Ανάθεμά σε, Ντοστογιέφσκι

 

 

 

 

«Ανάθεμά σε, Ντοστογιέφσκι» Α.Ραχίμι Εκδόσεις Ψυχογιός 2012 σελ. 262

 

«Πόσο θα ήθελα να είχα διαπράξει

το αμάρτημα του Αδάμ»

                                                                   Χαφίζ Αζίς

 

«Έγκλημα και τιμωρία»

                                                                         Φ.Ντοστογιέφσκι

Κινητήριος μοχλός του μυθιστορήματος του Ντοστογιέφσκι είναι ο φόνος της γριάς τοκογλύφου σε ένα κτίριο της Αγίας Πετρούπολης ,από το φοιτητή Ρασκόλνικοβ. Οι σκέψεις του ήρωα γύρω από το κίνητρο του εγκλήματος , η επίδραση της Σόνιας ή μια μυστηριώδης εσωτερική δύναμη τον ωθούν να παραδοθεί και υποστεί οικειοθελώς την τιμωρία. Στη διάρκεια των χρόνων που περνά στα κάτεργα του αποκαλύπτονται τόσο ο έρωτας του για τη Σόνια , όσο και ο δρόμος που οδηγεί στη λύτρωση.

Το κίνητρο του φόνου δεν ήταν μόνο η κλοπή. Ο Ρασκόλνικοβ θεωρεί την τοκογλύφο βλαβερό ζωύφιο ,που κλέβει τα λεφτά των δυστυχισμένων κι έτσι η εξόντωσή της δεν αποτελεί παρά μια πράξη δικαιοσύνης. Διαπράττοντας ο Ρασκόλνικοβ αυτό το εγχείρημα , επιβεβαιώνει το γεγονός ότι ανήκει στη χορεία των ανώτερων πνευμάτων , τα οποία βρίσκονται «πέραν του καλού και του κακού». Το έγκλημα είναι για αυτόν η υπέρτατη παραβίαση του ηθικού και κοινωνικού νόμου και αποδεικνύει την ανεξαρτησία και την ελευθερία του…..

 

 

«Την στιγμή ακριβώς που ο Ρασούλ υψώνει το τσεκούρι για να κατεβάσει στο κεφάλι της γριάς , του έρχεται στο μυαλό το “  Έγκλημα και τιμωρία  “ .Μένει κεραυνοβολημένος. Τα μπράτσα του τρέμουν, οι γάμπες του κλονίζονται και το τσεκούρι ξεγλιστρά από τα χέρια του, σκίζει το κρανίο της γυναίκας και μπήγεται μέσα του. Η γριά σωριάζεται στο κοκκινόμαυρο χαλί, χωρίς να βγάλει άχνα…. Τρέμει σύγκορμος, το πατού του πέφτει από τους τετράγωνους ώμους του. Το τρομαγμένο βλέμμα του βυθίζεται στο αίμα που κυλάει από το κεφάλι της γριάς και μπερδεύεται με το κόκκινο του χαλιού, καλύπτοντας τα μαύρα σχέδιά του, κι ύστερα ρέει αργά προς το παχουλό χέρι της που κρατά σφιχτά ένα μάτσο χαρτονομίσματα. Τα χρήματα θα λερωθούν από το αίμα…»

Ο νεαρός Αφγανός Ρασούλ, σκοτώνει τη γριά Νάνα Αλία ,την εποχή της διακυβέρνησης του Αφγανιστάν, από τους Ταλιμπάν. Την ίδια ώρα ,που κάνει το έγκλημα , σκέφτεται το «Έγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογιέφσκι. Σκέφτεται τον Ρασκόλνικοβ και τη μοίρα του. Τώρα αναλογίζεται την πράξη του .Μήπως τον προέτρεψε στο έγκλημα αυτή ακριβώς η ιστορία , που ήταν θαμμένη στα τρίσβαθα της ψυχής του ; Να έφταιγε στ΄ αλήθεια ο Ντοστογιέφσκι ,που τον κεραυνοβόλησε με το «Έγκλημα και τιμωρία» και τον έκανε να παραλύσει και δεν πήρε τα χρήματα και τα κοσμήματα της γριάς, που θα του θύμιζαν το έγκλημά του, να πέσει θύμα των τύψεων του , να βυθιστεί στην άβυσσο της ενοχής και να καταλήξει στα κάτεργα;

Ανάθεμά σε, Ντοστογιέφσκι!!

Ο Ρασούλ έκανε αυτό το έγκλημα για να γλιτώσει την αρραβωνιαστικιά του ,Σιούφια, από τα χέρια μιας γριάς- μαστροπό και να σώσει με τα χρήματα της ,τις δυο οικογένειές του ,της Σιούφια και της δικής του. Τώρα μετανιώνει για τα χρήματα και τα κοσμήματα της γριάς που δεν πήρε, αλλά τον βασανίζουν οι τύψεις.

Ο Ρασούλ επιστρέφει στο σπίτι του μετά το φόνο , αλλά εκεί ακούει απελπισμένα ουρλιαχτά μιας γυναίκας από το δρόμο. Νιώθει το κρύο να έρχεται από έξω , χωρίς να κάνει κρύο. Πρόκειται για μια παράξενη ψύχρα που βγαίνει από μέσα του…

Φοβάται μέσα στο σπίτι του. Φοβάται τους εφιάλτες του. Το δωμάτιό του έχει καταληφθεί από τα φαντάσματα ,που ξεπήδησαν από τους εφιάλτες του : τη γυναίκα με το γαλάζιο τσαντόρ, που είδε στον δρόμο, τον νοικάρη του, τον Γιαρμοχάμαντ οπλισμένο με μαχαίρι, τον ξαδελφό του τον Ραζμοντίν με τα κηρύγματά του , μέχρι και τον Ντοστογιέφσκι με το «Έγκλημα και τιμωρία»    του…

Αυτοί οι δαίμονες του σπιτιού , αυτές οι σκιές της νύχτας του έκλεψαν τη φωνή του, τον άφησαν άλαλο και τον τρελαίνουν… Είναι πλέον καταδικασμένος στην σιωπή. Δεν μπορεί πια ούτε μια φωνή να βγάλει για την απόγνωση, το μίσος, την οργή που νιώθει…

Ξέρει ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Αφγανιστάν. Ξέρει ότι ζει σε μια χώρα εγκλωβισμένη στο χάος και στη δυστυχία. Ζει σε μια κοινωνία όπου η ζωή ταυτίζεται με τη δυστυχία και η κοινωνία με την κόλαση. Ζει σε μια χώρα όπου είναι ευκολότερο το έγκλημα και δυσκολότερη η τιμωρία. Ο φόνος δεν σχετίζεται με τη συνείδηση και το έγκλημα με την τιμωρία. Μικρή σημασία έχει αν κανείς σκοτώσει , κλέψει, βιάσει… Η προδοσία είναι πολύ χειρότερη από το έγκλημα. Εκείνο που έχει σημασία στο σημερινό Αφγανιστάν είναι να μην προδώσεις. Να μην προδώσεις τον Αλλάχ, τη φυλή σου, την οικογένειά σου, την πατρίδα ή το φίλο σου.

Ο Ρασούλ παραιτείται από όλα, δεν τρώει, δεν κοιμάται , δεν βλέπει την μνηστή του ,τη Σιούφια, τους γονείς του, τον ξαδελφό  του, τους φίλους του .Τον τραβάει μια άβυσσος. Η ζωή του έγινε κόλαση. Το μόνο πια, που τον ενδιαφέρει πια ,είναι το χασίσι. Παραδόθηκε στη μέθη του χασισιού.

Τελικά δεν αντέχει , δεν μπορεί να συμβιβαστεί με τη συνείδησή του και παραδίνεται στις αστυνομικές και δικαστικές αρχές, ομολογώντας το έγκλημα που διέπραξε. Θέλει να θυσιαστεί .Θέλει να δικαστεί . Θέλει αυτή η δίκη να βάλει τέλος στην οδύνη του.  Θέλει η δίκη του να γίνει μαρτυρία αυτού του καιρού της αδικίας , του ψέματος, της υποκρισίας. Θέλει  η δίκη του να γίνει δίκη όλων των εγκληματιών πολέμου της χώρας του: των κομμουνιστών, των πολέμαρχων, των μισθοφόρων….

Τώρα αρχίζει η αφγανική πραγματικότητα  , που δίνει ελάχιστη σημασία στην ανθρώπινη ζωή , στην ηθική , στην ευθύνη και την ενοχή. Τώρα αρχίζει ο παραλογισμός και ο σκοταδισμός .

Όλοι  τον αποτρέπουν να δικαστεί και να θυσιαστεί. Όλοι του λένε να επιστρέψει πίσω στην οικογένειά του , στην αρραβωνιαστικιά του , να βρει ξανά τη ζωή του. Δεν βλέπει γύρω του που όλο σκοτωμοί γίνονται; Δεν βλέπει ότι δεν μπορεί η δική του δίκη να αλλάξει αυτή τη γαμημένη χώρα ; Το να σκοτώσεις , για να υπάρξεις ,είναι η αρχή που διέπει κάθε μακελειό,  αγαπητέ μου Ρασούλ, του λένε. Αν όμως ο καθένας από αυτούς αναλογιζόταν τις πράξεις του , όπως ο Ρασούλ, θα μπορούσαν να διαλύσουνε το αδελφοκτόνο χάος ,που βασιλεύει σε αυτή τη χώρα. Εδώ όμως βασιλεύει ο νόμος της σαρία, που αποτελεί την πεμπτουσία του ισλαμικού κράτους….

Ο Ρασούλ αναρωτιέται: « δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από το να μην ανήκεις πια στον κόσμο σου. Κανένα αντικείμενο δε θέλει πια να με έχει. Κανένας άνθρωπος δε θέλει να με κρίνει , να με δικάσει. Αυτή η αθώωση που ξεπλένει τη συνείδηση όλων ,μου στερεί το έγκλημά μου, τη χειρονομία μου , την ύπαρξή μου. Την δική μου πληγή την προκάλεσα εγώ ο ίδιος. Σκέφτομαι τελικά μήπως  σκότωσα τη γριά μόνο και μόνο για να διαπιστώσω αν ήμουν ικανός να σκοτώσω, όπως όλοι οι άλλοι…»

Κάποιος  ποιητής, έχει γράψει :

«Είμαι κι εγώ αποσβολωμένος,

από όνειρα πολλά στοιχειωμένος.

Κι όλος ο κόσμος στον ύπνο βαθιά βυθισμένος.

Εγώ ανίκανος να τα εκφράσω, αυτοί ανίκανοι να ακούσουν.

…..Τ΄ αυτιά μας είναι σφραγισμένα,

Τα χείλη μας είναι σφραγισμένα,

Οι καρδιές μας είναι σφραγισμένες….»

Ο Ραχίμι επινοεί με τον νεαρό Αφγανό, ένα διαφορετικό Ρασκόλνικοβ ,για να συγκρίνει δυο εκ διαμέτρου αντίθετες πολιτισμικές αντιλήψεις απέναντι στη ζωή , στο θάνατο και στο φόνο.

Το μυθιστόρημα αυτό σου κόβει την ανάσα. Είναι ένα έξυπνο και δυνατό μυθιστόρημα. Διαβάστε το.

 

Ο Ατικ Ραχίμι γεννήθηκε το 1962 στην Καμπούλ , όπου τελείωσε το γαλλοαφγανικό λύκειο Εστικλάλ και σπούδασε λογοτεχνία. Το 1984 , ο πόλεμος τον ανάγκασε να εγκαταλείψει την πατρίδα του και να καταφύγει στο Πακιστάν. Στη συνέχεια πήγε στη Γαλλία , όπου ζήτησε πολιτικό άσυλο. Εκεί, στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης, έκανε το διδακτορικό του στην οπτικοακουστική επικοινωνία. Σήμερα ζει στο Παρίσι και σκηνοθετεί ντοκιμαντέρ. Άλλα έργα του είναι : «Στάχτες και χώμα», πουλήθηκε σε 23 χώρες και «Η πέτρα της υπομονής»  (Βραβείο Γκονκούρ).

 

Γράφει  :    Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s