Ανάπλους

 

 

 

 

«Ανάπλους» Θ.Βαλτινός   Εκδόσεις Εστία 2012 σελ.157

 

(Ανάπλους : ο πλους αντίθετα προς το ρεύμα του ποταμού.

Απόπλους: η αναχώρηση πλοίου.

Κατάπλους: η άφιξη πλοίου σε λιμάνι, ο πλους κατά το ρεύμα του ποταμού. )

 

Το βιβλίο αυτό του Θανάση Βαλτινού δεν είναι δοκίμιο, αλλά μυθιστόρημα με ήρωα τον ίδιο τον συγγραφέα.

Ο συγγραφέας επιλέγει το είδος του διαλόγου με τον εαυτό του ή της αυτοσυνέντευξης ,για να οδηγήσει τους αναγνώστες του στο εργαστήριο της γραφής και στην ίδια του την ζωή.

Ο ογδοντάρης Θανάσης Βαλτινός επιστρέφει στη σκοτεινή δεκαετία του ‘ 40 , του Πολέμου , της Κατοχής και του Εμφυλίου, όταν ζούσε στην Αρκαδία και στη Λακωνία.

Είναι μια  δεύτερη επιστροφή στα βιβλία του : «Κάθοδος των εννιά», «Ορθοκωστά» , «Ο τελευταίος Βαρλάμης» και «Εθισμός στην νικοτίνη».

Ο Θανάσης Βαλτινός ακολουθεί το ποτάμι της δικής του ιστορίας του προς την πηγή. Ίσως σε κάθε ταξίδι που οδεύει προς την πηγή του , να αναζητά το πρόσωπό του .

Ο ταξιδιώτης Βαλτινός φεύγει μακριά από τους εξαναγκασμούς της πραγματικότητας , που τον φυλακίζει στην επανάληψη , και αναζητεί την ελευθερία ή το μέλλον , ή καλύτερα τη δυνατότητα ενός μέλλοντος ακόμη ανοιχτού που να μπορεί να το διαλέξει , και άρα λοιπόν την παιδική ηλικία και το σπίτι που γεννήθηκε , όπου ακόμη η ζωή είναι μπροστά του.

Γλυκά ξεγελάσματα , παλιά και αναλλοίωτα, η αυταπάτη ότι μπορείς να γυρίσεις στο σπίτι και την παιδική ηλικία και να φτάσεις στην πηγή , για να ξαναβρείς πολύ κοντά σου την ποίηση της καρδιάς…

Τα περιστατικά και τα γεγονότα που  σημάδεψαν τον Θανάση Βαλτινό είναι: τα πρώτα διαβάσματα( Αλέξης Ζορμπάς και  Eroica), το πρώτο αντίκρισμα της θάλασσας, η συνταγή του γιατρού Παχωπού, τα πρώτα μαθήματα σεξουαλικής αγωγής βλέποντας τα ζώα να βατεύονται, ο πρώτος έρωτας, τα βλέφαρα κολλημένα με τις τσίμπλες, το πανηγύρι το Δεκαπενταύγουστο δίπλα στο νεκροταφείο, ο φιλόλογος Χίος, ο φαρμακοποιός Κώστας Μάγγας, το επάγγελμα του φαρμακοτρίφτη που έκανε ο συγγραφέας, ο τυφλός ντελάλης της Σπάρτης, οι ταινίες στα σινεμά της Τρίπολης, το φορτηγό γκαζοζέν, το Καρροποιείο-Πεταλωτήριο, η κλινική Καρβούνη, οι μινίδες και τα χέλια του Ευρώτα, τα αγκίστρια για τις τσίχλες, τα πυρωμένα κεραμίδια για την πνευμονία, το φυλαχτό της μάνας του, οι ιστορίες με φαντάσματα και νεράιδες, οι αγγλικές σκληρές σοκολάτες και οι αγγλικές χρυσές λίρες, η λαγνεία εκείνων των χρόνων, οι πόρνες και τα πορνεία, η κυρία Λουίζα που έλεγε το φλιτζάνι, το πατίνι με τα παλιά ρουλεμάν αυτοκινήτου, η γλυκιά δηλητηρίαση από το μαγκάλι, ο σπουδαστής που έτρωγε όλη την εβδομάδα φασόλια, η Ζαϊρα η πόρνη με τους …πέντε γάμους, η εμπειρία της Κατοχής και του Εμφυλίου, οι Ταγματασφαλίτες , οι Χίτες, οι Μάυδες και οι Ελασίτες, η ταβέρνα της Διαμάντας που γινόταν εκεχειρία των αντιμαχόμενων του εμφυλίου, οι δύο κάμες η Ελένη και η Μαριώ του καπετάνιου του ΕΛΑΣ Σφακιανού, η μάνα του μαθητή  Μιχάλη Σκάλκου που κοπάναγε με ένα στειλιάρι τα κουφάρια των ανταρτών, οι 130 νεκροί αντάρτες του Πάρνωνα  και οι μάταιες ανθρωποθυσίες……

 

Το βιβλίο αυτό είναι ένα μίγμα  της δημόσιας με την ιδιωτική ιστορία και τη λογοτεχνία.

 

Ο Θανάσης Βαλτινός έχει γράψει διηγήματα, μυθιστορήματα, όπως και σενάρια για τον κινηματογράφο. Έχει μεταφράσει αρχαίους Τραγικούς: Τρωάδες, Ορέστεια, Μήδεια.

Το 1984 τιμήθηκε με το Βραβείο Σεναρίου του Φεστιβάλ Καννών· το 1990 με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος· το 2001 με το Διεθνές Βραβείο Καβάφη.

Το 2008 εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

                                                             Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

Advertisements

Χαμάμ Βαλκάνια

 

 

 

 

«Χαμάμ βαλκάνια» Β.Μπάγιατς Εκδόσεις Κέδρος 2009 σελ.398

(Βραβείο  BALKANIKA    2008)

 

Σήμερα λόγω της οικονομικής κρίσης όλοι οι Έλληνες ψάχνουμε να επαναπροσδιορίσουμε τη ζωή μας , να αναζητήσουμε την ταυτότητά μας. Ψάχνουμε την καταγωγή μας , την ιστορία μας ,την παράδοσή μας ,τον πολιτισμό μας, τους γείτονές μας, προσπαθούμε  να αναιρέσουμε την υποκλοπή της εθνικής μας κυριαρχίας και αναζητούμε τα αίτια στην ίδια μας την ιστορία, στην τουρκοκρατία  , στους βαλκανικούς πολέμους , στις εμφύλιες συρράξεις, στους διεφθαρμένους πολιτικούς    και στο πρόβλημα του δυϊσμού της Ελλάδας ( είμαστε στο σταυροδρόμι της Δύσης και της Ανατολής).

Αυτό το βιβλίο , το «Χαμάμ βαλκάνια» ,έρχεται να μας  προσφέρει μια διαφορετική γωνία θέασης της σημερινής δύσκολης κατάστασης, να μας προβληματίσει και να μας βοηθήσει να αμυνθούμε απέναντι στο φόβο να αφανιστούμε ως έθνος και να πετύχουμε να διαφυλάξουμε την ταυτότητά μας ,αφού   στραφούμε στην Ανατολή και στα Βαλκάνια, αντί να ετεροκαθοριζόμαστε διαρκώς από την Δύση…..

 

Στο Βίσεγκραντ της Βοσνίας ,βρίσκεται η γέφυρα του Μεχμέτ πασά Σοκόλοβιτς ,η οποία χτίστηκε το 1571, είναι «Η γέφυρα του Δρίνου » του σέρβου νομπελίστα συγγραφέα Ίβο Άντριτς, που χάρισε στην πόλη μια σελίδα στην Ιστορία.

Πέντε χιλιόμετρα από την πόλη βρίσκεται μια ιαματική πηγή και εκεί ο Μεχμέτ πασάς Σοκόλοβιτς έχτισε σε βαθιά γεράματα , το 1575, ένα χαμάμ με δεξαμενή επιθυμώντας να χαρίσει κάτι ακόμη στη γενέτειρά του. Το ραδιενεργό νερό της πηγής έλεγαν ότι θεραπεύει ρευματισμούς , νευραλγίες και κάνει θαύματα στις στείρες γυναίκες…. Νερό ζεστό αλλά όχι καυτό, σε παραδεισένια θερμοκρασία. Και το σώμα μεταμορφωνόταν σε πνεύμα! Ζωντανός,  αλλά νεκρός! Το ορμητικό νερό που εκτοξεύεται από το βουνό στην  δεξαμενή μαστιγώνει τα σώματα των λουόμενων .Εδώ συναντιέται η καββάλα, το ζεν, ο σουφισμός , η ορθόδοξη ασκητική , η καθολική κατάργηση του φόβου της αμαρτίας, το καλλιτεχνικό Ισλάμ… Το νερό φτάνει  από βάθος 180 μέτρων και από ένα πολύ πιο σημαντικό ιστορικό βάθος 38.000 χρόνων. Μια παλαιότητα που δεν μας επιτρέπει να αμφισβητήσουμε το λόγο της ύπαρξής του.

Εξού και η επικοινωνία του συγγραφέα Βλάντισλαβ Μπάγιατς  με το παρελθόν.

Ο Σέρβος συγγραφέας Βλάντισλαβ  Μπάγιατς έφερε αυτούς που ζούσαν πέντε αιώνες πριν πιο κοντά στην εποχή μας, ενώ μετέφερε εύκολα τον εαυτό του και τους φίλους του (ή τους ήρωες του, τέλος πάντων) στη ζωή προηγούμενων αιώνων.

Ο συγγραφέας γράφει για έναν Σέρβο ,τον Μπάγιο Σοκόλοβιτς, που έγινε κάτι άλλο , που πέρασε από τον Ένα στον Άλλο. Ήταν και Τούρκος και Σέρβος. Και Σέρβος και Τούρκος. Παρακολουθεί τον κεντρικό ήρωα του ,τον Μπάγιο Σοκόλοβιτς (Μεχμέτ πασά Σοκόλοβιτς) , τον συνομήλικο του χτίστη –αρχιτέκτονα Μιμάρ Κοτζά Γιουσούφ Σινάν (τον Έλληνα Ιωσήφ) και τον σύγχρονο Τούρκο συγγραφέα Ορχάν Παμούκ και τον Β.Μπ.(ο ίδιος ο συγγραφέας), το άλλο ζευγάρι της παράλληλης δράσης του μυθιστορήματος.

Αυτοί οι τέσσερις άνθρωποι έγιναν τα πρόσωπα-ήρωες αυτού του βιβλίου (τοποθετημένα όμως σε διαφορετικές σελίδες) , το οποίο τους ανέμιζε όλους σε μια συνωμοσία κατά της κοινώς αποδεκτής Ιστορίας….

