξιόλογες πράξεις.

Όταν αυτό που αισθάνεσαι είναι δυνατότερο από αυτό που πιστεύεις , τότε συμφιλιώνεσαι με τους δαίμονές σου.

Ο οίκτος είναι δυνατότερος κι από την αγάπη .

Όλες οι αρρώστιες θεραπεύονται με σύνεση και υπομονή, ακόμη και ο έρωτας.

Τα θαύματα συμβαίνουν, όταν πιστεύεις σε αυτά.

Τα χρώματα κρύβουν την λύπη.

Πρέπει να μένουμε ως το τέλος πιστοί στους όρκους μας.

Κανείς δε γνωρίζει τους άλλους ποτέ. Κανείς ποτέ δεν μαθαίνει κανέναν…

Μέσα από τις αναμνήσεις μαθαίνουμε ποιους αγαπήσαμε .

Υπάρχει μοναξιά ,που επιλέγουμε και αυτή που μας επιβάλλουν.

Ο θάνατος και ο χρόνος είναι εχθροί μας και πρέπει να τους μισούμε .Και ακόμα πρέπει να τους εκδικηθούμε , να τους κάνουμε να γονατίσουν και να ζητήσουν συγχώρεση….

Τα μυθιστορήματα και ο θάνατος προσφέρουν λύτρωση.

Η γραφή είναι μαρτύριο.

Με τα πλήκτρα της γραφομηχανής πυροβολείς το χρόνο, το θάνατο και τη σιωπή.

Τους ήρωες των μυθιστορημάτων δεν τους αγγίζει τίποτα. Ούτε ο χρόνος ούτε ο θάνατος… Κανείς.

Αν ζήσεις «ανθρώπινα» , χάνεις τον δαίμονά σου, δηλ. το σθένος της δημιουργίας….

Η εικόνα εγκλείει την φαντασία , ο λόγος την ελευθερώνει.

Η ελαφρώς γερτή στάση του κορμιού προς τα μπρος ,είναι η στάση του εθισμένου στον έρωτα της γραφής .

Είναι μεγάλη καταπόνηση η δημιουργία ενός βιβλίου, είναι δύσκολη διαδικασία , σαν τη ζωή. Κυριολεκτικά σε σκοτώνει…

Η ώρα ακινητοποιείται μόνο όταν γράφεις.

Κάθε λέξη είναι ένα αμείλικτο «αλτ» στο χρόνο.

Για τους συγγραφείς η μοναξιά είναι η πρώτη ύλη της δουλειάς τους…

 

Η συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού, δεν γράφει μόνον για τον έρωτα, τον χρόνο και τον θάνατο   , αλλά μετουσιώνει την πραγματικότητα σε έργο τέχνης.

Συνομιλεί με πνεύματα και φαντάσματα, άτομα που έχουν βγει έξω από τα όρια του χρόνου, μνήμες που έχουν στοιχειώσει στην ψυχή της συγγραφέως.

 Όλοι οι ήρωες των ιστοριών  και των βιβλίων  ,της Πασχαλίας Τραυλού ,είναι η ίδια…

«Η μαντάμ Μποβαρύ, είμαι εγώ »,έλεγε ο Γ.Φλωμπέρ….

Η συγγραφέας ξέρει ότι η ζωή μας αποκαλύπτεται στα σημεία. Στη λεπτομέρειά της συγκεντρώνει όλη της τη σοφία, η ζωή!! Εξάλλου ζωή δεν είναι μόνο τα όσα ζήσαμε , αλλά και τα όσα φοβηθήκαμε , ονειρευτήκαμε , επινοήσαμε, εμπνευστήκαμε , γράψαμε…..

Ένα βιβλίο είναι πάντα μια συνάντηση, του συγγραφέα και του αναγνώστη. Μαζί φτιάχνουν το βιβλίο. Δεν είναι μόνο ο συγγραφέας .Είναι και ο αναγνώστης που επινοεί το βιβλίο. Κάθε αναγνώστης διαβάζει διαφορετικό βιβλίο. Διότι φέρνει όλη του τη ζωή σε

ό, τι διαβάζει….

 

Ένα εξαιρετικό ποιητικό  αριστούργημα , που πρέπει να διαβαστεί από όλους.

 

Η Πασχαλία Τραυλού γεννήθηκε στην Τρίπολη Αρκαδίας .Σπούδασε ελληνική κλασική φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών , παρακολούθησε διετή κύκλο  μεταπτυχιακών σπουδών, για τη λατινική ποίηση Ορατίου και Βιργιλίου και ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές στο πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Αιγαίου με τίτλο «Φύλο και νέα εργασιακά και εκπαιδευτικά περιβάλλοντα στην κοινωνία της Πληροφορίας».

Άλλα έργα της είναι :«Τα ρόδα της σιωπής» , «Η γυναίκα του φάρου», «Έστω μια φορά», «Φτερά από μετάξι» κ.α.

 

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς