Φάος-Σελήνη-Φέγγαρος

 

 

 

«Φάος-Σελήνη-Φέγγαρος» Μ.Γρυπάρη Ποίηση Εκδόσεις Μελάνι 2012 σελ.48

 

«Τι χρειάζονται οι ποιητές σε τόσο δύσκολους καιρούς;», ρωτούσε ο φιλέλληνας γερμανός ποιητής Φρίντριχ Χέλντερλιν.

Η Ποίηση έχει τη δύναμη να οργανώνει τα αισθήματα , να παρηγορεί και να μαλακώνει τη ψυχή για να μείνει όρθια, κάτι που σήμερα το έχουμε ανάγκη.

Ρόλος του ποιητή είναι να προσπαθεί να φωτίσει τα μυστήρια του κόσμου και των συναισθημάτων.

Η ποιήτρια Μέλπω Γρυπάρη δεν έγραψε στίχους αλλά μελωδίες με λέξεις. Φωτίζει και υπογραμμίζει τα συναισθήματα,  τα τοπία της ψυχής, οροθετεί τα πρόσωπα , τα τοπία και τις αγαπημένες πόλεις της.

Ανατέμνει φιλόστοργα τη μνήμη. Αγγίζει τα  χρυσά ερείπια μέσα μας, τους νάρδους και κρόκους μέσα μας, τα σύνορα εντός μας, τα βαθύτερα στρώματα της ψυχής , σκαλίζει τις σκοτεινές της πλευρές , αλλά συγχρόνως διευκολύνει την ανάτασή της. Η ποίησή της γίνεται φάρμακο ψυχής , επουλωτική γάζα των πληγών του κόσμου.

Η ποιήτρια Μέλπω Γρυπάρη διδάσκει, γαληνεύει, καθηλώνει, ταράζει, ανατρέπει,  παρατηρεί , ψηλαφεί, καταγράφει, ταξινομεί, αισθάνεται, στοχάζεται,  θυμάται .Έχει σαν στόχο τη μέθεξη.

Ένα ανηλεές παιχνίδι φωτός σκιάς , αλλά ανεστραμμένο , αφού συχνά η σκιά φωτίζει , και κάποτε το φως συσκοτίζει…

Ο στοχαστικός αναγνώστης καλείται να ανασυνθέσει, καθώς πολλά υπονοούνται και αρκετά αόρατα νοτίζουν του στίχους.

Αναζητεί τους προγόνους της, το γένος της, τις ρίζες της, το αίμα της, την αλλοτινή φύση, τον κήπο , εκεί όπου ο άνθρωπος συμβίωνε με τη θεότητα , όταν η γη δεν είχε οργωθεί και καμιά πόλη δεν είχε οχυρωθεί. Αγναντεύει το τοπίο , επιστρέφει στην Ευδαίμονα Αρκαδία της. Ο γενέθλιος τόπος διατηρεί αναλλοίωτη τη γοητεία ,που ενσωματώνεται στον άνθρωπο με τη γέννησή του. Αυτήν που αίρει στους ώμους του αγόγγυστα, όπου βρεθεί αργότερα στον κόσμο. Κι όταν ο μισεμός γίνει αφόρητα φορτικός , επιστρέφει σε εκείνον τον τόπο , στην Αρκαδία του.

Απόηχος του Εμφυλίου , «πείνα και δίψα», «το κρίμα κι η αποπληρωμή», «ωδή μαζί και οδύνη»,  μιλιά, λύπη , στεναγμός, επικλήσεις , μετάνοια, τύψη, μοναξιά, μυρωδιές, «γράμματα και το νόημα του δρόμου», έρωτες, επιθυμίες, ενοχές ,προδοσίες, περιπλανήσεις, ταξίδια, ωραία ναυάγια,  σύνορα (πραγματικά και φανταστικά), «ο θανατάς και η Ανάσταση», «τα σχέδια και τα όνειρα», καθρέφτες, φρυκτωρίες, ημερολόγια και μοιρολόγια, νανουρίσματα, ο «τρελός»   Υμηττός, το παλτό κουφέτο, η απειλή του λύκου και οι Κοκκινοσκουφίτσες, η χλωρίδα και η πανίδα, συμπόνια,  συγχώρεση, οι εξουσίες, οι επιστροφές, η κοιλάδα των ναών και οι αρχαίες κολόνες, «το λυκαυγές του μαχαιριού», η πρώτη μας δασκάλα, «ο άλφα από το αστέρι του βορρά και ωμέγα από τα θαύματα», «η γιαλούσα λάμια μέγαιρα », «η ταραχή και τα φαντάσματα», οι άνθρωποι που στοίχειωσαν τις ζωές. Μια αρμαθιά «κλειδιά» για τα δωμάτια όπου κατοικούν η ιστορία της ποιήτριας  και οι ιστορίες μας.

Οι αυτοβιογραφικές  αναμνήσεις της ποιήτριας θαρρείς και εξοβελίζουν τον χώρο και ασχολούνται περισσότερο με τον χρόνο. Η μνήμη της δίνει το έναυσμα.

Πολλαπλή ανάμνηση που ενσταλάζεται μέσα στα ποιήματά της και λειτουργεί σαν μνήμη μέσα στη μνήμη.

Ανεξιχνίαστες αποχρώσεις του μακρινού παρελθόντος και ένα μέλλον που για να το εξευμενίσουμε, εγγράφουμε πάνω του πόθους και ρεμβασμούς.

Μια παιδική μνήμη ενός κόσμου ανοιχτού, αισθησιακού, συντροφικού, γεμάτου αγγίγματα και υποσχέσεις αιώνιας αγάπης.

Μνήμες καλά φυλαγμένες, μνήμες ακριβές, μνήμες φορτωμένες από τη χαρμολύπη των ημερών που τις γέννησαν και έρχονται στο παρόν. Μνήμες του γενέθλιου χώρου και χρόνου. Μνήμες από τη φθορά του σώματος και της ψυχής κι από την άγρια μοναξιά του κόσμου.  Μνήμες από τη δυνατότητά μας να ξενοδοχούμε τους πεθαμένους μας μέσω της μνήμης. Μνήμες και προσωπικές ενοχές.

Ο αναγνώστης θα αναγνωρίσει τις δικές του αγαπημένες  μνήμες , οι οποίες έμειναν αναλλοίωτες στο πέρασμα του χρόνου και συνιστούν μέρος της ύπαρξής του.

Γράψιμο κομψό , συχνά υπαινικτικό , με αιφνίδιες μεταπτώσεις, με κινήσεις εν ακινησία .

Ποιήματα εμπνευσμένα από τη ζωή μας και τις αβαρίες της. Πικρές σκέψεις, λέξεις ευθύβολες ως προς τον στόχο τους, μικρές ανάσες στοχασμού. Αραιά και που κάποια σινιάλα μέσα στην απέραντη άγρια θάλασσα των καιρών. Κάποιοι ναυαγοί, κάποιοι ερημίτες στα ξερονήσια τους και κάποιοι Δον Κιχώτες που μάχονται με φανταστικά κύματα….

Τα ποιήματα της Μέλπω Γρυπάρη είναι,

ένας ύμνος για τη δύστροπη γη,

ένας ύμνος στο χθόνιο τον  Φέγγαρο,

ένα ύμνος στη νύχτα που τα όνειρα τραβά από το πηγάδι,

ένας ύμνος στα κροκόπεπλα τα όνειρα ,

ένας ύμνος στη γενναιότητα της παιδικής και εφηβικής ηλικίας που ξεπερνά το φόβο, τη φτώχεια, την πείνα, το αίμα και την προδοσία….

ένας ύμνος στον χρόνο και την αιωνιότητα,

ένας ύμνος στο χθες και το πάντοτε,

ένας ύμνος σε παλιούς καιρούς και δρόμους ξεχασμένους,

ένας ύμνος σε αυτούς που δε διστάζουν ή αντέχουν να επιστρέφουν στο παρελθόν και στα λάθη τους με κατανόηση και χωρίς τύψεις,

ένας ύμνος σε ό,τι αγαπήσαμε και δεν κακοφόρμισε και δεν χάθηκε και έγινε φάρμακο να μας γιατρεύει και νερό να μας ξεδιψάει ….

Το βιβλίο «Φάος-Σελήνη-Φέγγαρος»  μιλάει για τους ανθρώπους

που περιμένουν με έκσταση να συναντήσουν το παρελθόν τους,

που βγάζουν δύσκολα τα κρυμμένα μέσα τους,

που κρατάνε τα όμορφα που ζήσανε και συγχωρούνε…..

που έχουν πέτρινη μπουκιά,

που τα οστά τους έγιναν μάρμαρα,

που οι εβδομάδες των παθών τους διηνεκείς…

που η μνήμη τους έχει όσφρηση ή μήπως η όσφρηση έχει μνήμη;

που έχουν μνήμη που ξεσκεπάζει μικροπράγματα , αλλά σέρνουν πίσω τους ολόκληρο φορτίο….

που ηρεμούν όταν θυμούνται τους παππούδες τους και τις γιαγιάδες τους και τον κήπο  τους, που βγάζει γιασεμιά, νάρκισσους, μανόλιες, αζαλέες, πιπεριές,  τσουκνίδες, λεμονιές, καστανιές, ψωμόδεντρα,  ….

που τους μπουκώνει η αντρειοσύνη των προγόνων τους…

που έχουν μνήμες ματωμένες , βασανισμένες, κρυμμένες βαθιά στους αιώνες,

που παγιδεύονται στο μεγάλο όνειρο ,να κάνουν τον κόσμο καλύτερο,

που σακατεύουν τα φτερά τους στο φτεροκόπημα άλλοτε της χαράς και άλλοτε της απελπισίας,

που καλούνε το πνεύμα του ψωμιού …

που σπάζανε πέτρες σε τάγμα ανεπιθυμήτων,

που έχουν Άγιο Θανατούσιο,

που με διαψεύσεις , απουσίες και συμβιβασμούς έχουν περάσει τη ζωή τους παγιδευμένοι, στο στημόνι και το υφάδι του δικούς τους αργαλειού….

που αντίκρισαν φεγγάρια αυγουστιάτικα , πορτοκαλιά σαν φλογισμένα , φεγγάρια δρέπανο, παγιδευμένα μέσα στο νερό μιας στέρνας ,να σκορπούν στην παραμικρή κίνηση , από ένα μικρό ασήμαντο κάτι που έπεφτε ξαφνικά μέσα στο φωτεινό κύκλο….

που ξέρουν ότι  δεν μπορείς να χάσεις απόλυτα έναν άνθρωπο. Πάντα θα είναι μέρος της ζωής σου,

που ξέρουν ότι ο κόσμος είναι εχθρός, και οι άγγελοι ακρίτες….

που ξέρουν ότι τα αυριανά , θα κλαίνε με τα ειδωμένα

που ξέρουν ότι οι νεκροί έχουν μια δεύτερη ζωή, στη μνήμη των αγαπημένων τους…

που μόνοι σηκώνουν το σταυρό του μαρτυρίου , μέχρι να γονατίζουν από το βάρος….

που παλεύουν στη ζωή μόνοι τους ,με τον εαυτό τους και με τα φαντάσματα της ζωής τους,

που έχουν την γλύκα της ζάχαρης στα χέρια τους και την πίκρα του θανάτου στην ψυχή τους, δίπλα δίπλα!!!

που ξέρουν ότι φύτρωνε η θάλασσα βουνά…

που ξέρουν, που αγρεύεται η αρετή,

που ξέρουν ότι τους κοιτάζει το βουνό…

που ξέρουν ότι και οι πέτρες αχνίζουν…,

που ξέρουν το σύνθημα : Μαύρο στη μαύρη φυλακή…..

που βλέπουν μακριά όσο φτάνουν τα μάτια τους και κοντά τους όσο αντέχει η μνήμη τους,

που γνωρίζουν ότι τα βάσανά τους δεν πάνε στα βουνά ή στα δέντρα. Στο μέσα τους μαζεύονται , σαν μαύρο κατακάθι. Μαύρο και φαρμακερό…..

που ξέρουν ότι οι ίδιοι είναι που τους χαλάνε ή τους φτιάχνουν τους καιρούς,

που ξέρουν ότι πριν το θάνατο υπάρχει η ζωή και οι χαρές της,

που ξέρουν σε τι ματωμένο και άδικο κόσμο ζούνε,

που ξέρουν τι μας ενώνει,

που ξέρουν ότι ο άνθρωπος και ο πόνος μαζί πορεύονται…

που ξέρουν ότι τρώει φως το κτήνος στο φεγγάρι….

που ξέρουν ότι τα παραμύθια , οι μύθοι , οι ιστορίες και οι διηγήσεις ,αλλάζουν την πραγματικότητα,

που ξέρουν ότι πρέπει να αφηγούμαστε. Να μιλάμε. Να μην έχουμε κλειστό το στόμα σχετικά με το παρελθόν. Η διήγηση των βασάνων και των δυνών λειτουργεί σαν φάρμακο και μαζί μάθημα για τους νεότερους…

που ξέρουν ότι ο χρόνος μοιάζει άπλετος κι όμως είναι τόσο λίγος. Μετρημένος στα δευτερόλεπτα….

που ξέρουν ότι η ζωή στον απάνω κόσμο , με τα χρώματα , τον ήλιο και τον έρωτα , περνάει τόσο γρήγορα ενώ η άλλη, στα σκοτάδια, είναι αιώνια…

που δεν ξεχνάνε τους παλιούς συντρόφους τους, που τους πετάγανε οι «άλλοι» , με μια τριχιά δεμένους μες στο σακί με τα γατιά , στη θάλασσα, στο πέλαγος…

που πασπαλίζουν με άχνη τα μνήματα των προγόνων τους

που κλαίνε πνιχτά για να μην τρομάξει η ψυχή  των νεκρών τους και γυρίσει πίσω,

που σκεπάζουν τους καθρέφτες των σπιτιών τους…

που ξέρουν ότι ο θάνατος  δεν είναι η φθορά, αλλά η επιβεβλημένη από τις συνθήκες σιωπή. Η σιωπή του δικούς σου ανθρώπου, που τον βλέπεις αλλά δεν είναι παρών…..

που ξέρουν πόσα φεγγάρια κράτησε εκείνος ο κατατρεγμός,

που ξέρουν τι μπορούνε ή να δείξουν οι φωτογραφίες,

που ακούνε φωνές νεκρών και βλέπουν πρόσωπα και χαμόγελα απόντων,

που ξέρουν ότι τίποτα μεγάλο δεν πεθαίνει , διότι τα μεγάλα όνειρα και η αληθινή αγάπη δεν πεθαίνουν,

που μιλάνε για όλους αυτούς που αγωνίστηκαν να μην πιάσει η καρδιά τους δέρμα. Να παραμείνει η καρδιά τους ευαίσθητη κι ευάλωτη….

 

 

Δείγματα  γραφής:

«Είναι ο κήπος μου /τα πράσινα κλαδιά, τα δάχτυλά μου/Είναι η ρίζα μου,/ ή όπου γης,/ή μελωδίαις ασμάτων , ή βασιλική,/ή ρίζα, ή κανελόριζα και ή φούντα της μιλιάς….

 

….Η φάουσα είμαι, η φθίνουσα,/το καταφαγωμένο/χτικιό φεγγάρι και χολή, πίκρα, στοιχειό, σαράκι/white chalk!white chalk!-φαρμακωμένο φως-/αποκοπή και απόξεση και σταματώ για απόψε….

 

….Ακούω : «Κατέβα!» και/κατεβαίνω με το φως μου/απ΄ την ουρά/ από τη γλώσσα μου της αίγλης/το προγονικό μου ωμέγα/ίσαμε το άλφα πάλι και ξανά/χάντρες νερό, ασύστολες τσουκνίδες-/έλα! ακούω, έλα!….

 

…..Παρθένα μου/Εσύ εσύ, όπου παθός και η ακρόαση και/ο ήχος απ΄ τα ζάρια τους, μανούλα μου οι χούφτες τους/αυτοί οι φρουροί η μοιρασιά, ο κλήρος και τα ιμάτια/τα πέντε ρουχαλάκια απ΄ όνειρο , από ουρανό/κι απ΄την αράχνη ή βάτος μας τουλούπες/στα πουλάκια , και ρίζα /ρίζα ή βελονιά, πόσα φεγγάρια κράτησε/μεταμοντέρνα κίβδηλα Bank Craps   τα πειραγμένα/η μπάνγκα τους και η ζαριά που έχουν τη γνώση οι φύλακες/κι οι φυλακές φεγγάρια…….

 

….-Καλώς τους!/και /Αγιασθήτωσαν/Η δεξιά που ευλογεί κι η αριστερά που εκράτει / οι όχλοι που χορτάστηκαν μ΄ένα μονό ζεμπίλι /οι δώδεκα απόστολοι οι τίλλοντες τους στάχυας /οι τρίβοντες οι τρώγοντες οι ξεριζώνοντές τους /Η δεξιά με το ψωμί η αριστερά με το αίμα/η λίμνη που χερσώσαμε να έχει ο φτωχός χωράφι/ο Κηφισσός ο Ασωπός ο Ιορδάνης ποταμός….

 

Ο ένας ο καιρός και η μια φορά , εδώ/οι συγγενείς συγκεντρωμένοι/οι Άγιοι Ασώματοι, οι χθόνιοι τιμητές, και/υποβολέας ο βοριάς, ξερός, ο υπαίτιος αυτός-να!/τα μάτια ενέδρες,-ολονών καλωσορίσατε! θα πεί, το μοιρολόι./Κλάψατε για να κλάψουμε. Μήγαρε δεν το ξέρατε,/γέμισε ο τρόχαλος μυαλά./Τα αυριανά, θα κλαίει με τα ειδωμένα./Σάλος το αίμα και το σόι/μάρμαρο μελανό φαιό/η περιούσιά μας εσχατιά-τι μας ενώνει-/βυθίζεται έξαφνα-κορώνα μου!-μας τρώει το πουθενά….

 

Τα καλύτερα ποιήματα της συλλογής είναι : “Corp circles” , “Cast of thousands”, «Το πνεύμα του ψωμιού» , «Το παλτό» και «Σε σένα Αρσινόη μου , χαρίζω….».

Κατά την προσωπική μου γνώμη, η Μέλπω Γρυπάρη είναι η καινούργια Κική Δημουλά .

 

Η Μέλπω Γρυπάρη γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες. Ζει και εργάζεται σε Αθήνα και Μύκονο.

 

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

Advertisements

Οι εξορίες του ιεροκήρυκα Σέργιου Σκανδάλη

 

« Οι εξορίες του ιεροκήρυκα Σέργιου Σκανδάλη » Χ.Μαυρομάτη Εκδόσεις Εστία 2012 σελ. 117

 

Όλοι έχουν μέσα τους ένα μυθιστόρημα, μια νουβέλα  που , ουσιαστικά , είναι η ιστορία της ζωής τους.

Ελάχιστοι συγγραφείς έχουν ταυτιστεί με την πόλη τους , τόσο πολύ, όσο ο Χάρης Μαυρομάτης, με την Άρτα. Δεν είναι μόνο θέμα εντοπιότητας, είναι πολύ περισσότερο , θέμα της έντονης σχέσης  που έχει αναπτύξει με την πόλη του, την ιστορία της και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της.

Ο συμπατριώτης μας Χάρης Μαυρομάτης με αυτή την νουβέλα ,επιστρέφει στην καταγραφή της παραδοσιακής , προφορικής τοπικής ιστορίας και διήγησης .

Ζει με τη μνήμη. Θεωρεί ότι είναι πολύ ουσιαστικό να θυμόμαστε. Και η μνήμη είναι αυτό που τον βοηθάει στη συγγραφή αυτής της νουβέλας.

Η νουβέλα αυτή δεν διηγείται τα πάντα , απλώς ξυπνάει μνήμες.

Κρατάει στη μνήμη του ,ο Χάρης Μαυρομάτης ,τις ιερές αναμνήσεις των σεβαστών γονιών του , της γιαγιάς του , των συγγενών του, των συμπατριωτών του.