Το βιβλίο περιέχει εναλλακτικά κεφάλαια για το παρόν του σέρβου συγγραφέα Βλάντισλαβ Μπάγιατς και του τούρκου συγγραφέα Ορχάν Παμούκ και κεφάλαια για την εποχή των δύο ηρώων, του Σέρβου Μπάγιτσα και του Έλληνα Ιωσήφ, με διπλή εθνική και θρησκευτική ταυτότητα ,  και οι δύο χριστιανοί ορθόδοξοι, παιδιά του τουρκικού παιδομαζώματος, γενίτσαροι, που εξισλαμίστηκαν συνειδητά διατηρώντας τις μνήμες τους και τις θρησκευτικές ρίζες τους και που πήραν μεγάλα αξιώματα στα χρόνια της οθωμανικής αυτοκρατορίας ,την περίοδο που Σουλτάνος ήταν ο Σπουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής ο Νομοθέτης (1520-1566).

Θα συναντήσουμε επίσης στο βιβλίο ,τον ποιητή Μουσταφά Σάι Τσελεμπί, τον ξακουστό περιηγητή Εβλιά Τσελεμπί, τον θρυλικό Έλληνα Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα, τον σέρβο νομπελίστα  Ίβο Άντριτς, τους Αιγύπτιους συγγραφείς Γκαμάλ Γκιτάνι και Ναγκίμπ Μαχφούζ, τον ποιητή Ερνέστο Καρδενάλ, τον ισραηλινό συγγραφέα Νταβίντ Γκρόσμαν, τον Λιβανέζο συγγραφέα Αμίν Μααλούφ, τους αργεντινούς  συγγραφείς Αλμπέρτο Μάγκελ και  Χόρχε Λουίς Μπόρχες, τον στιχουργό Σιον, τον Αλβανό συγγραφέα Μπασκίμ Σέχου, τον Άλεν Γκίνσμπεργκ κ.α.

Ο Μεχμέτ πασά Σοκόλοβιτς έγινε Μεγάλος Βεζίρης για 14 χρόνια πλάι σε τρεις διαφορετικούς σουλτάνους και διακρίθηκε στους πολέμους, στο εμπόριο, τη διπλωματία , τη νομοθεσία και τη στήριξη των ποιητών . Δώρισε στην πατρίδα του την Βοσνία, τη γέφυρα του Βίσεγκραντ (το γεφύρι του Δρίνου) και το ομώνυμο χαμάμ , αναπαλαίωσε το σερβικό πατριαρχείο του Πετς , όπου ενθρόνισε τον αδελφό του Μακάριο και έκανε και πολλά άλλα ιδρύματα. Δεν  έκανε τα ιδρύματα αυτά στη γενέτειρά του για να αφήσει πίσω του ίχνη και μηνύματα χαραγμένα στις πέτρες , το έκανε από αγάπη , διότι φοβούνταν μην αγαπήσει δημόσια και ανοιχτά , μη δείξει στους ανθρώπους αυτό που μπορούσε να τον κάνει ευάλωτο. Αγάπησε αυτή την πόλη , το Βελιγράδι  και, σαν να την ευγνωμονούσε , ξεπλήρωνε το χρέος του με δωρεές.

Ο Μιμάρ Κοτζά  Σινάν Αγάς περίφημος τεχνίτης και αρχιτέκτονας άφησε πίσω του μεγάλο αριθμό κτισμάτων (477 έργα)στο Βελιγράδι και στην Κωνσταντινούπολη : τεμένη, χαμάμ, ανάκτορα=σαράγια, νεκροταφεία, γέφυρες, ιεροδιδασκαλεία=μεντρεσέδες, υδραγωγεία, νοσοκομεία,πανεπιστήμια,χάνια=πανδοχεία,μαγειρεία=ιμαρέτ,τζαμιά,τεκέδες,δημόσιες κρήνες=σεμπίλια, αγορές.

Οι ήρωες του μυθιστορήματος  πρόσφεραν στον συγγραφέα τη δυνατότητα μιας πλούσιας ιστορίας για την ταυτότητα και τις ταυτότητες , καθώς και για τις αλλαγές τους. Στόχος του ήταν τι συμβαίνει στους ανθρώπους , αλλά και στους γύρω τους , όταν αποκτούν διπλή ταυτότητα.

Αιτία της ενασχόλησης του συγγραφέα με τον Μπάγιο Σοκόλοβιτς ήταν το γεγονός ότι μεταφέρθηκε στην Τουρκία κατά το παιδομάζωμα όταν ήταν 18 χρονών και όχι μικρό παιδί που μετά βίας θυμάται τις ρίζες του. Αναρωτήθηκε γιατί τον επέλεξαν για μελλοντικό γενίτσαρο σε τόσο μεγάλη ηλικία.

Η πραγματική αφορμή και ο βασικός λόγος που τον ώθησαν να γράψει για τον Μεχμέτ  πασά Σοκόλοβιτς, ήταν όταν βρήκε ακλόνητες αποδείξεις πως το 1575, ο Μεχμέτ  πασά Σοκόλοβιτς είχε ανεγείρει στο Ντόρτσολ του Βελιγραδίου , μεταξύ άλλων , ένα ευρύχωρο καραβάν σαράι κάτω ακριβώς από τα θεμέλια του σπιτιού στο οποίο ζούσε και ζει ο συγγραφέας Βλαντισλάβ Μπάγιατς!!!. Το χτίσιμο του είχε αναλάβει για άλλη μια φορά ο αρχιτέκτονας Σινάν.

Στην Ιστορία αρέσει κυρίως το « μεγαλύτερο», το «ισχυρότερο», το «δυνατότερο» , και όλα τα υπερθετικά. Το βιβλίο αυτό έχει διαφορετικά καθήκοντα: παραδείγματος χάρη, να αναρωτιέται αν μερικοί από τους –ότερους της προηγούμενης παραγράφου είχαν συγκρουστεί ή χωριστεί εδώ. Και γιατί. Αν για κάτι από αυτά η απάντηση είναι «ναι», τότε το βιβλίο αναρωτιέται πώς, τι είχε γίνει πριν, τι μετά, και ξαναρωτά πώς και γιατί… Σε αυτή την περίπτωση , ακόμη και η ονομασία της περιοχής όπου στοχάζεται ο συγγραφέας , το Ντόρτσολ , είναι τουρκικής καταγωγής (Dort-jol) , γεγονός που αποδεικνύει ακόμη και γλωσσολογικά πως ήταν/είναι τόπος συνάντησης, συγκέντρωσης και διαμονής, επειδή στα τούρκικα σημαίνει τέσσερις δρόμοι ή σταυροδρόμι.

Επομένως το βιβλίο αυτό ασχολείται με τα πιθανά και τα δευτερεύοντα.

Ενώ η Ιστορία παραμένει αμετάβλητη σαν μνημείο.

Ο τίτλος «Χαμάμ Βαλκάνια» του βιβλίου , περιέχει δυο Τούρκικες λέξεις .Το Balkan αποτελείται από το bal =μέλι και το kan =αίμα , μέσα από αυτές τις διαμετρικά αντίθετες λέξεις μπορούμε να δούμε την ιστορία των Βαλκανίων.

Τα hamam ήταν δημόσια λουτρά για το λαό. Τα χαμάμ ήταν πολύσημα μέρη. Εκεί δεν πλένονταν μονάχα τα σώματα. Ούτε μόνο η επιφάνειά τους. Από τα σώματα απορροφάται ότι δεν είναι αγνό. Η άνεση που προσφέρει το λουτρό ξεπερνά την απλή απόλαυση. Το νερό στο χαμάμ είχε αναζωογονητικό και ζωοποιό ρόλο. Το νερό επηρεάζει τον ανθρώπινο σωματικό και πνευματικό καθαρισμό. Το νερό αποκαθάρει και ενώνει ανθρώπους , πόλεις , τόπους και ιστορίες.

Το «Χαμάμ βαλκάνια» είναι ένα βιβλίο για το έθνος, την εξουσία, την θρησκευτική πίστη, το παιδομάζωμα, τους γενίτσαρους, την ταυτότητα, τον δυϊσμό, την μνήμη, το παρελθόν και την αρχιτεκτονική.

Είναι επίσης ένα βιβλίο για τη Σερβία και  για το Βελιγράδι. Μια πόλη που οι Σέρβοι δεν θα την αρνούνταν ποτέ, ενώ οι Τούρκοι θα την θεωρούσαν δική τους.

Είναι τέλος ένα βιβλίο για τα Βαλκάνια , το κέντρο συνάντησης διαφορετικών πολιτισμών, που έχουν γράψει μεγάλη Ιστορία στην κοινή τους πορεία, αλλά και πολλούς άδικους και εμφυλίους πολέμους.

Το χαμάμ σαν κοινό σύμβολο καθαρότητας και αγνότητας ,μπορεί να γίνει ο συνδετικός κρίκος των Βαλκανίων.

 Αυτό που χρειάζονται τα σημερινά Βαλκάνια είναι ένα μεταφυσικό χαμάμ για να καθαρίσει όλων των αιώνων τη βρομιά που κόλλησε στο δέρμα μας…..

Το Χαμάμ Βαλκάνια είναι ο τόπος , όπου οι  Βαλκάνιοι μπορούνε να μιλάνε για αυτά που τους ενώνουν και όχι για ότι τους χωρίζει και τους διχάζει.

 

 

Ο Βλαντισλάβ Μπάγιατς γεννήθηκε το 1954 στο Βελιγράδι. Είναι συγγραφέας , μεταφραστής και εκδότης. Έχει λάβει σημαντικά λογοτεχνικά βραβεία. Έργα του έχουν μεταφραστεί μεταξύ άλλων , στη Γαλλία, στη Ρωσία, στη Βουλγαρία , στην ΠΓΔΜ.

 

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

Παρελθόν χαμένο στην ομίχλη

 

 

 

 

«Παρελθόν χαμένο στην ομίχλη» Λ.Παδούρα Εκδόσεις Καστανιώτης 2010 σελ.364

 

Κεντρική ιδέα αυτού του μυθιστορήματος είναι η αναζήτηση μιας ξεχασμένης τραγουδίστριας των μπολέρο της δεκαετίας του ΄50.

Ο Μάριο Κόντε κάνει αγοροπωλησία παλαιών βιβλίων στην Κούβα, το 2003. Μια ημέρα αναζητώντας παλαιά βιβλία ,βρίσκεται στο αρχοντικό του Αλσίδες Μόντε δε Όκα   και βρίσκει ένα θησαυρό .Μια βιβλιοθήκη που περιέχει όλα τα περιζήτητα διαμάντια της κουβανικής βιβλιογραφίας.

Στην ελκυστική αυτή βιβλιοθήκη κρύβονταν μυστικά ανομολόγητα ,για τα οποία οι δύο φύλακες, τα αδέλφια  Διονίσιο και  Αμαλία Φερέρο, πίστευαν πώς τα είχε καταβροχθίσει το πέρασμα του χρόνου.

Στην βιβλιοθήκη αυτή , εκθαμβωτικό απολίθωμα του ζήλου τριών γενεών βιβλιοφίλων , ήταν η μοίρα του Μάριο Κόντε που ελλόχευε ανάμεσα στους σιωπηλούς τόμους και είχε επιστρέψει στη ζωή για να απαιτήσει την απονομή μιας δικαιοσύνης που είχε αναβληθεί για πενήντα χρόνια…

Η ανεύρεση ενός αποκόμματος περιοδικού της δεκαετίας του ΄50,ανάμεσα στα βιβλία, που ανακοίνωνε την απρόοπτη απόσυρση από το τραγούδι της Βιολέτα δελ Ρίο και η ξαφνική δολοφονία  της, δεν ήταν παρά η κορυφή του παγόβουνου που βρισκόταν εκεί αγκυροβολημένο. Τα θραύσματα της αλήθειας που ο Κόντε είχε κατορθώσει να φέρει στην επιφάνεια με βάση εκείνη την ξεχασμένη είδηση έδιναν μορφή και γεύση σε μια τραγωδία από ένα παρελθόν χαμένο στην ομίχλη , σε ένα δράμα του οποίου η πιο απόκρυφη αφορμή υπήρξε η αιτία για τουλάχιστον δύο θανάτους.

Γιατί μπλέκεται ο Μάριο Κόντε σε αυτή την ιστορία που συνέβη πριν από πενήντα χρόνια; Τι τον ενδιαφέρει αν σκοτώθηκε η τραγουδίστρια των μπολέρο ή αν την σκότωσαν , αφού πια ποτέ δεν θα μπορέσει να μάθει την αλήθεια; Μήπως όλη αυτή η υπόθεση του έχει γίνει εμμονή λόγω της μνήμης του πατέρα του; Ποιος είναι ο κακός της υπόθεσης; Μοιάζει η ζωή υπερβολικά με ένα μπολέρο;

Το μπολέρο είναι συναίσθημα , καθαρό συναίσθημα, και πολύ δράμα. Μιλάει πάντα για τις τραγωδίες της ψυχής και το κάνει με μια γλώσσα που πάει από την ποίηση στην πραγματικότητα. Το μπολέρο δεν είναι ότι κι ότι,  για να το τραγουδήσεις πρέπει να το αφομοιώσεις και όχι απλώς να το νιώσεις. Το μπολέρο δεν είναι μια πραγματικότητα αλλά η επιθυμία για μια πραγματικότητα, στην οποία φτάνει κανείς μέσω ενός φαίνεσθαι μιας πραγματικότητας. Το μπολέρο είναι υπόθεση της Καραϊβικής , για αυτό γεννήθηκε στην Κούβα και εγκλιματίστηκε στο Μεξικό, στο Πουέρτο Ρίκο , στην Κολομβία. Είναι ερωτική ποίηση των τροπικών .

Ήταν την δεκαετία του ΄50 στην Κούβα του Μπατίστα, κάτι γυναίκες ιδιαίτερες , που τραγουδούσαν επειδή είχαν την επιθυμία να τραγουδήσουν και πάνω στη σκηνή ,στα κλαμπ και στα καμπαρέ ,άφηναν το πετσί τους , τους ζούσαν τους στίχους των τραγουδιών , κι αυτό που έβγαζαν ήταν καθαρό συναίσθημα. Μια από αυτές ήταν η Βιολέτα δελ Ρίο.

Η Βιολέτα δελ Ρίο τραγουδούσε για να τραγουδήσει , απολάμβανε το τραγούδι , πάντα μπολέρο, πολύ απαλά, και το τραγουδούσε με έναν αέρα περιφρόνησης , έτσι, σχεδόν επιθετικά, λες και σου διηγιόταν πράγματα από την ίδια της τη ζωή. Είχε μια χροιά λίγο βραχνή, μεγάλης γυναίκας που έχει πιεί πολλά ποτά στη ζωή της, και ποτέ δεν ανέβαινε υπερβολικά, σχεδόν τα μιλούσε τα μπολέρο παρά τα τραγουδούσε, κι όταν ξεκινούσε να τραγουδάει  ο κόσμος έμεινε σιωπηλός , ξεχνούσε τα ποτά τους , γιατί έμοιαζε με μάγισσα που τους υπνώτιζε όλους , άντρες και γυναίκες, νταβατζήδες και πουτάνες, μεθυσμένους και μαστουρωμένους, γιατί από εκείνα τα μπολέρο έβγαζε ένα δράμα και όχι ένα τραγούδι όποιο να΄ναι , λες κι ήταν πράγματα από την ίδια τη ζωή της και τα διηγιόταν εκεί, μπροστά σε όλο τον κόσμο.

Ο Μάρι Κόντε πήγε προς το σαλόνι του σπιτιού του κι άνοιξε το παλιό πικάπ και έβαλε να ακούσει το σινγκλ της Βιολέτα δελ Ρίο .

Δέχτηκε κατάστηθα την επίθεση της ζωντανής φωνής της Βιολέτα και αισθάνθηκε να ανατριχιάζει.

 

«Εσύ που γεμίζεις τα πάντα με χαρά και νιάτα

και βλέπεις φαντάσματα στη διαφάνεια της νύχτας

κι ακούς την ευωδιαστή ραψωδία του γαλάζιου..

Φύγε μακριά μου…..»

 

Ο Μάρι Κόντε κατάλαβε ότι εκείνη η κατηγορηματική διαταγή απευθύνονταν πάντα στον ίδιο, περιμένοντάς τον. Η Βιολέτα δελ Ρίο , η νεαρή Λίνα με τα Όμορφα Μάτια, ζητούσε επίμονα από τον Κόντε να φύγει μακριά και να αφήσει τους νεκρούς , τους τσακισμένους και τους ηττημένους να μείνουν κρυμμένοι στο παρελθόν το χαμένο στην ομίχλη , εκεί όπου έπρεπε να αναπαυθούν εν ειρήνη……

Εκείνος είχε βαλθεί να μάθει μετά από πενήντα χρόνια και τελικά το μόνο που είχε καταφέρει ήταν να αναμοχλεύσει μια σάπια λάσπη , που από κάτω της δεν υπήρχε παρά μόνο περισσότερη σαπίλα και φαρμάκι.

Μερίδιο της ευθύνης ανήκε και σε εκείνη τη φωνή .Γιατί η φωνή της ήταν η πιο πειστική διαθήκη της Βιολέτα δελ Ρίο , εκείνου του κοριτσιού που ήταν έτοιμο να κάνει το άλμα και να ξεφύγει από τη μοίρα που είχε γραμμένη στο μέτωπό του. Αν είχε αρνηθεί να θυσιάσει την πιο μεγάλη της ηδονή κι είχε αποφασίσει να συνεχίσει να τραγουδάει, ξανά και ξανά , εκείνα τα τραγούδια για τους ματαιωμένους έρωτες , μήπως θα μπορούσε να έχει σωθεί από ένα μίσος που σάρωσε τη ζωή τόσων ανθρώπων και  θα είχε ξεγελάσει το θάνατο ;

 

Πρόκειται για Αριστούργημα. Διαβάστε το.

 

Ο Λεονάρντο Παδούρα γεννήθηκε το 1955 στην Αβάνα. Έχει εργαστεί ως σεναριογράφος , δημοσιογράφος και κριτικός. Έχει γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα και δοκίμια. Εκείνη όμως που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό είναι η αστυνομική τετραλογία του «Οι τέσσερες εποχές» («Ένα άψογο παρελθόν»,  «Άνεμοι της Σαρακοστής», «Μάσκες », «Φθινοπωρινό τοπίο»). Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, ενώ έχει βραβευτεί στην Κούβα, την Ισπανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, και την Αυστρία. Άλλα έργα του είναι «Αντιός, Χεμινγουέϊ», «Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά» κ.α..

 

 

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

 

Ανάθεμά σε, Ντοστογιέφσκι

 

 

 

 

«Ανάθεμά σε, Ντοστογιέφσκι» Α.Ραχίμι Εκδόσεις Ψυχογιός 2012 σελ. 262

 

«Πόσο θα ήθελα να είχα διαπράξει

το αμάρτημα του Αδάμ»

                                                                   Χαφίζ Αζίς

 

«Έγκλημα και τιμωρία»

                                                                         Φ.Ντοστογιέφσκι

Κινητήριος μοχλός του μυθιστορήματος του Ντοστογιέφσκι είναι ο φόνος της γριάς τοκογλύφου σε ένα κτίριο της Αγίας Πετρούπολης ,από το φοιτητή Ρασκόλνικοβ. Οι σκέψεις του ήρωα γύρω από το κίνητρο του εγκλήματος , η επίδραση της Σόνιας ή μια μυστηριώδης εσωτερική δύναμη τον ωθούν να παραδοθεί και υποστεί οικειοθελώς την τιμωρία. Στη διάρκεια των χρόνων που περνά στα κάτεργα του αποκαλύπτονται τόσο ο έρωτας του για τη Σόνια , όσο και ο δρόμος που οδηγεί στη λύτρωση.

Το κίνητρο του φόνου δεν ήταν μόνο η κλοπή. Ο Ρασκόλνικοβ θεωρεί την τοκογλύφο βλαβερό ζωύφιο ,που κλέβει τα λεφτά των δυστυχισμένων κι έτσι η εξόντωσή της δεν αποτελεί παρά μια πράξη δικαιοσύνης. Διαπράττοντας ο Ρασκόλνικοβ αυτό το εγχείρημα , επιβεβαιώνει το γεγονός ότι ανήκει στη χορεία των ανώτερων πνευμάτων , τα οποία βρίσκονται «πέραν του καλού και του κακού». Το έγκλημα είναι για αυτόν η υπέρτατη παραβίαση του ηθικού και κοινωνικού νόμου και αποδεικνύει την ανεξαρτησία και την ελευθερία του…..

 

 

«Την στιγμή ακριβώς που ο Ρασούλ υψώνει το τσεκούρι για να κατεβάσει στο κεφάλι της γριάς , του έρχεται στο μυαλό το “  Έγκλημα και τιμωρία  “ .Μένει κεραυνοβολημένος. Τα μπράτσα του τρέμουν, οι γάμπες του κλονίζονται και το τσεκούρι ξεγλιστρά από τα χέρια του, σκίζει το κρανίο της γυναίκας και μπήγεται μέσα του. Η γριά σωριάζεται στο κοκκινόμαυρο χαλί, χωρίς να βγάλει άχνα…. Τρέμει σύγκορμος, το πατού του πέφτει από τους τετράγωνους ώμους του. Το τρομαγμένο βλέμμα του βυθίζεται στο αίμα που κυλάει από το κεφάλι της γριάς και μπερδεύεται με το κόκκινο του χαλιού, καλύπτοντας τα μαύρα σχέδιά του, κι ύστερα ρέει αργά προς το παχουλό χέρι της που κρατά σφιχτά ένα μάτσο χαρτονομίσματα. Τα χρήματα θα λερωθούν από το αίμα…»

Ο νεαρός Αφγανός Ρασούλ, σκοτώνει τη γριά Νάνα Αλία ,την εποχή της διακυβέρνησης του Αφγανιστάν, από τους Ταλιμπάν. Την ίδια ώρα ,που κάνει το έγκλημα , σκέφτεται το «Έγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογιέφσκι. Σκέφτεται τον Ρασκόλνικοβ και τη μοίρα του. Τώρα αναλογίζεται την πράξη του .Μήπως τον προέτρεψε στο έγκλημα αυτή ακριβώς η ιστορία , που ήταν θαμμένη στα τρίσβαθα της ψυχής του ; Να έφταιγε στ΄ αλήθεια ο Ντοστογιέφσκι ,που τον κεραυνοβόλησε με το «Έγκλημα και τιμωρία» και τον έκανε να παραλύσει και δεν πήρε τα χρήματα και τα κοσμήματα της γριάς, που θα του θύμιζαν το έγκλημά του, να πέσει θύμα των τύψεων του , να βυθιστεί στην άβυσσο της ενοχής και να καταλήξει στα κάτεργα;

Ανάθεμά σε, Ντοστογιέφσκι!!

Ο Ρασούλ έκανε αυτό το έγκλημα για να γλιτώσει την αρραβωνιαστικιά του ,Σιούφια, από τα χέρια μιας γριάς- μαστροπό και να σώσει με τα χρήματα της ,τις δυο οικογένειές του ,της Σιούφια και της δικής του. Τώρα μετανιώνει για τα χρήματα και τα κοσμήματα της γριάς που δεν πήρε, αλλά τον βασανίζουν οι τύψεις.

Ο Ρασούλ επιστρέφει στο σπίτι του μετά το φόνο , αλλά εκεί ακούει απελπισμένα ουρλιαχτά μιας γυναίκας από το δρόμο. Νιώθει το κρύο να έρχεται από έξω , χωρίς να κάνει κρύο. Πρόκειται για μια παράξενη ψύχρα που βγαίνει από μέσα του…

Φοβάται μέσα στο σπίτι του. Φοβάται τους εφιάλτες του. Το δωμάτιό του έχει καταληφθεί από τα φαντάσματα ,που ξεπήδησαν από τους εφιάλτες του : τη γυναίκα με το γαλάζιο τσαντόρ, που είδε στον δρόμο, τον νοικάρη του, τον Γιαρμοχάμαντ οπλισμένο με μαχαίρι, τον ξαδελφό του τον Ραζμοντίν με τα κηρύγματά του , μέχρι και τον Ντοστογιέφσκι με το «Έγκλημα και τιμωρία»    του…

Αυτοί οι δαίμονες του σπιτιού , αυτές οι σκιές της νύχτας του έκλεψαν τη φωνή του, τον άφησαν άλαλο και τον τρελαίνουν… Είναι πλέον καταδικασμένος στην σιωπή. Δεν μπορεί πια ούτε μια φωνή να βγάλει για την απόγνωση, το μίσος, την οργή που νιώθει…

Ξέρει ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Αφγανιστάν. Ξέρει ότι ζει σε μια χώρα εγκλωβισμένη στο χάος και στη δυστυχία. Ζει σε μια κοινωνία όπου η ζωή ταυτίζεται με τη δυστυχία και η κοινωνία με την κόλαση. Ζει σε μια χώρα όπου είναι ευκολότερο το έγκλημα και δυσκολότερη η τιμωρία. Ο φόνος δεν σχετίζεται με τη συνείδηση και το έγκλημα με την τιμωρία. Μικρή σημασία έχει αν κανείς σκοτώσει , κλέψει, βιάσει… Η προδοσία είναι πολύ χειρότερη από το έγκλημα. Εκείνο που έχει σημασία στο σημερινό Αφγανιστάν είναι να μην προδώσεις. Να μην προδώσεις τον Αλλάχ, τη φυλή σου, την οικογένειά σου, την πατρίδα ή το φίλο σου.

Ο Ρασούλ παραιτείται από όλα, δεν τρώει, δεν κοιμάται , δεν βλέπει την μνηστή του ,τη Σιούφια, τους γονείς του, τον ξαδελφό  του, τους φίλους του .Τον τραβάει μια άβυσσος. Η ζωή του έγινε κόλαση. Το μόνο πια, που τον ενδιαφέρει πια ,είναι το χασίσι. Παραδόθηκε στη μέθη του χασισιού.

Τελικά δεν αντέχει , δεν μπορεί να συμβιβαστεί με τη συνείδησή του και παραδίνεται στις αστυνομικές και δικαστικές αρχές, ομολογώντας το έγκλημα που διέπραξε. Θέλει να θυσιαστεί .Θέλει να δικαστεί . Θέλει αυτή η δίκη να βάλει τέλος στην οδύνη του.  Θέλει η δίκη του να γίνει μαρτυρία αυτού του καιρού της αδικίας , του ψέματος, της υποκρισίας. Θέλει  η δίκη του να γίνει δίκη όλων των εγκληματιών πολέμου της χώρας του: των κομμουνιστών, των πολέμαρχων, των μισθοφόρων….

Τώρα αρχίζει η αφγανική πραγματικότητα  , που δίνει ελάχιστη σημασία στην ανθρώπινη ζωή , στην ηθική , στην ευθύνη και την ενοχή. Τώρα αρχίζει ο παραλογισμός και ο σκοταδισμός .

Όλοι  τον αποτρέπουν να δικαστεί και να θυσιαστεί. Όλοι του λένε να επιστρέψει πίσω στην οικογένειά του , στην αρραβωνιαστικιά του , να βρει ξανά τη ζωή του. Δεν βλέπει γύρω του που όλο σκοτωμοί γίνονται; Δεν βλέπει ότι δεν μπορεί η δική του δίκη να αλλάξει αυτή τη γαμημένη χώρα ; Το να σκοτώσεις , για να υπάρξεις ,είναι η αρχή που διέπει κάθε μακελειό,  αγαπητέ μου Ρασούλ, του λένε. Αν όμως ο καθένας από αυτούς αναλογιζόταν τις πράξεις του , όπως ο Ρασούλ, θα μπορούσαν να διαλύσουνε το αδελφοκτόνο χάος ,που βασιλεύει σε αυτή τη χώρα. Εδώ όμως βασιλεύει ο νόμος της σαρία, που αποτελεί την πεμπτουσία του ισλαμικού κράτους….

Ο Ρασούλ αναρωτιέται: « δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από το να μην ανήκεις πια στον κόσμο σου. Κανένα αντικείμενο δε θέλει πια να με έχει. Κανένας άνθρωπος δε θέλει να με κρίνει , να με δικάσει. Αυτή η αθώωση που ξεπλένει τη συνείδηση όλων ,μου στερεί το έγκλημά μου, τη χειρονομία μου , την ύπαρξή μου. Την δική μου πληγή την προκάλεσα εγώ ο ίδιος. Σκέφτομαι τελικά μήπως  σκότωσα τη γριά μόνο και μόνο για να διαπιστώσω αν ήμουν ικανός να σκοτώσω, όπως όλοι οι άλλοι…»

Κάποιος  ποιητής, έχει γράψει :

«Είμαι κι εγώ αποσβολωμένος,

από όνειρα πολλά στοιχειωμένος.

Κι όλος ο κόσμος στον ύπνο βαθιά βυθισμένος.

Εγώ ανίκανος να τα εκφράσω, αυτοί ανίκανοι να ακούσουν.

…..Τ΄ αυτιά μας είναι σφραγισμένα,

Τα χείλη μας είναι σφραγισμένα,

Οι καρδιές μας είναι σφραγισμένες….»

Ο Ραχίμι επινοεί με τον νεαρό Αφγανό, ένα διαφορετικό Ρασκόλνικοβ ,για να συγκρίνει δυο εκ διαμέτρου αντίθετες πολιτισμικές αντιλήψεις απέναντι στη ζωή , στο θάνατο και στο φόνο.

Το μυθιστόρημα αυτό σου κόβει την ανάσα. Είναι ένα έξυπνο και δυνατό μυθιστόρημα. Διαβάστε το.

 

Ο Ατικ Ραχίμι γεννήθηκε το 1962 στην Καμπούλ , όπου τελείωσε το γαλλοαφγανικό λύκειο Εστικλάλ και σπούδασε λογοτεχνία. Το 1984 , ο πόλεμος τον ανάγκασε να εγκαταλείψει την πατρίδα του και να καταφύγει στο Πακιστάν. Στη συνέχεια πήγε στη Γαλλία , όπου ζήτησε πολιτικό άσυλο. Εκεί, στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης, έκανε το διδακτορικό του στην οπτικοακουστική επικοινωνία. Σήμερα ζει στο Παρίσι και σκηνοθετεί ντοκιμαντέρ. Άλλα έργα του είναι : «Στάχτες και χώμα», πουλήθηκε σε 23 χώρες και «Η πέτρα της υπομονής»  (Βραβείο Γκονκούρ).

 

Γράφει  :    Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

 

Άννα Σικελιανού-Ο έρωτας και το όνειρο-Η ζωή της σαν μυθιστόρημα

 

 

 

 

«Άννα Σικελιανού-Ο έρωτας και το όνειρο-Η ζωή της σαν μυθιστόρημα» Κ.Γουργουλιάνης –Ν.Κυριαζής Εκδόσεις Καστανιώτης 2012 σελ.173

Το βουνό , είναι  ο τόπος πνευματικής ζωτικότητας και δημιουργικής έμπνευσης,  τόπος αναζήτησης της αρμονίας και της ισορροπίας , δηλαδή ενός φυσικού και πνευματικού ιδανικού, χώρος αισθητικής και ηθικής κρίσης, τόπος για την εσωτερική κάθαρση,  τόπος που επιτρέπει την ανοιχτή όραση και τόπος γέννησης και τέλους του θεού…

Η ανοδική κίνηση προς το βουνό συμβολίζει την καλλιέργεια της μνήμης και της δημιουργικότητας. Ο βουκολικός χώρος είναι ταυτοχρόνως ου-τοπία και ευ-τοπία. Υπάρχει σχέση της φύσης και του «αρκαδικού τοπίου» με την ποίηση .

Στις αρχές του 20ου αιώνα η αστική τάξη της Αθήνας  , αναζητά στο βουκολικό και αρκαδικό όραμα  ,την απαλλαγή από τους περιορισμούς των ηθών και του πνεύματος , τις απαγορεύσεις, στους οποίους η τάξη αυτή υποτάσσει, το όνειρο μιας απλής και ελεύθερης ζωής, τη θεραπεία από τον έρωτα μέσα στη φύση και το μυθικό όνειρο , όπου το όνειρο γίνεται πραγματικότητα, την  Αρκαδία.

 

Το βιβλίο «Άννα Σικελιανού-Ο έρωτας και το όνειρο-Η ζωή της σαν μυθιστόρημα» ,είναι ένα βιβλίο γεμάτο ζωή και πάθος, γεμάτο αλήθεια και αγάπη για τον άνθρωπο.

Με φόντο το πανέμορφο χωριό τη Δράκεια του Πηλίου, παρακολουθούμε την  ζωή της Άννα Σικελιανού , η οποία θα εξελιχθεί σε πρωτοπόρο και ακούραστη αγωνίστρια και Μούσα δυο ανδρών και αναδύεται σαν ένα σύμβολο ιδεαλισμού, προσφοράς, ανεξαρτησίας και ελευθερίας .

Είναι η πορεία μιας  γυναίκας προς την ατομική ελευθερία και η πραγματοποίηση των ονείρων της κάτω από δύσκολες συνθήκες .

Είναι το πορτρέτο μιας ασυμβίβαστης γυναίκας, που έζησε κόντρα στο ρεύμα των καιρών.

Είναι ένα βιβλίο για τον έρωτα, την αγάπη, την φύση, την προσφορά, τη φυματίωση ,τη ζωή και το θάνατο. Μια διαδρομή στα σκοτεινά μονοπάτια της ψυχής.

Δεν γίνεται να ωραιοποιήσεις την υπόθεση του βιβλίου….

Ένα χρόνο μετά το τέλος του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου , η Άννα Καμπανάρη, ένα δεκαεννιάχρονο κορίτσι , άφησε το σπίτι της στην Αθήνα ,ένα αυστηρό οικογενειακό περιβάλλον , για να γνωρίσει τον κόσμο.  Ήθελε να ζήσει τη ζωή της. Να ξεφύγει από  το πνιγερό , ασφυκτικά περιοριστικό περιβάλλον των κανόνων του μικρόκοσμου της αστικής Αθήνας και να ανοιχτεί στον πραγματικό κόσμο. Ήθελε να γνωρίσει καινούργιους ανθρώπους , χωριά, πόλεις και λιμάνια. Το ταξίδι  ποθούσε. Ελεύθερη από όλα ήθελε να είναι .Να πλανηθεί ποθούσε. Ήταν έρωτας του φευγιού.  Στο ταξίδι αυτό ήταν ανάγκη της, να προβάλει  όνειρα αξεδιάλυτα, βαθιά απωθημένα. Ξέρει πως δεν υπάρχει άλλο ταξίδι παρά μονάχα αυτό που τραβάει βαθιά εντός μας….

Διάβασε μια αγγελία στην εφημερίδα για ένα Σανατόριο του Πηλίου που αναζητούσε βοηθητικό προσωπικό και έστειλε αμέσως γράμμα  .Σε λίγες ημέρες ήρθε η θετική απάντηση και η Άννα παρά την αντιρρήσεις των γονιών της ,έφυγε για την νέα της ζωή.

Είναι αποφασισμένη να διασχίσει την θάλασσα για να πάει στον Βόλο, να περάσει μέσα στο δάσος   με τις φιλύρες , τους πλατάνους και  τα θεραπευτικά βότανα , να ανεβεί στο βουνό να συναντήσει  τον Πάνα, τον Χείρωνα τον Κένταυρο και τις νύμφες του βουνού…

Το βουνό του Πηλίου έχει τις οσμές , τα ακούσματα, τις γεύσεις , τα χρώματα , τις αφές, το αγέρωχο τοπίο, τις μαγικές νύχτες με τον ολόαστρο ουρανό για πάπλωμα, μαζί με την αίσθηση ανόδου και υποταγής στη γοητεία της άμεσης επαφής με το θείο.

Ήταν τόση η ομορφιά της φύσης που την ανάγκαζε να ερωτευτεί τη ζωή.

Η Άννα έβλεπε, ρούφαγε χρώμα , ήλιο και φως και δε χόρταινε. Ανάσαινε φως, ουρανό και ελευθερία. Ένιωθε την ψυχή της να πάλλεται, να δονείται από προσδοκία, έρωτα για τη ζωή, έρωτα για το άγνωστο.

Και έτσι έφτασε στο Σανατόριο ,που φιλοξενούσε τους φυματικούς .Ανέλαβε την διαχείριση του σανατορίου και την φροντίδα των ασθενών, μαζί με τον γιατρό. Οι ασθενείς ήταν για τον πολύ κόσμο  απόβλητοι, επικίνδυνοι,… «χτικιάρηδες».

Γιατρός ήταν ο οραματιστής  Γιώργος  Καραμάνης , ο άνθρωπος που είχε ένα πρωτοποριακό όνειρο να φτιάξει το πρώτο σανατόριο στην Ελλάδα. Δημιούργησε μια ανθρώπινη νησίδα πολιτισμού στο άγριο φυσικό περιβάλλον του βουνού. Πολύ μεγάλη  προσπάθεια , πολύ κόπος και αδάμαστη θέληση του γιατρού ,για να γίνει το όνειρο πραγματικότητα.  Τα όπλα του για την ασθένεια ήταν : ο ήλιος, ο άνεμος, το καλό φαγητό και η αισιοδοξία.

Η Άννα αποφάσισε να βοηθάει  τον γιατρό και τους ασθενείς και με τις πράξεις της να χτίσει τη δική της εσωτερική ομορφιά .Να βρει τον εαυτό της. Προσφέροντας θα γινόταν καλύτερη η ίδια. Ανιδιοτελής και γενναιόδωρη προσφορά προς τους άλλους.

Η μοναξιά δεν την φόβιζε , έτσι που γέμιζε με τόσα την ψυχή της. Είχε εκτός από τους ασθενείς και εκατοντάδες φίλους στο βουνό: τις βυσινιές , τις μηλιές, τα μεγάλα αιωνόβια δένδρα, έναν Χαροκαμένο πλάτανο , τα ζώα , τα πουλιά , τον άνεμο, το χιόνι , τον ουρανό, την σελήνη ….

Αγναντεύοντας από ψηλά το τοπίο νιώθει ότι έχει έλθει  στην ευδαίμονα και βουκολική Αρκαδία της. Νιώθει ότι είναι η νύμφη του δάσους, η  νύμφη του βουνού, η Αμαρυλλίδα.

Εκεί ψηλά η Άννα ονειρεύεται κοιτώντας προς τη θάλασσα , από όπου φυσάει η αύρα της ελπίδας για μια καλύτερη ζωή.

Στο σανατόριο με τους ασθενείς δεν έχανε την πίστη και την ελπίδα , δεν απογοητευόταν και προσπαθούσε να αγωνίζεται , να παίρνει δυνάμεις από τις ρίζες της ψυχής της.

Η Άννα, ήταν για τους ασθενείς ,η φωλιά μιας θερμής αγκαλιάς.

Μετά από τέσσερα χρόνια παντρεύτηκε τον γιατρό. Η σχέση του συνεργάτη , μεταβλήθηκε σε φιλία και μετά σε αγάπη.

Φτιάξανε μαζί με τον άντρα της και ένα κτίριο για άρρωστα παιδιά με αδενοπάθεια .Το πρώτο Πρεβαντόριο της Ελλάδας .Γέμισε το βουνό με παιδόκοσμο.

Η Άννα είχε τώρα την  φροντίδα του άνδρα , την φροντίδα των ασθενών, την φροντίδα των παιδιών , την διαχείριση του σανατορίου. Αυτό θα ήταν το έργο της ζωής της.

Γύρω από το στοιχείο της ζωής τους , την αγάπη τους , περιστρεφόταν τα εξαιρετικά οικοδομήματα που είχαν φτιάξει. Γιατί ήταν όντως  εξαιρετικά. Τα απολάμβαναν επειδή η Άννα αγαπούσε τον γιατρό και ο γιατρός αγαπούσε την Άννα. Αυτό ήταν εξαιρετικό. Αυτό έπρεπε να είναι το επίκεντρο της ζωής τους, η αστείρευτη πηγή της ύπαρξής τους.

Ήταν ένας γάμος αληθινής αγάπης. Ήταν γάμος ανάμεσα σε δυνατά και  θερμά άτομα, προικισμένα με μόρφωση και κρίση. Ταλαντούχα άτομα,  με κοινή μαχητικότητα που τους δυνάμωνε αντί να τους εξασθενεί. Δυο άνθρωποι συνειδητά ενωμένοι από την κοινή επιθυμία τους να ζήσουν ευτυχισμένοι και να γίνουν χρήσιμοι στους άλλους.

Ζούσαν ευτυχισμένοι , έχοντας ό,τι επιθυμούσαν και ό,τι είχαν σχεδιάσει και ονειρευτεί για τη ζωή τους. Τίποτα δεν πήγαινε στραβά.

Όμως η ζωή στήνει παγίδες.

Ήταν Μάρτης του 1938 και η Άννα κατέβηκε να περάσει λίγους μήνες στην Αθήνα .Μια μέρα πήγε με μια φίλη της να ακούσει μια διάλεξη .Στο ακροατήριο βρίσκονταν μερικοί από τους γνωστότερους ποιητές και λογοτέχνες .Η φίλη της ,την γνώρισε με τον ποιητή Άγγελο Σικελιανό.

Ο Άγγελος Σικελιανός ήταν ένας από τους ονειροπόλους ποιητές που αναβίωσε, το 1927 ,τις Δελφικές Εορτές .Είχε ξεσηκώσει τον πνευματικό κόσμο της Ευρώπης και της Αμερικής , είχε προβάλει την Ελλάδα ως πνεύμα του πολιτισμού σε όλο τον κόσμο.

Έρχεται στη ζωή της , σαν άγγελος , σαν από μηχανής θεός, ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός και γίνεται  ο μεγάλος έρωτας της ζωής της.

Νιώθει το ξύπνημα του μεγαλύτερου , του δυνατότερου πάθους που μπορεί να νιώσει ο άνθρωπος. Του Έρωτα.

Μια ερωτευμένη γυναίκα , η Άννα , ένας άντρας και  ένας καινούργιος άνδρας. Μια γυναίκα και δυο άντρες  μαζί. Μια νέα ερωτική σχέση, μια εξομολόγηση, ένας μονόλογος, μια ερωτική απιστία, μια προδοσία, μια κατανόηση.

Ο Έρωτας .Τόσο  εύκολος, τόσο δύσκολος, τόσο απρογραμμάτιστος. Τα τσιμεντένια τείχη , που κλείνουν έξω τους άλλους. Το μεγάλο παζάρι των αισθημάτων. Τι δίνεις, τι παίρνεις, προς τα πού γέρνει η ζυγαριά….

Η Άννα ερωτεύεται όχι για αυτό που μπορεί να λάβει, αλλά για αυτό που μπορεί να δώσει.

Ο έρωτας δεν είναι μόνο η συνάντηση , η συνεύρεση και η συνύπαρξη των σωμάτων, δεν είναι οι δυνατές εξάρσεις τους, οι κορυφώσεις και οι εκρήξεις τους .Είναι πάρα πολλά μαζί. Κύρια, είναι η συνισταμένη του ονείρου και της συγκίνησης , της ευγένειας και του πόθου, αλλά και μιας γλυκύτατης ενίοτε μελαγχολίας, αδιευκρίνιστης εσωτερικής φλόγας, αγάπης , πολλής αγάπης.

Ο έρωτας είναι ένα βίωμα του απόλυτου.

Έρωτας. Είναι ίσως και ένα μέσο , ένας τρόπος για κάποια προσέγγιση στον Δημιουργό.

Ο έρωτας είναι εκείνο που κάνει μια ζωή άξια να βιωθεί , εκείνο που γεννά τα πιο έντονα συναισθήματα : χαρά, πόνο, ανάγκη, αγωνία.

Ο έρωτας και η ζωτικότητα θεωρούνται ένα είδος εχθρού του θανάτου , αφού η ισχυρή ερωτική επιθυμία μας οδηγεί μακριά από τον θάνατο….

Αυτή η εισβολή στη ζωή της , θα την ολοκληρώσει ως άνθρωπο και ως γυναίκα .

Η ζωή της αλλάζει για πάντα , με τον Άγγελο.  Μαζί με τον Άγγελο γνώρισε τι σημαίνει ευτυχία. Μαζί του η Άννα  θα ανυψωθεί στη σφαίρα της απόλυτης ευτυχίας. Ζούσανε την αγάπη τους με σύντροφο την Ποίηση. Πώς να αντισταθεί σε εκείνο που της έγραψε ο ποιητής : « Υπάρχω για να Σ΄αγαπώ»…

Οι σκέψεις της και τα συναισθήματά της μέσα της , πάλευαν σχίζοντας την ψυχή της στα δυο , σε εκείνη που ήθελε να μείνει, υπακούοντας στον γάμο και την αγάπη , και την άλλη , που υπάκουε στην καλοσύνη , το χρέος και ξανά στην αγάπη , εκείνη τη διαφορετική της υπομονής , του δοσίματος…

Ο Άγγελος κατάλαβε ότι συνάντησε μια ξεχωριστή μορφή , έναν άνθρωπο που θα μπορούσε να είναι αδελφός της ψυχής του , ταγμένος κι εκείνος στο καλό, στη δημιουργία , στο δικό του όνειρο. Ήταν η γυναίκα της ζωής του.

Η Άννα προκάλεσε την μοίρα της. Και δέχτηκε τις συνέπειες .Και δέχτηκε την ευλογία της.

Ήταν κυριευμένη από μια άφατη αγαλλίαση. Για πρώτη φορά ένιωθε περήφανη για όσα είχε κερδίσει :  τον εαυτό της, την ζωή της , την ποίηση ,την δημιουργία, την αγάπη , τον έρωτα.

Έκπτωτοι άγγελοι;  Όχι, μικροί θεοί.

Στη σχέση με τον άντρα της .Κάτι έλειπε .Ίσως για αυτό ζούσε μια παράλληλη ζωή , ακόμα και παντρεμένη. Σε σχέση με τον Άγγελο επίσης. Φίλη, ερωμένη , ίνδαλμα, συνοδοιπόρος, μούσα , μια πραγμάτωση, τόσο ασύλληπτα σημαντική , τόσο πολύτιμη για εκείνη , τόσο ανέλπιστη   ίσως ,πραγμάτωση.

Γέμιζε και τις δυο παράλληλες ζωές της με παρουσίες.

Τι ζητούσε από αυτόν τον άνδρα ; Ποιο ρόλο ήθελε να του αναθέσει ; Ήθελε να την κερδίσει.

Η μέθη να είναι μια γυναίκα αφημένη στα χέρια μιας διασημότητας , να συμμετέχει και να δικαιούται ένα μέρος από τη δόξα. Έχει μια αίγλη όλο αυτό, αίγλη αναπόφευκτα ερωτική.

Αντέχει τη μοιχεία της σκέψης , αλλά που κάνει  την προοπτική της άλλης μοιχείας , της σωματικής, αυτής που τελικά θεωρείται μοιχεία, να την παραλύει από ενοχές. Γιατί να είναι τόσο κακό το σώμα;

Ήταν αδύνατο να μην πάρει την απόφαση που της πρόσταζε η καρδιά της, η απόφαση που γνώριζε πως θα πόναγε έναν άλλο αγαπημένο. Προδοσία ; Θα ήταν προδοσία του προορισμού της αν δεν αποφάσιζε έτσι. Ήταν πιο δυνατό από κάθε συμβιβασμό , κάθε συνήθεια , κάθε τυπικά ανθρώπινο. Έτσι βρήκε τον άντρα της και του εξηγήθηκε , ελπίζοντας να την καταλάβει και να την συγχωρήσει, να την αφήσει να φύγει με τον αγαπημένο της.

Δεν υπήρχε ανάγκη να χρησιμοποιεί εντυπωσιακές λέξεις –απιστία, συγνώμη κι όλες τις άλλες: τις απαγόρευε η νοημοσύνη. Η νοημοσύνη απαγόρευε , επίσης τη λογομαχία,  την οργή, τις σιωπές παραίτησης, τις μομφές και τα δάκρυα. Πάνω από όλα , η νοημοσύνη απαγορεύει τα δάκρυα.

Μόνο που η λέξη συγνώμη ήταν λάθος. Κατανόηση, ίσως. Αλλά, όταν καταλάβεις κάτι , δεν το συγχωρείς , δεν είσαι παρά άνθρωπος με κατανόηση : η συγνώμη αφορά ό,τι δεν καταλαβαίνεις….

Τον Σεπτέμβριο του 1939 η Άννα αποχαιρέτησε την παλιά ζωή , τον πρώτο άνδρα της , αγαπημένο για πάντα , για να αρχίσει τη νέα , στο πλευρό του Άγγελου. Πρόθυμη για το νέο ταξίδι της ζωής, για το νέο μεγάλο ξεκίνημα , με τον Άγγελο Σικελιανό….

 

Τι πέτυχαν οι συγγραφείς με το πολυσύνθετο μωσαϊκό των ηρώων τους;

Κατάφεραν να συμπυκνώσουν τις δραματικές ιστορίες πολύ πειστικών ως προς την αλήθεια της ζωής και των παθών τους προσώπων και να αναπτύξουν αυτές τις ιστορίες με μια σύνθετη πλοκή , όπου τίποτα δεν περιττεύει , και με μια εξίσου πυκνή γραφή , τροφοδοτημένη με αρκετά ποιητικά στοιχεία. Η ποιητική θέρμη και το δυνατό ανθρώπινο φορτίο αυτής της γραφής διατηρούν αμείωτη την πυρετική έντασή της ώστε στο τέλος της ανάγνωσης να αναδύεται η γνήσια συγκίνηση.

Οι συγγραφείς αποδεικνύονται ότι μπορούν να διηγηθούν χωρίς κορόνες , με χαμηλούς τόνους και διακριτικές ομιλούσες σιωπές, την ιστορίες τους. Η γραφή τους θυμίζει κομψοτέχνημα.

Το μεγαλύτερο , ίσως, δώρο των  συγγραφέων στον αναγνώστη τους , είναι η γλώσσα τους: η  καθηλωτική εκφραστική δύναμη και ευστοχία τους , η οποία κτίζει επιμελώς το κείμενό τους προετοιμάζοντας το έδαφος για την περιοδική έλευση μιας θαυμάσιας, αμιγώς λογοτεχνικής, φράσης ,που γεύεσαι σαν εξαίσιο γλύκισμα. Οι διάσπαρτες γλωσσικές εικόνες , που συνέχουν τα πρόσωπα και τα γεγονότα σε ένα ισχυρό λογοτεχνικό έργο.

Ένα κείμενο λυρικό και ρηξικέλευθο , που αναστοχάζεται πάνω στα όρια του έρωτα , του πάθους, της θέλησης, της γενναιόδωρης προσφοράς , του ονείρου και της απιστίας.

Ένας ύμνος στην γυναίκα ,στη ζωή , στην φύση και τη δημιουργία.

Ένα μήνυμα αισιοδοξίας για τους ασθενείς και αγάπης για τη ζωή .

Ένα βιβλίο που μας μεταφέρει από τη σύγχρονη εποχή, στη ρομαντική και γεμάτη αγνότητα Ελλάδα ,του Μεσοπολέμου.

Η ιστορία των πρωταγωνιστών είναι αληθινή. Είναι μια ιστορία όπου η ίδια η φύση μετουσιώνεται σε ζωή .

Έργο συγκινητικό και αληθινό. Έργο για τον παλιό καιρό , για τον καιρό μας και τον καιρό που έρχεται….

Ένα εξαιρετικό ποιητικό και ιστορικό αριστούργημα , που πρέπει να διαβαστεί από όλους.

 

Ο Κων/νος Γουργουλιάνης  είναι καθηγητής Πνευμονολογίας , πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Πρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας. Ίδρυσε και διευθύνει την Πνευμονολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Επίσης διευθύνει ένα μεταπτυχιακό πρόγραμμα στην Ιατρική Σχολή. Έχει δημοσιεύσει περισσότερες από 250 εργασίες , κυρίως σε αγγλόφωνα ιατρικά περιοδικά του εξωτερικού. Έχει τιμηθεί για το επιστημονικό του έργο πολλές φορές στην Ελλάδα. Βιβλία του χρησιμοποιούνται για τη διδασκαλία φοιτητών ιατρικής.

Ο Νίκος Κυριαζής είναι διδάκτωρ στα Οικονομικά του Πανεπιστημίου της Βόνης , επισκέπτης καθηγητής των Πανεπιστημίων Harvand και  Trier και καθηγητής του Οικονομικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Έχει δημοσιεύσει 16 μυθιστορήματα , μια ποιητική συλλογή , τρία βιβλία στρατηγικής και δυο οικονομικά, πολλά επιστημονικά άρθρα σε διεθνή ακαδημαϊκά journals και περισσότερα από 300 άρθρα στον ελληνικό και καθημερινό Τύπο. Το 2005 τιμήθηκε από τον πρόεδρο της Γαλλικής Δημοκρατίας με το ανώτατο παράσημο της Γαλλίας , του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής , για τη συνεισφορά του στην Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση

 

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

Ηθική-Η θεραπεία της ψυχής

 

 

 

 

«Ηθική-Η θεραπεία της ψυχής» Επίκουρος Mετάφραση –Σχόλια Γ.Ζωγραφίδης Εκδόσεις Ζήτρος 2010 σελ. 704

 

Σκέψεις για το μέλλον και το παρελθόν μας απορροφούν συχνά , με αποτέλεσμα να χάνουμε τα όμορφα, απλά , μικρά και καθημερινά πράγματα  που βιώνουμε. Η εκτίμηση των μικρών  καθημερινών πραγμάτων συμβάλλει σημαντικά στη προσωπική μας ευτυχία.

Ένα τηλεφώνημα από έναν φίλο-η, ένα ηλιοβασίλεμα, η μυρωδιά του φρεσκοψημένου ψωμιού, ένα αγαπημένο μουσικό κομμάτι , ένα ωραίο βιβλίο , μπορούν να αποτελέσουν αφορμές βίωσης θετικών συναισθημάτων. Με τα θετικά συναισθήματα , οι άνθρωποι είναι περισσότερο ανθεκτικοί απέναντι στις αντιξοότητες της ζωής και της οικονομικής ανέχειας και βιώνουν λιγότερο άγχος.

Εμείς οι Έλληνες είχαμε κτίσει μικρούς παραδείσους μέσα στους οποίους απολαμβάναμε μια πρωτόγνωρη υλιστική ευτυχία. Δηλώναμε ευτυχισμένοι , αφού οι τραπεζικές κάρτες ήταν γεμάτες με χρήματα δανεικά και καταναλώναμε με μανία και απληστία.

Σήμερα όλοι ζούμε στο μείον. Μείον οι μισθοί, η εργασία, οι συντάξεις, η ευτυχία , η ζωή.

Πολλοί τώρα επιστρέφουν στις συμβουλές ευζωίας του Επίκουρου (341-270 π.Χ.).

Η ηθική και η ευτυχία του ανθρώπου βασίζονται στη θεωρία ότι «χωρίς τη γνώση της φύσης είναι αδύνατον να επιτευχθούν οι καρποί της απόλαυσης». Κατά τη γνώμη του , το ύψιστο αγαθό είναι η τέρψη. Λέγοντας αυτό δεν αναφερόταν στις χυδαίες απολαύσεις των ακόλαστων , ούτε στα γαστρονομικά όργια, αλλά εννοούσε κυρίως στην  εξάλειψη του σωματικού πόνου και της ψυχικής αναστάτωσης. Η επίτευξη της ψυχικής ηρεμίας στηρίζεται σε φυσικά και σε ατομικά θεμέλια.

Ο καθένας να κατευθύνει τις επιθυμίες του εντός των ορίων των σωματικών αναγκών. Η φιλία , η ελευθερία, η σκέψη, το φαγητό, το κατάλυμα  είναι απολύτως απαραίτητα για την ευτυχία του ατόμου. Αντιθέτως για τον Επίκουρο, δεν είναι  απαραίτητα η φήμη, η εξουσία, τα μεγάλα σπίτια,  τα συμπόσια , το κρέας .

Η ομορφιά της ζωής κρύβεται  σε μικρές καθημερινές ανέξοδες απολαύσεις και κυρίως σε μεγάλες πανανθρώπινες αξίες.

Αρχές του 341 π.Χ. γεννήθηκε ο Επίκουρος στη Σάμο .Το 307 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Λίγο αργότερα , αγόρασε ένα οικόπεδο στα όρια της πόλης ,κατάλληλο για περιδιάβαση μέσα στη φύση και ίδρυσε φιλοσοφική σχολή, που ονομάστηκε «Κήπος».

Δεν έγραψε ο Επίκουρος κείμενα εφάμιλλα των πλατωνικών διαλόγων και των αριστοτελικών αναλύσεων , απέφυγε τους πολιτικούς τεχνικούς όρους και τις περίτεχνες εκφράσεις , απαξίωσε τη λογική και τη ρητορική. Έδωσε πρωτοκαθεδρία στην ηθική φιλοσοφία και επί 35 χρόνια μέσα στον Κήπο οργάνωσε τη διδασκαλία και τη ζωή του , ώστε να φανεί πως η φιλοσοφία είναι τέχνη που κάνει τη ζωή μας ευτυχισμένη και ότι μόνο τότε έχει αξία , όταν μας βοηθά να το πετύχουμε. Ο Επίκουρος έγραφε απλά και είχε τους λόγους του . Αν μπορείς και θέλεις να βοηθήσεις όσο περισσότερους ανθρώπους γίνεται, θα σκεφτόταν,  πρέπει η θεραπεία που τους προτείνεις να είναι απλή για να την καταλάβουν , εύκολη για να την εφαρμόσουν και , ασφαλώς , αποτελεσματική. Πρώτα πρώτα σαν γιατρός των ψυχών οφείλεις να διαβεβαιώσεις ότι η θεραπεία είναι εφικτή , ότι δεν απαιτείται ιδιαίτερη προσπάθεια ή ειδικές γνώσεις αλλά και οφείλεις να αποδείξεις στους ασθενείς σου ότι η θεραπεία έχει δοκιμαστεί με επιτυχία , φέρνοντας το δικό σου παράδειγμα και των άλλων συμφιλοσόφων σου. Το σημείο που σχολιάστηκε κυρίως από τη φιλοσοφία του Επίκουρου είναι η ηθική του .

Σκοπός της φιλοσοφίας του ήταν να ελευθερώσει τον άνθρωπο από τα πάθη της ψυχής και να κάνει τη ζωή του ευτυχισμένη. Το κέντρο της ηθικής του ήταν : ευδαιμονία, κριτήριο του καλού και του κακού, θάνατος , αγαθό , ηδονή, επιθυμίες, αρετές, φιλία. Τα πάθη της ψυχής : ο φόβος και οι επιθυμίες .Όμως από ποιους φόβους και από ποιες επιθυμίες πρέπει να απαλλαγούμε; Και με ποιόν τρόπο ;  Την ανθρώπινη ζωή τυραννούν φόβοι για τον θάνατο (και την μετά από αυτόν ζωή), για  τους θεούς (που τιμωρούν), για το κακό (που είναι ανυπόφορο), για τα φυσικά φαινόμενα (που προκαλούν δέος και μένουν ανεξήγητα). Επιθυμίες προς αποφυγήν είναι όλες εκείνες που μας προξενούν πόνο, όταν επιμένουμε να τις ικανοποιήσουμε , οι μη αναγκαίες: λ.χ. ο πόθος της αθανασίας, η αναρρίχηση στα δημόσια αξιώματα. Πώς θα λυτρωθούμε από αυτά τα εσωτερικά δεσμά; Τους (ανυπόστατους) φόβους τους διαλύει η φυσική επιστήμη , ενώ αρκεί να ακολουθήσουμε τη φύση για να επιθυμούμε πράγματα φυσικά και αναγκαία. Αυτές είναι οι ελάχιστες προϋποθέσεις για την κατάκτηση της μακάριας ζωής: η εξασφάλιση τροφής, στέγης, ενδυμασίας, στοιχειώδους ιατρικής φροντίδας. Για να επιτύχουμε την ευτυχισμένη ζωή θα πρέπει να απαλλαγούμε από τον πόνο και να απολαύσουμε την ηδονή. Στην τελευταία  θεμελιώνεται το ευπόριστο αγαθό και προς την κατάκτηση  της ενεργοποιούνται οι αρετές. Η κατάσταση αυτής της αταραξίας διασφαλίζεται κατεξοχήν στον έλλογο βίο του σοφού. Ο σοφός μπορεί μα μην είναι αθάνατος θεός , αλλά είναι αυτός που κατακτά το είδος της αθανασίας που ταιριάζει στον άνθρωπο:  «ζει σαν αθάνατος  ανάμεσα στους θνητούς». Το κράτος , η αρχαία πόλις δεν μπορούν πλέον να προστατεύσουν την ήσυχη ζωή του φιλοσοφημένου ανθρώπου . Ο Κήπος είναι ο τόπος όπου η φιλοσοφική επικούρεια παιδεία (αγωγή) είναι τρόπος ζωής (διαγωγή). Είναι μια δημοκρατική κοινότητα , τα μέλη της οποίας δεν συνδέονται με δεσμούς θρησκευτικούς, κοινωνικούς ή πολιτικούς, η κατεξοχήν αρετή σε αυτή την κοινωνία είναι η φιλία.

Όλες οι  επιθυμίες μας δεν είναι αναγκαίες. Δεν αξίζει να πονάμε σωματικά ή ψυχολογικά για πράγματα που δεν συμβάλλουν στον τελικό μας στόχο , που είναι μια ευτυχισμένη ζωή. Τέτοια πράγματα είναι μη αναγκαίες επιθυμίες που οφείλονται σε λανθασμένες πεποιθήσεις , δικές μας ή της κοινωνίας, και αποτελούν τα συχνότερα εμπόδια για τη ζωή κάθε ανθρώπου. Πρέπει , να αναζητήσουμε άλλες ηδονές , πιο μόνιμες στο σώμα και στην ψυχή , που αφορούν το παρελθόν (ευχάριστες αναμνήσεις) και το μέλλον (βεβαιότητα για το τι θα συμβεί). Όταν ικανοποιούμε τις φυσικές και αναγκαίες επιθυμίες μας και δεν έχουμε άλλες ανικανοποίητες επιθυμίες , ζούμε μια σταθερή κατάσταση , την πιο ηδονική από όλες. Ο Επίκουρος το έλεγε ξεκάθαρα: «Η ηδονή είναι η αρχή και ο σκοπός της ευτυχισμένης ζωής». Το ίδιο συμβαίνει και με τους φόβους μας. Επιθυμούμε να ζήσουμε για πάντα ταυτόχρονα φοβόμαστε επειδή θα πεθάνουμε. Η επιθυμία της αιωνιότητας δεν μας αφήνει να χαρούμε τα όσα ζούμε τώρα σε αυτήν την ζωή , γιατί αγωνιούμε αν θα τα έχουμε πάντα ή αγωνιζόμαστε διαρκώς να τα αυξήσουμε. Και ο φόβος του τέλους δεν μας αφήνει να χαρούμε , γιατί αγωνιούμε ότι ο θάνατος θα είναι φρικτός . Αυτοί οι φόβοι για το κακό που είναι ανυπόφορο , για τους θεούς που παρεμβαίνουν στους ανθρώπους και τιμωρούν στη ζωή και μετά τον θάνατο είναι για τον Επίκουρο τα μεγαλύτερα εμπόδια για την απόλαυση της ευχαρίστησης. Πώς όμως θα διαλυθούν αυτοί οι φόβοι; Και εδώ αναλαμβάνει ο λόγος , ο νηφάλιος στοχασμός, η φρόνησης, η πρακτική σοφία, η φιλοσοφία. Αυτή θα απελευθερώσει τον άνθρωπο από ανυπόστατους φόβους αλλά και μάταιες ελπίδες , και θα τον κάνει να κατανοήσει την αληθινή φύση των επιθυμιών του και της ηδονής. Όπως ο Σωκράτης πίστευε ότι η γνώση είναι αναγκαία για την αρετή , έτσι και ο Επίκουρος πίστευε ότι η γνώση είναι αναγκαία για την ευτυχία , την ευδαιμονία.

Δεν υποσχόταν ότι μπορούν οι άνθρωποι να αλλάξουν τον κόσμο , αλλά ότι μπορούν αλλάξουν τον εαυτό τους

Να μην φοβόμαστε τον θάνατο διότι δεν μας αφορά , να μην φοβόμαστε τη ζωή μετά τον θάνατο , γιατί δεν υπάρχει, να μην φοβόμαστε τον ακραίο πόνο πριν από τον θάνατο , γιατί θα κρατήσει λίγο , να φεύγουμε από τη ζωή με ευγνωμοσύνη για όσα ζήσαμε , γιατί τα ευχάριστα υπερισχύουν σε σύγκριση με τα δυσάρεστα .Τι  γίνεται όμως με αυτούς που αφήνουμε πίσω ; Μόνο αυτό νικά τον θάνατο έλεγε: « η γλυκιά ανάμνηση» των όσων ζήσαμε και των όσων είπαμε μαζί με τους φίλους μας.

Η τετραφάρμακος του Επίκουρου είναι :

O θεός δεν εμπνέει φόβο

ο θάνατος δεν φέρνει ταραχή,

το αγαθό αποκτιέται εύκολα

και το κακό υποφέρεται εύκολα.

Ο μόνος τρόπος που οδηγεί στην ευτυχία είναι ο φιλοσοφικός. Δεν είναι μια ζωή χαμένη στην ερημική γαλήνη των μελετών , αλλά μια άσκηση των αρετών στην χαρούμενη κοινότητα των φίλων.  Ανάμεσα στους φίλους ο άνθρωπος λυτρώνεται από επίμονες και επίπονες επιθυμίες , ηρεμεί η τρικυμία της ψυχής και ζει σε μια κατάσταση που συναγωνίζεται τη θεϊκή  μακαριότητα. Μέσα στις επικούρειες κοινότητες ο φιλόσοφος δεν έχει ανάγκη από νόμους , γιατί τα πάντα είναι γεμάτα δικαιοσύνη και φιλία. Ο Επίκουρος θεωρούσε τη φιλία ύψιστη αρετή. Η κατάκτηση της ευτυχίας είναι εφικτή σε αυτήν τη ζωή,  όσο σύντομη κι αν είναι. Απόδειξη αποτελεί ο σοφός. Ο σοφός, ακριβώς επειδή έχει κατανοήσει τη φύση και έχει κατακτήσει τον πλούτο της αυτάρκειας , χρειάζεται ελάχιστα πράγματα. Και επειδή χρειάζεται ελάχιστα , μπορεί και να τα απολαύσει καλύτερα….

Αυτά που δίδαξε με τα έργα του και τα λόγια ο Επίκουρος στον Κήπο τα  διαφύλαξαν  ευλαβικά οι διάδοχοί του για έξι σχεδόν αιώνες. Όπως είπε ο ίδιος ο Επίκουρος στους φίλους του προτού αφήσει την τελευταία του πνοή στον Κήπο το 270 π.Χ. : «να είστε καλά και να θυμάστε τις διδασκαλίες μου». Όσο  για τις παρεξηγήσεις της διδασκαλίας και του χαρακτήρα του , ο Επίκουρος  επαναλάμβανε με το μειλίχιο ύφος του : «Οι βλάβες που προξενούν οι άνθρωποι οφείλονται στο μίσος, στον φθόνο ή στην περιφρόνηση, πράγματα που ο σοφός ξεπερνά χάρη στο λογικό»….

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

Άψινθος

 

 

 

 

 

«Άψινθος» Μ.Γκανάς Ποίηση Εκδόσεις Μελάνι 2012 σελ. 48

 

Ο  ποιητής Μιχάλης Γκανάς είναι  επηρεασμένος ακόμα από το δημοτικό τραγούδι. Για αυτόν το δημοτικό τραγούδι είναι η κιβωτός του και η σωτηρία του. Θυμίζω τον υπέροχο αφορισμό του συγγραφέα-μεταφραστή Αχιλλέα Κυριακίδη : «Ο Γκανάς είναι ο πιο επώνυμος δημοτικός μας ποιητής».

Δείγμα γραφής :

«Πάνινα τα βουνά μέσα στην πάχνη /που τ΄ ανεμίζει αύρα της θαλάσσης/και πλαταγίζουν στον λαμπρό αιθέρα./Σκουφάκια του χιονιού και μαύρα δάση/πλαγιές –καπούλια μουλαριών σφυρά και χαίτες/και οι οπλές των γεφυριών βαριές στο χώμα/αδιάβατα απάτητα γιοφύρια/ν΄ ακούς βαθιά στην ερημιά το κλάμα της χτισμένης….»

 

Στην ποιητική συλλογή «Άψινθος», o ποιητής συνομιλεί με την « Αποκάλυψη του Ιωάννη» απ΄όπου αντλεί τον τίτλο του.

«…και το όνομα του αστέρος λέγεται ο Άψινθος και εγένετο το τρίτον των υδάτων εις άψινθον, και πολλοί των ανθρώπων απέθανον εκ των υδάτων, ότι επικράνθησαν».

Είναι όμως και το φυτό , η αψιθιά, από το οποίο βγαίνει το αψέντι, το ποτό των καταραμένων ποιητών … Άψινθος στα ουκρανικά ,λένε ,ότι ονομάζεται το Τσέρνομπιλ….

Ο Άψινθος σε αυτήν την ποιητική  συλλογή,  συμβολίζει την σημερινή οικονομική , κοινωνική και ηθική κρίση που ζούμε και την καταστροφή της Ελλάδας που έρχεται από μακριά…

Στο παρακάτω ποίημα ο ποιητής φαίνεται να απευθύνεται στην αδίστακτη και ανέραστη τρόικα και στους φαύλους και ανίκανους έλληνες  πολιτικούς. Δεν είναι αυτοί άνθρωποι, λέει ο ποιητής, ταμειακές μηχανές είναι. Οι αριθμοί ευημερούν, ενώ οι άνθρωποι υποφέρουν….

 

«Αυτοί παιδί μου δεν /δεν σου χαρίζουν ούτε τη νύστα τους/όλο δεν και δεν και δεν-/τρο δεν φύτεψαν τα χέρια τους/δεν χάιδεψαν σκυλί γατί πουλάκι πληγωμένο/γυναίκα άσχημη και στερημένη/αυτοί παιδί μου δεν / δεν δίνουν νερό τα Άγγέλου τους νερό/δεν άκουσαν ποτέ/ανάκουστο κιλαϊδισμό και λιποθυμισμένο/δεν έπιασαν με τα ρουθούνια τους/το άοσμο άνθος του θανάτου/δεν είδαν –κατάργησαν τα μάτια τους-/μια πιπεριά να γίνεται λιμπελούλα/αυτοί παιδί μου δεν /δεν ξέρουν δεν αγαπούν/ξέρουνε μόνο ν΄απαιτούν/ περισσότεραπερισσότεραπερισσότεραπερί-/που έτσι γράφεται το μέλλον μας.»

 

Κάποια από τα ποιήματά του αναφέρονται στον φόβο, τη μοναξιά, στη φύση και στην αγάπη.  Παρεμβάλλονται αποσπάσματα από την Αποκάλυψη , ένα μεγάλο ποίημα του Γιώργη Παυλόπουλου και ένα ποίημα του Μάθιου Αρνολντ. Επίσης στην ποιητική συλλογή, κυριαρχεί η ανάκληση αγαπημένων προσώπων –τεθνεώντων και ζώντων-(Νάσο Θεοφίλου, Θανάση Μακρόπουλο, Στέλιο Χαραλαμπόπουλο, Δημήτρη Κοσμόπουλο , Πόπη Γκανά, Ζυράννα Ζατέλη και την μητέρα του), σε ένα προσωπικό, εξομολογητικό τόνο.

 

Το τελευταίο ποίημα της ποιητικής του συλλογής το έγραψε για την Κική Δημουλά.

«Πίνοντας έρχεται η δίψα τι νομίζεις; /Πίνοντας πίκρες συνήθως μονορούφι/πίνοντας γλύκες με κουταλάκι του γλυκού/-γιατί ο φόβος του πνιγμού/φυλάει τα εύθυμα ανέκαθεν./Πίνοντας το νερό της λησμονιάς./(Ποια βρύση να το κάνει; )/Πίνοντας τέλος τ΄αμίλητο κρασί./Άκου-τίποτε τόσο αμίλητο/όσο το μιλημένο./Τόσο μουγγό κι ανόητο και ηττημένο/πώς τα ΄πε όλα τάχαμου/πώς τα΄βγαλε από μέσα του/ενώ μπορεί να τα΄ βγάλε απλώς απ΄το μυαλό του».

Ο ποιητής είναι σαν να λέει στην μεγάλη ποιήτρια : «Τι κάνουμε τώρα ; Τα γράψαμε , και λοιπόν ;»…..

 

Ο Μιχάλης Γκανάς γεννήθηκε στον Τσαμαντά Θεσπρωτίας το 1944.Από το 1962 ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες, ενώ στίχοι του έχουν μελοποιηθεί από γνωστούς Έλληνες συνθέτες. Το 1994 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης, για το βιβλίο του «Παραλογή», το 2009 με το βραβείο Καβάφη , και το 2011 βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών (Ίδρυμα Πέτρου Χάρη) για το σύνολο του ποιητικού έργου του.

 

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς