μαύρο προς μπλε

«Μαύρο προς μπλε» Τ.Κοβαλένκο Ποίηση Εκδόσεις Τυπωθήτω-λάλον ύδωρ 2012 σελ.46

O επαναστάτης ποιητής , υπουργός πολιτισμού στη Νικαράγουα ,Ερνέστο Καρδενάλ, ήταν ο άνθρωπος που επαλήθευσε την Ουτοπία: ως πρώην υπουργός το 1979 έμοιαζε συχνά με κλόουν , επειδή διάβαζε ποίηση στους στρατιώτες και στους αστυνομικούς υποστηρίζοντας την ιδέα ότι «η ποίηση πρόσφερε τεχνική βοήθεια στο στρατό και στην αστυνομία». Μα και όταν έγινε δημόσιος υπάλληλος , δεν το έβαλε κάτω : διαβάζοντας ποιήματα ξερίζωσε τον αναλφαβητισμό στη χώρα του , όπου η ποίηση άρχισε να πουλιέται σε εκατομμύρια αντίτυπα!!

Ο Ερνέστο Καρδενάλ ήταν ο άνθρωπος που υποχρέωσε τη χώρα να ακούει τον ποιητή!!

Δυστυχώς η Νικαράγουα και η Ν.Αμερική είναι πολύ μακριά από την Ελλάδα. Όχι μόνο γεωγραφικά αλλά και ποιητικά……

Οι ποιητές στη Νότια Αμερική γράφουν και μιλούν εξ ονόματος όσων δεν έχουν φωνή. Η ποίηση εκεί είναι πιο κοντά στη ζωή και λειτουργεί με πιο ανθρώπινα ανακλαστικά. Εκεί οι ποιητές  γεμίζουν γήπεδα. Στην Ελλάδα ο ρόλος των ποιητών περιορίζεται μια και οι πάντες έχουν φωνή και άποψη για όλα. Και δεν γεμίζουν ούτε μια μικρή αίθουσα, ενώ πουλάνε λίγες εκατοντάδες αντίτυπα. Οι ποιητές αλλού συμμετέχουν ενεργά στις πολιτικές και κοινωνικές διαδικασίες της χώρας τους. Δεν παύουν να έχουν αντιπαλότητα με την κάθε είδους εξουσία. Δεν τους αρκούν οι απαντήσεις , είναι πάντοτε ένα αγκάθι. Εδώ οι περισσότεροι κλείνονται στο γυάλινο πύργο τους. Εκεί οι ποιητές δεν ζουν στον κόσμο τους, αλλά στον κόσμο. Εκεί στη Λατινική Αμερική δημιουργούν κοινωνικούς σπινθήρες. Μπορεί η ποίηση να μην γκρεμίζει καθεστώτα , όμως έχει τη δυνατότητα να φορτίζει την ψυχή των ανθρώπων στη σημερινή δύσκολη εποχή, όπου παντού γύρω υπάρχει μια αόρατη και ορατή εξουσία, και να τους κάνει να αντιδρούν. Εδώ στην Ελλάδα πολλοί λίγοι ποιητές καταγγέλλουν τους διεφθαρμένους πολιτικούς και τις μαφίες της εξουσίας ή δεν μιλάνε για την οικονομική κρίση , την ανεργία , την φτώχεια, την εξαθλίωση, την υποκλοπή της περιουσίας μας με τα αλλεπάλληλα χαράτσια και τις ατέλειωτες μειώσεις, την υποκλοπή του αυτοσεβασμού μας και  την υποκλοπή της εθνικής μας κυριαρχίας…..

Η λέξη «δημοκρατία» στην Ελλάδα έχει τόσο διαβρωθεί που δεν ξέρουμε πια αν σημαίνει κάτι. Ο ποιητής μπορεί να το εκφράζει αυτό. Το πρόβλημα όμως , είναι με ποια ποιητική φόρμα.

Πριν από την κρίση που οδήγησε στη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, εκδίδονταν στη γείτονα πάνω από 1.000 λογοτεχνικά περιοδικά!!! Σήμερα στη Σερβία, την οποία συνέτριψε ο πόλεμος, όλα τα λογοτεχνικά περιοδικά που εκδίδονται, και είναι κάποιες δεκάδες, επιδοτούνται 100%, ώστε απρόσκοπτα να επιτελούν το έργο τους!!!

Στην Ελλάδα ,που δεν έγινε πόλεμος, δεν υπάρχουν χρήματα για τον πολιτισμό και τα λογοτεχνικά περιοδικά , διότι όλα τα χρήματα του ελληνικού λαού, από τις υπερκοστολογήσεις και τις παράνομες προμήθειες στους αμυντικούς εξοπλισμούς, μετατραπήκανε   σε  βίλες στα βόρεια προάστια , στη Μύκονο και στο Λονδίνο ,σε κότερα, σε  πισίνες, σε πολυτελή τζιπ και σε καταθέσεις στην Ελβετία και στις υπεράκτιες (offshore) εταιρείες….

Σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς, η  νεοελληνική ποίηση δεν προλαβαίνει να υποδέχεται τα τελευταία χρόνια τις νέες φωνές, που ήδη δοκιμάζονται στον χρόνο.

Πιστεύουμε ότι  κάποιος από αυτούς τους νέους ποιητές  θα αναδειχθεί ο Έλληνας  Ερνέστο Καρδενάλ….

Το νέο βιβλίο «Μαύρο προς μπλε» της Τόνια Κοβαλένκο αποτελείται από 33 ποιήματα , 33 ολοζώντανες  εικόνες που αποτυπώνουν τον έρωτα, την αγάπη, το σώμα, τις ρυτίδες,  την μνήμη ,την νοσταλγία, την απόγνωση, τους εφιάλτες, τα όνειρα, την ευτυχία, την ελπίδα, τον θάνατο, τη θλίψη , τις ενοχές,  τους όρκους, τις υποσχέσεις, το οινόπνευμα, τις εμπειρίες, την φθορά των πάντων,  την μελαγχολία , τη μοναξιά και τον χρόνο.

Το παράλογο της καθημερινής ζωής , η δύναμη και η χαρά της ζωής, ο ανεκπλήρωτος έρωτας, η εγγεγραμμένη μνήμη , ο ανθρώπινος πόνος, τα προβλήματα των ανθρωπίνων σχέσεων , η έλλειψη επικοινωνίας, η τέχνη της δημιουργίας, οι εμπειρίες της ποιήτριας από πολυάριθμα φιλόδοξα  ταξίδια στον κόσμο και οι εσωτερικές της περιπλανήσεις, ο αναστοχασμός του ανθρώπου που αρνείται επίμονα να αποτρέψει το βλέμμα από τη ματαιότητα του κόσμου είναι τα υλικά με τα οποία συνθέτει τον ποιητικό της κόσμο.

Στίχοι καλυμμένοι από τη σκόνη της καθημερινότητας, κάτω από την επίστρωσή της , όμως,  εκτυλίσσεται αδιάκοπα το δράμα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Η ποιήτρια είναι παρατηρητής της πραγματικότητας και χρησιμοποιεί στίχο λιτό, συχνά ελλειπτικό, στα όρια της αποσπασματικότητας.

Η γλώσσα και το λεκτικό της μοιάζει με ξερολιθιά του υποσυνειδήτου. Λίγες λέξεις , στρογγυλές , τετράγωνες, χωρίς αρμούς, που δεν ξεκαρφώνονται με τίποτα, αγέλαστες, χωρίς ευγένεια και χιούμορ, ουδέτερες, ασύνδετες, όπως οι φαγωμένοι σταλακτίτες μιας σπηλιάς που διαβρώθηκε, όπως και η κοινωνία μας η φαγωμένη από μεγάλες διαβρώσεις δυστυχίας και η εποχή μας από διαβρώσεις φρίκης.

Είναι μια ποίηση που τρέπει το ανώνυμο , σκοτεινό υλικό της σε εικόνα και σε άγγιγμα μέσω της γλώσσας. Μέσω των λέξεων δημιουργεί εικόνες ανταγωνιζόμενη τον φωτογραφικό ή κινηματογραφικό φακό. Υποβάλλει αγγίγματα με μια πληθώρα αισθητηρίων αφής, που παρασύρουν σχεδόν στην εντύπωση ότι το σώμα ολόκληρο αισθάνεται, αγγίζει, τρίβεται, ερωτεύεται, πληγώνει μέσω των λέξεων. Είναι σαν να μην βγαίνουν οι λέξεις από το στόμα ή από το εργαλείο της γραφής , μα από το δέρμα της….

Άλλοτε αισιόδοξη και άλλοτε με δόσεις πεσιμισμού , το «Μαύρο προς μπλε» δονείται από την ποίηση των αναμνήσεων, νοτίζεται από τη ζωογόνο θαλασσινή αύρα και μας γεμίζει μουσικότητα και μοναδικούς κελαηδισμούς .

«Είναι μεμψιμοιρία/να γυροφέρνω/το ίδιο, το γνωστό-/εντάξει , θα πεθάνουμε./

Όμως αυτή η πραγματικότητα /η θνητή μας/είναι κιόλας απεριόριστη/γιατί έχει μέσα της τον έρωτα,/τα φευγαλέα του αιώνια καρδιοχτύπια,/έχει την αγάπη,/τη βαθιά της απόλυτη θάλασσα,/έχει τα καράβια του μυαλού/που κανένα ναυάγιο δεν τα πτοεί/και πάλι ξανά σαλπάρουνε/

ντροπή, λοιπόν, θα΄ναι/να πεις ότι δεν άξιζε/ντροπή κι αυτά τα δάκρυα που σπαταλάς».

Την Τόνια Κοβαλένκο την συνεπαίρνει και την απορροφά πολύ το γράψιμο των ποιημάτων της .Η απορρόφηση αυτή αντανακλά την ευτυχία της, την ευχαρίστηση της ικανοποιητικής δουλειάς  και επίσης την ευφορία του έρωτα. Για το διάστημα της δημιουργίας της , ξεχνιέται. Αυτή η απελευθέρωση από την αυτό-συναίσθηση φαίνεται να αποτελεί αντίδοτο στην υπερβολική προσήλωση στον εαυτό, η οποία ίσως να είναι το πιο σκληρό φορτίο της κατάθλιψης, ένα θέμα που την απασχολήσει στην ποιητική της συλλογή.

Η λύπη για τα βάσανα που βιώνει κανείς είναι φυσιολογική , κτισμένη στην ανθρώπινη υπόσταση, ενώ η κατάθλιψη-melancholia μπορεί να σχετίζεται και με την υπερβολική ταύτιση με τις αγωνίες άλλων ανθρώπων. Όπως έγραψε ο Φρόιντ: «Στο πένθος , ο κόσμος γίνεται φτωχός και άδειος , στη μελαγχολία , φτωχό και άδειο είναι το εγώ»….

Ο μεσήλικας άνθρωπος , ένα άλλος θεματικός χώρος της συλλογής ,αντιλαμβάνεται πόσο σύντομος είναι ο δρόμος μπροστά του. Λόγω αυτής της έλλειψης μέλλοντος , ο άνθρωπος, σαν να αντισταθμίζει το χρόνο, επιστρέφει ολοένα και περισσότερο στα νιάτα και στην παιδική ηλικία. Έτσι δημιουργείται μια ψευδαίσθηση για τη διάρκεια του χρόνου. Λες και το παρελθόν θα αντικαταστήσει αλλά και θα αποζημιώσει στο μέλλον .Θολώνει η αλήθεια για την απώλεια του αύριο και ξεθολώνει η εικόνα του χθες. Όσο λιγότερο χρόνο έχει ο άνθρωπος μπροστά του , τόσο περισσότερο τον αναζητά πίσω του…

Δεν πρέπει όμως να ξεχάσουμε, λέει η ποιήτρια ,το σημαντικότερο μέρος του ταξιδιού στα γηρατειά. Είναι εκείνη η αιώνια επιστροφή που αφορά τη μετανάστευση , τη διασπορά, τη μετακόμιση στο «παντοτινά εκεί», και που τελειώνει σχεδόν πάντα τραγικά με την επιθυμία της επιστροφής «στο τέλος εδώ»-στο πατρικό σπίτι, στην πατρίδα, στη γενέτειρα .

Τα γεράματα γυρίζουν πάντα τους ανθρώπους στην πατρίδα. Ιδίως όταν ο θάνατος πλησιάζει.

Πρέπει να θυμόμαστε τονίζει η ποιήτρια  ότι ο θάνατος βρίσκεται πάντα στη θέση του .Η ζωή είναι διασκορπισμένη…..

Η μνήμη στην ποιήτρια, επιστρέφει άλικη , αιμάσσουσα , κυρίαρχη.

Ένα διαρκές αφηγηματικό «θυμάμαι» κυριαρχεί, που όμως ανοίγεται σαν όστρακο και κοιτά στο μέλλον.

Η θλίψη θεριεύει και σιγοκαίει μέσα της. Αλλά αυτή η θλίψη της ποιήτριας ,είναι θλίψη δημιουργική.

Οι εικόνες της κάθονται περισσότερο στη γη , ο έρωτας απλώνεται σαν λεκές από αίμα κι ο θάνατος χάνει και το ελάχιστο ηρωϊκό  του στοιχείο και είναι πια σπαραγμός και αδικία.

Η Τόνια Κοβαλένκο μας προτρέπει να προχωρούμε στην ουσία των πραγμάτων, να συναντούμε τον άλλο,  να πλουτίζουμε από τους άλλους, να κρατάμε την ανέμελη πλευρά μας , να είμαστε πάντα ερωτευμένοι και να αφήνουμε πίσω μας τις ενοχές και τους φόβους μας.

Η ποίησή της μπορεί να πορεύεται μέσα στο μαύρο της ζωής και του θανάτου, αλλά ξέρει να βρίσκει το στημόνι και να υφαίνει όρθρους φωτεινούς σε σκοτεινά τοπία. Η ποίησή της ξεκουράζει , θεραπεύει και στηρίζει τον άνθρωπο στην προσπάθειά του να ξαναδεί την αυγή των πραγμάτων και να διασώσει την ομορφιά του μέσα στην ασχήμια του κόσμου.

Οι στίχοι της επιχειρούν να βάλουν σε λόγια όσα περνούν από τον νου για να βοηθήσουν τον αναγνώστη να αντιμετωπίσει τον ίδιο του τον εαυτό , τη δική του αλήθεια.

Το ποίημα-σκάφος της Τόνια Κοβαλένκο , μας ταξιδεύει στην εξωτική θάλασσα της φαντασίας μέσα σε ασυνεχή χρόνο και παράλληλα ταυτίζεται με την ποιήτρια , υποδηλώνοντας ότι το αιώνιο ταξίδι του είναι ίδιο με το ταξίδι στο ποιητικό γίγνεσθαι.

Η ποίηση της Τόνια Κοβαλένκο είναι ποίηση κουβεντιαστή , ακριβής , ειλικρινής, ακέραιη. Είναι ποίηση για τους πολλούς όχι για τους λίγους.

«Τα ποιήματα δεν ανήκουν σε αυτούς που τα γράφουν , ανήκουν σε αυτούς που τα έχουν ανάγκη…» λέει ο απλοϊκός λογοκλόπος ταχυδρόμος στον ποιητή Πάμπλο Νερούδα στην ταινία «Ο ταχυδρόμος» του Μάικλ Ράντφροντ…..

Μια ποίηση που επιβάλλεται να διαβαστεί και να διαδοθεί.

Η Τόνια Κοβαλένκο γεννήθηκε το 1961, ζει στην Αθήνα και ασχολείται επαγγελματικά με τη μετάφραση. Έχει μεταφράσει έργα πολλών συγγραφέων μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται οι: Τζον Μπάνβιλ, Ντόρις Λέσινγκ, Καζούο Ισιγκούρο, Ναντίν Γκόντιμερ, ‘Αντζελα Κάρτερ, Αντρέ Μπρινκ, Ντον Ντελίλλο, ‘Αννυ Πρου και Σαμ Σέπαρντ. Το 2007 και το 2011 ήταν υποψήφια για το Βραβείο Μετάφρασης Αγγλόφωνης Λογοτεχνίας του ΕΚΕΜΕΛ, με τα μυθιστορήματα της Ναντίν Γκόντιμερ “Ξύπνα!” και “Ο Συντηρητής” αντίστοιχα. Έχει δημοσιεύσει τις ποιητικές συλλογές “Γιούρι” (1999, Εκδόσεις Χατζηνικολή) και “Πότε νυχτώνει” (2008, Εκδόσεις Ηριδανός).

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s