Η μνήμη, ανακαλεί θύμησες που παραπέμπουν με τη σειρά τους σε άλλες…

Η λησμονημένη και ταπεινωμένη ύλη που μας περιβάλλει φέρνει τη μνήμη , τον αναστοχασμό, τη συνείδηση. Με τη συνείδηση έρχεται και η περηφάνια της επάρκειας: να ξέρεις ποιος είσαι, ποιες φωνές αντηχείς , φωνές κεκοιμημένων, ηρώων, αισθητών, ταπεινών βροτών , να ξέρεις πόσο είσαι , περατός και συνεχόμενος….

Μνήμες καλά φυλαγμένες, μνήμες ακριβές, μνήμες φορτωμένες από τη χαρμολύπη των ημερών που τις γέννησαν και έρχονται στο παρόν. Μνήμες του γενέθλιου χώρου και χρόνου. Μνήμες από τη φθορά του σώματος και της ψυχής κι από την άγρια μοναξιά του κόσμου.

Ο αναγνώστης θα αναγνωρίσει τις δικές του αγαπημένες  μνήμες , οι οποίες έμειναν αναλλοίωτες στο πέρασμα του χρόνου και συνιστούν μέρος της ύπαρξής του.

Το βιβλίο του Χάρη Μαυρομάτη είναι ένα βιβλίο περιπλάνησης και διαλόγου με το χρόνο, την ιστορία και τον ίδιο μας τον εαυτό.

Η ιστορία του βιβλίου αποπνέει αμεσότητα, τρυφερότητα και μελαγχολία, λες και την διηγείται κάποιος παραμυθάς (story teller) μπροστά στη φωτιά, που καίει στο τζάκι του σπιτιού μας…

Ένα από τα θέματα του βιβλίου είναι τα σύνορα και πως ο άνθρωπος θέλει πάντα να τα προσπερνάει. Σύνορα όχι εθνικά, αλλά γλωσσικά, πολιτισμικά, θρησκευτικά, ερωτικά, ψυχολογικά, κοινωνικά: μέσα σε μια μικρή επαρχιακή πόλη , σαν την Άρτα, υπάρχουν αόρατα σύνορα τα οποία δεν βλέπουμε ποτέ…. Υπάρχουν επίσης σύνορα εντός μας. Ανάμεσα στα διαφορετικά τμήματα της προσωπικότητάς μας , που συχνά το ένα δεν θέλει να ξέρει για το άλλο….

Ένα άλλο από τα θέματα του βιβλίου δεν είναι το σεξ ,αλλά η απουσία του σεξ. Και οι ελλείψεις είναι πάντα σημαντικές, είναι το συστατικό που εντέλει φτιάχνει λογοτεχνικούς ήρωες. Χωρίς συμπλέγματα ή ψεύτικες ντροπές ο Χάρης Μαυρομάτης δεν περιγράφει κάτι περιθωριακό,  κάτι βρόμικο . Σοκαριστικό , βλάσφημο και ερεθιστικό ναι , βρόμικο όχι….

Άλλο θέμα  είναι οι εξορίες μας .Εξορίες πνεύματος , ψυχής  και  σώματος.

Επίσης ο συγγραφέας ασχολείται με  τη φωνή .Η φωνή είναι ζωή, η σιωπή είναι ο θάνατος. Μεγάλη σημασία έχουν οι φωνές που «κάποτε μες στη σκέψη  τις ακούει το μυαλό» , οι φωνές που ακούνε οι αλαφροίσκιωτοι, οι φωνές που συνέλεξες στη ζωή σου, οι φωνές της μνήμης, της νοσταλγίας, οι φωνές άλλων ανθρώπων, που μετατρέπονται σε στίχους, που μετατρέπονται σε ιστορίες ,που μπορούν να ακούσουν έτσι κι  άλλοι , όσοι δεν έτυχε να ακούσουν αυτές τις φωνές….

Άλλο επίσης θέμα του βιβλίου είναι η μοναξιά. Οι διαπροσωπικές  (άρα και οι ερωτικές)μας σχέσεις είναι ταυτόχρονα η κόλαση και ο παράδεισος, και η ανθρώπινη επαφή , ακόμα κι όταν φαντάζει επώδυνη , μοιάζει η μοναδική λύση.

Κεντρική θέση στο βιβλίο έχει  και η θρησκευτική πίστη.Ο συγγραφέας διαπραγματεύεται  το θέμα των τριών μεγάλων μονοθεϊστικών θρησκειών. Μας προτρέπει να μάθουμε ν΄αγαπούμε την αλήθεια της διδασκαλίας όλων των θρησκειών.

Ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου, ο Αρτινός ιεροκήρυκας Σέργιος Σκανδάλης ,πιστεύει στον παράδεισο των ουρανών, γι΄αυτό και ζει την κόλασή της εδώ , στη γη…

Ο προσεκτικός αναγνώστηςτου βιβλίου, θα προσπαθήσει να απαντήσει στα πιο κάτω ερωτήματα:

Είναι δυνατόν κάποιος όταν ταξιδεύει να είναι εξόριστος και όταν μένει στον τόπο του , στην Άρτα, εξόριστος να παραμένει;

Είναι δυνατόν ένας ιεροκήρυκας να κλαίει τις ώρες που σκέφτεται τον Θεό , αυτόν που δεν πιστεύει , και τις άλλες ώρες , να αναρωτιέται αν θα έπρεπε να πιστεύει;

Ποια είναι η βλάσφημη σκέψη του αφηγητή;

Ποιο ήταν το παιχνίδι της πλαστοπροσωπίας;

Από ποιους ζητάει συγγνώμη ο παλιός Δεσπότης Άρτας ,Σεραφείμ, ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος;

Ποιο ήταν το καλό που έκανε στην Άρτα ο Δεσπότης Σεραφείμ και ποια ενέργειά του ήταν το μεγαλύτερο έγκλημά του, που κλόνισε όλες τις ισορροπίες της μεταεμφυλιακής Άρτας;

Γιατί οι άνθρωποι στην μικρή , κλειστή κοινωνία της Άρτας πιστεύουν ότι οι τραγωδίες και οι θάνατοι πρέπει να πλήττουν ισχυρά και αμετάκλητα τους απομένοντας;

Τα κυκλάμινα τρυπάνε και αναδύονται μέσα από το χιόνι κάτω από τις πορτοκαλιές του κάμπου της Άρτας ή απλά το χιόνι λιώνει και κατακάθεται , βγάζοντας στην επιφάνεια όσα κρύβει;

Είναι δυνατόν το χιόνι να ενώνει τις βουνοκορφές με τον Ουρανό;

Είναι δυνατόν τα αποξηραμένα φύλλα του καλαμποκιού μέσα στο τζάκι να παράγουν θορύβους , για να συντροφεύουν τη μεγάλη και αβάσταχτη μοναξιά των ανθρώπων;

Υπάρχουν άνθρωποι που συνομιλούνε με τις φλόγες ,που βγαίνουν από το τζάκι και κυνηγάνε τις σκιές και τα φαντάσματα που πετάνε γύρω τους ;

Όταν  είμαστε μόνοι ,  και θέλουμε να συνομιλούμε με τον εαυτό μας το κάνουμε με σκέψεις, χωρίς να χαραμίζουμε ηχοποιημένο λόγο;

Είναι δυνατόν κάποιος να έχει από καιρό κηδέψει τον εαυτό του;

Είναι δυνατόν οι καθημερινές μας εξορίες να προκαλούν ίαση της ψυχής και καταλάγιασμα του πνεύματός μας;

Υπάρχουν εσωτερικές και εξωτερικές εξορίες;

Ποιο ήταν το απόκρυφο μνημόνιο του μοναχού Νικόλαου;

Γιατί ο ιεροκήρυκας Σέργιος έσπερνε κατά καιρούς…. λέξεις στον αφρισμένο ποταμό Άραχθο;

Ποιος ήταν ο «ενδιάμεσος» του Ν.Ζέρβα και του Α.Βελουχιώτη ,όπως και του Νικόλαου Κοντόπουλου και του Σέργιου Σκανδάλη;

Τι ρόλο παίζει στην νουβέλα , ο παράγοντας g , της βαρύτητας;

Γιατί οι λέξεις δεν σηματοδοτούν την αφήγηση του συγγραφέα , αλλά όσα κρύβονται κάτω από αυτές;

Τι ήταν το μικρογραφικό ειλητάριο ;

Ποιά ήταν η «μητερούλα του νερού» ,για τους κατατρεγμένους Εβραίους;

Μπορούν τα δάκρυα να καθαρίζουν το ειδεχθές της ψυχής;

Μπορεί ένας άνθρωπος να γίνει φάντασμα για τους άλλους όλους και για τον εαυτό του;

Μπορεί η πορεία μιας ζωής ενός ανθρώπου να είναι από μοναξιά σε μοναξιά;

Μπορεί ένας ορεινός τόπος να αγριέψει τον άνθρωπο;

Μπορεί ένας παπάς να καβαλά μια μοτοσυκλέτα και να ανεβαίνει να υποτάξει την κορυφή του Κόζιακα ή των Τζουμέρκων ,για να συναντήσει τον ουρανό;

Ποιες αυτόματες νοητικές προεκτάσεις είχε το σπειροειδές σχήμα του δαπέδου του Καθολικού της Ιεράς Μονής Ιβήρων;

Είναι δυνατόν ένας ιεροκήρυκας να βάζει ριμέλ και σκιές στα μάτια του ,θέλοντας να τονίσει έτσι την εικόνα του ανθρώπου ,που περνά αφάνταστες ταλαιπωρίες και να περνάει ένα κόμπο πατσουλί πίσω από το αυτί του κάθε τόσο;

Ποιο ήταν το συναξάρι της τελευταίας περιόδου της ζωής του μοναχού Νικόλαου Κοντόπουλου;

Έχει ο Θεός ανάγκη από τρία πρόσωπα για να αναγνωρίζει το εαυτό του;

Τι έγινε στη γιορτή της κουράς του Νικόλαου Κοντόπουλου, όταν είδε τον κατάξανθο νεαρό μοναχό Βόλφγκαγκ;

Τι γίνεται στο Άγιο όρος ,όταν η Εύα απωθείται και τη θέση της παίρνουν αγένεια καλογεράκια και αμούστακτοι επισκέπτες, που ξέρουν να εμπνέονται και ερωτικά την ώρα που προσκυνούν και που λατρεύουν με ειλικρίνεια τον Θεό;

Τι σχέση έχουν όλα αυτά με το Ιερό Κοράνι, την Σοφία Σειράχ και την Καινή Διαθήκη;

Τι σχέση έχουν όλοι αυτοί οι παπάδες, οι ιεροκήρυκες, οι καλόγεροι και η ιερά Μονή των Ιβήρων ,με την Άρτα της δεκαετίας του ΄50;

Τι σχέση έχουν όλα αυτά με τους αείμνηστους  γονείς και συγγενείς του συγγραφέα, με τον ταξιτζή Κωστάκη Τζουτζούκο, τον σκευοφύλακα τον Λάκη τον Καμπούρη, την μεγάλη ευεργέτρια  Σοφία Ρήγα, τον στρατηγό Λεωνίδα Σπαή, τον ραβίνο Ισαάκ Σαμπά, τον ακριβοθώρητο κοσμοπολίτη της Άρτας ,Αίσωνα Τσαπραζλή, , τον Σπύρο Φέρη, την ματρόνα του Αρτινού μπορδέλου , Τουρκοβασιλική, τους τρελούς του Αγίου Κωνσταντίνου, τον γύρο του θανάτου, το καφενείο Βιενουά, τα ζαχαροπλαστεία του Σκανδάλη, του Λάκη και το Νέον , τα βιβλιοπωλεία του Αγραφιώτη και του Νικολόπουλου, το εργοστάσιο παραγωγής ρεύματος του Γκινάκα, τα κτήματα και του μπαξέδες της Άρτας, την Αγία Σοφία, την Παρηγορήτισσα , τον καθεδρικό ναό των Δεσποτών της Ηπείρου, το ρολόϊ  του κάστρου , την πλατεία Σκουφά , το χωριό  Καταρράκτη και την  μικρή μας πόλη, με τους δρόμους στενούς και βρεγμένους από τη μόνιμη βροχή;

 

Το βιβλίο «Οι εξορίες του ιεροκήρυκα Σέργιου Σκανδάλη»  μιλάει τελικά, για τους ανθρώπους :

που περιμένουν με έκσταση να συναντήσουν το παρελθόν τους,

που ξέρουν ότι οι νεκροί έχουν μια δεύτερη ζωή στη μνήμη των αγαπημένων τους…

που κλαίνε πνιχτά για να μην τρομάξει η ψυχή  των νεκρών τους και γυρίσει πίσω,

που ακούνε φωνές νεκρών και βλέπουν πρόσωπα και χαμόγελα απόντων,

που έχουν μνήμες ματωμένες , βασανισμένες, κρυμμένες βαθιά στους αιώνες,

που έχουν μνήμη που ξεσκεπάζει μικροπράγματα , αλλά σέρνουν πίσω τους ολόκληρο φορτίο….

που ηρεμούν όταν θυμούνται τους γονείς  τους , τους παππούδες τους , τις γιαγιάδες τους και την πόλη  τους,

που βγάζουν δύσκολα τα κρυμμένα μέσα τους,

που  παίρνουν λάθος αποφάσεις , λάθος επιλογές,

που μια λύπη αδέσποτη τους ακολουθεί , τρέχοντας παράλληλα με τις σκέψεις τους και τις εικόνες τους,

που είναι αλαφροίσκιωτοι και δαιμονισμένοι,

που βολοδέρνουν στα στενοσόκακα της δικής τους ζωής….

που ζούσαν το θαύμα του έρωτα μέσα από τη γοητεία που κρύβει πάντα η απαγόρευση, ο κίνδυνος της αποκάλυψης και η αίσθηση πως κάθε στιγμή έρχεται μόνο μια φορά και χάνεται , κι αν δεν την χαρείς , χάνεις μια ακόμα ευκαιρία,

που θέλουν να πετάξουν στον ουρανό με μια μηχανή και δεν μπορούν,

που σπέρνουνε πόνο, θλίψη και τρέλα,

που ξεκινάνε με λάθος τρόπο , για λάθος τόπο , σε λάθος δρομολόγιο….

που κινδυνεύουν από τους εαυτούς τους…

που κουβεντιάζουν με το παλιό ρολόϊ της πόλης και παρηγορούνται, διότι είναι ο νυχτερινός σύντροφος της μοναξιάς τους,

που ξέρουν ότι οι περιορισμοί είναι ελάχιστοι πια, οι δρόμοι έχουν κλείσει , τα μονοπάτια έχουν χαθεί και το ταξίδι αδιέξοδο…..

που ούτε τον εαυτό τους τον ίδιο δεν ξέρουν,

που μόνοι σηκώνουν το σταυρό του μαρτυρίου , μέχρι να γονατίζουν από το βάρος….

που παλεύουν στη ζωή μόνοι τους ,με τον εαυτό τους και με τα φαντάσματα της ζωής τους,

που η μικρή κλειστή κοινωνία της Άρτας ,τους πληγώνει, τους θάβει ζωντανούς, τους κουτσομπολεύει και τους κακολογεί όλους και όλες στις ιδιαίτερες κουβέντες τους,

που ζητάνε βοήθεια και συμπαράσταση από την πόλη τους , την Άρτα και την αρχαία γη, της Αμβρακίας…

που όταν επιστρέφουν στο γενέθλιο τόπο τους, την Άρτα, δεν τους αντέχει η πόλη τους , δεν τους θέλουν οι δρόμοι της και  οι πλατείες της, που τους ξέχασαν τα παλιά και τα καινούργια δεν τους αναγνωρίζουν……

 

Το βιβλίο αυτό είναι ένα ταξίδι αυτογνωσίας. Ένας  ύμνος στο χθες και το πάντοτε.

Ένα μοναδικό κείμενο , ένα χρονικό , μικροϊστορία, μεγαλοϊστορία, διήγηση , νουβέλα και δοκίμιο μαζί.

Ένα εξαιρετικό ποιητικό και ιστορικό αριστούργημα , που πρέπει να διαβαστεί από όλους.

Η αριστοτεχνική αυτή νουβέλα σχεδόν επιβάλλει στον αναγνώστη μια δεύτερη αργή ανάγνωση , προκειμένου να διαφανούν οι λεπτοί ιστοί που διαπερνούν το κείμενο. Ο αναγνώστης καλείται να διεισδύσει στα ενδιάμεσα των ιστοριών , αναζητώντας τα κενά και υφαίνοντας συνδέσεις μεταξύ τους, όπως ο αφηγητής  προσπαθεί να διεισδύσει στον εσωτερικό πυρήνα του μικρογραφικού ειλητάριου , ψάχνοντας για στοιχεία, κρυφά νοήματα και  λέξεις-σύμβολα….

 

Ένας συγγραφέας ανήκει μονάχα στην πατρίδα του , στους γονείς του, στον εαυτό του και στη γλώσσα του , σε αυτή την κατοικία ,που ακόμα και η πιο τραγική μοναξιά και η πιο μακρινή εξορία δεν μπορούν να θίξουν…

Ένα βιβλίο είναι πάντα μια συνάντηση, του συγγραφέα και του αναγνώστη. Μαζί φτιάχνουν το βιβλίο. Δεν είναι μόνο ο συγγραφέας .Είναι και ο αναγνώστης που επινοεί το βιβλίο. Κάθε αναγνώστης διαβάζει διαφορετικό βιβλίο. Διότι φέρνει όλη του τη ζωή σε

ό, τι διαβάζει….

Αυτά είναι τα πράγματα που ο Χάρης Μαυρομάτης μπόρεσε να αφηγηθεί , και ελπίζει να τα αποδεχθούμε, αν όχι, δεν πειράζει….

 

Ο Χάρης Μαυρομάτης γεννήθηκε το 1946 στην Άρτα .Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έζησε για ένα διάστημα στο Παρίσι , όπου παρακολούθησε θέματα διεθνών σχέσεων.

Εργάστηκε ως δημοσιογράφος στις εφημερίδες Ελεύθερος Τύπος και Απογευματινή. Διετέλεσε διευθυντής διεθνών δραστηριοτήτων της τράπεζας BNP, της Bank Saderat Iran και της Τράπεζας Αττικής. Άλλο έργο του είναι «Ο κήπος των νεκρών».

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά

«Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά» Λ.Παδούρα Εκδόσεις Καστανιώτης 2011 σελ.685

 

To Σάββατο 6/10/2012 απονεμήθηκε στο βιβλίο «Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά» του Λεονάρντο Παδούρα ,το Βραβείο The Athens Prize for Literature (από δύο επιτροπές με συγγραφείς και κριτικούς λογοτεχνίας) , ως το καλύτερο ξένο μυθιστόρημα , που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα , το 2011.

Το βιβλίο αυτό καταδύεται στις κατακόμβες μιας ιστορίας ,που μοιάζει  περισσότερο με θεία τιμωρία παρά με έργο ανθρώπων μεθυσμένων από την εξουσία, τη λαχτάρα για έλεγχο και τη φιλοδοξία για ιστορική υπέρβαση.

Αναφέρεται επίσης στο πώς έχει διαστραφεί η μεγαλύτερη Ουτοπία του 20ου αιώνα, που είχε ποτέ ο άνθρωπος στην εμβέλεια του χεριού του. Όλα εκείνα τα 74 χρόνια της ΕΣΣΔ , είχαν κυλήσει επί ματαίω, από τη στιγμή που η Ουτοπία είχε προδοθεί και , ακόμα χειρότερα, είχε μετατραπεί σε εξαπάτηση των καλύτερων πόθων των ανθρώπων.

Το τόσο ελκυστικό όνειρο της πιθανής ισότητας είχε μετατραπεί στον μεγαλύτερο αυταρχικό εφιάλτη της ιστορίας, όταν εφαρμόστηκε στην πραγματικότητα, η οποία θεωρείται δικαίως το μοναδικό κριτήριο της αλήθειας.

 

Με αφορμή ένα πραγματικό γεγονός , ο συγγραφέας, χτίζει μια ιστορία στην οποία συναντιούνται οι ζωές τριών ανθρώπων: του Τρότσκι, από τότε που φεύγει στην εξορία μέχρι την στιγμή που δολοφονείται στο Κογιοακάν του Μεξικού, του Ραμόν Μερκαντέρ, που εκπαιδεύτηκε από στις σοβιετικές μυστικές υπηρεσίες για να δολοφονήσει τον Τρότσκι, και του νεαρού Κουβανού Ιβάν, που θα γίνει ο θεματοφύλακας αυτής της μυστικής και επικίνδυνης ιστορίας.

Χρησιμοποιεί ο συγγραφέας  την ιστορία της δολοφονίας του Τρότσκι ,για να πραγματευτεί τη διαστροφή της μεγάλης ουτοπίας του 20ου αιώνα, αυτής της διαδικασίας στην οποία πολλοί επένδυσαν τις ελπίδες τους και τόσοι χάσανε όνειρα , χρόνια , ακόμα και αίμα και ζωή.

Πρόκειται για μια ιστορία ,που την διηγήθηκε το 1977 , στην Κούβα , ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά, ο Ζακ Μορνάρ ή ο Ραμόν Πάβλοβιτς Λόπες ή ο Ραμόν Μερκαντέρ στον νεαρό κουβανέζο κτηνίατρο ,Ιβάν Κάρδενας Ματουρέλ.

Ο Ραμόν Μερκαντέρ ήταν ένας υπάκουος Ισπανός κομμουνιστής , στρατολογημένος ως στρατιώτης του σοβιετικού ιδεώδους ,για να διαπράξει το πιο βδελυρό και αποκρουστικό έγκλημα.

Ο Ιβάν ανακάλυψε ότι η πρόθεσή του να κατανοήσει τη ζωή του Ραμόν Μερκαντέρ σήμαινε ότι πρέπει να προσπαθήσει να κατανοήσει επίσης και τη ζωή του θύματός του, του Τρόσκι, αφού αυτός ο δολοφόνος θα ήταν ολοκληρωμένος , ως δήμιος και ως ανθρώπινο ον, μόνον αν τον συνόδευε το αντικείμενο της πράξης του, ο αποδέκτης του μίσους των ανθρώπων που τον εξώθησαν και τον όπλισαν.

Το βιβλίο περιγράφει με μυθιστορηματικό τρόπο ποιος ήταν ο Τρότσκι καθώς και για τους λόγους της πολιτικής του πτώσης , των διώξεων που υπέστη και του θανάτου που του επέβαλαν, πώς είχε οργανωθεί η εκτέλεση του επαναστάτη και ποιος είχε υλοποιήσει εκείνη την τελική διαταγή , πόσο ακραία είχε γίνει η σκληρότητα των μπολσεβίκων στα χέρια του ίδιου του Τρότσκι , τις μέρες της μέγιστης εξουσίας του,  για τα κατοπινά εγκλήματα και τις σφαγές του Στάλιν, καθώς και όλη αυτή η βαρβαρότητα , που καλυπτότανε  πίσω από τις δικαιολογίες περί αγώνα για έναν κόσμο καλύτερο.

Η βαναυσότητα του Στάλιν δεν την προκαλούσε μόνο η πολιτική ανάγκη ή η λαχτάρα του για την εξουσία: οφειλόταν επιπλέον και στο μίσος του για τους ανθρώπους , κι ακόμα χειρότερα , στο μίσος του για τη μνήμη των ανθρώπων που τον είχαν βοηθήσει να στήσει τα ψέματά του και να ξαναγράψει την ιστορία. Μια ιστορία ,που την είχαν διαστρέψει, οι ηγέτες, που για 74 χρόνια ήταν κύριοι της εξουσίας και, φυσικά της Ιστορίας….

Ο Ραμόν Μερκαντέρ θα θυμόταν σε όλη του τη ζωή, εκείνο το τέλος του πρωϊνού και την αρχή του απογεύματος της 20ης Αυγούστου του 1940. Την ημέρα που σκότωσε, με το πιολέ,  τον Τρότσκι. Το πιολέ , το αναρριχητικό εργαλείο ,που άρεσε του Ραμόν, λόγω του συμβολισμού που περιέκλειε η χρήση του. Ήταν σκληρό , βίαιο, εκδικητικό: ένα θανατηφόρο αμάλγαμα του σφυριού και του δρεπανιού…..

Ο Ραμόν Μερκαντέρ ήταν θύμα και δήμιος . Ήταν περισσότερο δήμιος παρά θύμα κι αυτό δεν τον άφηνε να ζήσει με γαλήνη. Είναι πολύ φριχτό να ζεις όλη σου τη ζωή σαν να είσαι άλλος, λέγοντας πως είσαι άλλος, και να ξέρεις πως είναι καλύτερο να ζεις κρυμμένος πίσω από κάποιο άλλο όνομα επειδή νιώθεις ντροπή για τον ίδιο σου τον εαυτό…

Για το τι είχε κάνει ο Ραμόν Μερκαντέρ ,ο νεαρός Ιβάν ένιωθε αηδία , αλλά επιπλέον ένιωθε και συμπόνια για αυτόν, για τον τρόπο που τον είχαν χρησιμοποιήσει , για την ντροπή που του προκαλούσε το να είναι αυτός που ήταν. Τον Ραμόν Μερκαντέρ τον είχαν σκοτώσει πολλές φορές. Του είχαν πάρει τα πάντα, το όνομα, το παρελθόν, τη βούληση, την αξιοπρέπειά του. Το ήξερε ότι ήταν ένας δολοφόνος και δεν αξίζει συμπόνια , αλλά δεν μπορούσε ο Ιβάν ,να ξεφύγει από αυτήν!!!

Ο συγγραφέας δέχεται ότι το αληθινό μεγαλείο του ανθρώπου βρίσκεται στην άνευ όρων καλοσύνη, στην ικανότητα να δίνει σε αυτούς που δεν έχουν τίποτα, όχι όμως εκείνο που μας περισσεύει ,αλλά ένα κομμάτι από τα λίγα που έχουμε.

Και με τους ανθρώπους τι γίνεται; αναρωτιέται ο συγγραφέας. Άραγε σκέφτηκε ποτέ κανένας τους τούς ανθρώπους; Μήπως ρώτησαν κανένα, τον Ιβάν, τον Ραμόν, αν συμφωνούσαν να αναβάλουνε όνειρα, ζωή και όλα τα υπόλοιπα μέχρι να σβήσουν τα όνειρα , η ζωή , μέσα στην ιστορική κόπωση και την Ουτοπία που έχει πια διαστραφεί ;

Αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης αυτού του συγκλονιστικού βιβλίου, όλη εκείνη την κοσμική καταστροφή και τη σημασία που είχε το έγκλημα του Μερκαντέρ ,μέσα σε τόση προδοσία. Επίσης αναρωτιέται ο αναγνώστης, ποιος ήταν πιο άρρωστος , ο Στάλιν ή η κοινωνία που του επέτρεψε να θεριέψει;

Πρόκειται για μια ιστορία αγάπης , τρέλας και θανάτου , που θα βοηθήσει κάπως να καταλάβουμε πώς και γιατί διαστρεβλώθηκε η Ουτοπία του 20ου αιώνα αλλά, επιπλέον, θα προκαλέσει ακόμα και συμπόνια.

Πρόκειται για Αριστούργημα. Διαβάστε το.

 

Ο Λεονάρντο Παδούρα γεννήθηκε το 1955 στην Αβάνα. Έχει εργαστεί ως σεναριογράφος , δημοσιογράφος και κριτικός. Έχει γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα και δοκίμια. Εκείνη όμως που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό είναι η αστυνομική τετραλογία του «Οι τέσσερες εποχές»(«Ένα άψογο παρελθόν»,  «Άνεμοι της Σαρακοστής», «Μάσκες », «Φθινοπωρινό τοπίο»). Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, ενώ έχει βραβευτεί στην Κούβα, την Ισπανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, και την Αυστρία. Άλλα έργα του είναι «Αντιός, Χεμινγουέϊ», «Παρελθόν χαμένο στην ομίχλη» κ.α.

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

Το θρόισμα των εκδοχών

«Το θρόισμα των εκδοχών» Α.Προυσσιώτη Εκδόσεις Μελάνι 2012 σελ.164

 

(Εκδοχή : Υποκειμενική ερμηνεία/ Ποια είναι η πιο αληθοφανής, πιθανή , τραβηγμένη , απίθανη, επίσημη ερμηνεία -εξήγηση ).

Η γραφή κειμένων που επιδέχονται δύο τρόπους ανάγνωσης –πρώτον , τη διαδοχική ανάγνωση μόνο των αριστερών σελίδων, και δεύτερον, την ανάγνωση ζευγών απέναντι σελίδων, όπου το κάθε ζεύγος θεωρείται ως μια ενιαία σελίδα-έχει χρησιμοποιηθεί από παλιά ως μέθοδος στεγανογραφίας , δηλαδή κρυφής γραφής.

Παράδειγμα :

Στο παρακάτω κείμενο του 1832 η οριζόντια ανάγνωση από την αριστερή σελίδα στη δεξιά σελίδα, σαν να ήταν οι δυο σελίδες μία, αποκαλύπτει τα μειονεκτήματα του γάμου. Η ανάγνωση μόνο της δεξιάς ή μόνο της αριστερής σελίδας παρουσιάζει έναν ύμνο του γάμου.

Αριστερά σελίδα                                                    Δεξιά σελίδα

Σίγουρα ζει ζωή χαρισάμενη                          Ο άντρας ο ελεύθερος από τα δεσμά του γάμου,

Όποιος διευθύνεται από μια σύζυγο,          Οπωσδήποτε θα υποφέρει για τους κόπους του.

Ο Αδάμ δεν μπορούσε να βρει γαλήνη        Όταν η Εύα του δόθηκε για ταίρι,

Πριν δει γυναικείο πρόσωπο,                           Ο Αδάμ ήταν ευτυχισμένος.

Σε κάθε γυναικείο πρόσωπο εμφανίζεται     Υποκρισία, εξαπάτηση και αλαζονεία…..

 

Αριστερά σελίδα                                                             Δεξιά σελίδα

Έτσι είναι στημένες οι ιστορίες του βιβλίου της Αρίστη Προυσσιώτη .

Αν διαβάσεις                                                                (όλες τις σελίδες και όχι μόνο)

τις αριστερές σελίδες θα δεις μια                            (  εκδοχή. Μια εναλλακτική)

ερμηνεία για την κάθε ιστορία                                  (ενεδρεύει όμως στις γραμμές.)

Αν διαβάσεις όλες τις σελίδες                                     (τις αριστερές , μα όχι τις δεξιές,)

προκύπτουν άλλα ενδεχόμενα.                                   (Τα γεγονότα είν΄αγχίστροφα)

Συνειδητοποιείς ότι υπάρχει                                         (αναπόφευκτα η άλλη ανάγνωση)

και το άλλο ενδεχόμενο , η άλλη αλήθεια……

 

Το βιβλίο  «Το θρόϊσμα των εκδοχών» περιέχει οκτώ κεφάλαια εκδοχών –ερμηνειών:  Εκδοχές συγγραφής-Εκδοχές αντιγραφής-Εκδοχές αναπαράστασης-Εικαστικές Εκδοχές –Εκδοχές ιστοριογραφίας-Εκδοχές ιστορίας-Εκδοχές αντίστασης-Εκδοχές αναίρεσης.

Το βιβλίο περιέχει τις πολλαπλές αναγνώσεις του πολυσήμαντου κόσμου μας.

Όσο περισσότερες οι αναγνώσεις και οι ερμηνείες τόσο περισσότερες και οι προοπτικές…

Από τις ιστορίες του βιβλίου , αν διαβαστούν δύο φορές , αναδύονται αντιγεγονικές εκδοχές όπως οι παρακάτω :

Για ποιον γράφει η συγγραφέας , για τον εαυτό της ή για γράφει για μια αναγκαστική εικονική εκδοχή του εαυτού της ;

Οι κριτικοί  γράφουν αρνητικά αφού δεν διαβάζουν τα κρινόμενα ή τους πληρώνουν οι συγγραφείς και γράφουν εγκώμια;

Το παλαιό χειρόγραφο ήταν αυθεντικό ή ήταν ψευδεπίγραφο έργο;

Κάποτε τα ινδάλματα απογοητεύουν τους θαυμαστές τους  και άλλοτε πάλι θαυμαστές ελεεινά προδίδουν τα ινδάλματά τους;

Στο κάτω μέρος της αγιογραφίας του Ευαγγελισμού ,ο Φραντσέσκο ντελ Κόσσα ζωγράφισε ένα  τεράστιο σαλιγκάρι , ήταν  παράδειγμα χοντροκοπιάς και ατεχνίας , υπόμνησης της ατέλειας οιαδήποτε δημιουργίας, μια αναπαράσταση  ατελής ή μήπως το σαλιγκάρι δεν βρίσκεται απλώς μέσα στον πίνακα (στον κόσμο της ζωγραφικής), αλλά πάνω στον πίνακα

( στον δικό μας πραγματικό κόσμο), θυμίζοντας  μας την  παγίδα που στήνει γύρω μας η πιστή αναπαράσταση , η προοπτική;

Στον πίνακα Ευαγγελισμός του Φρα Αντζέλικο ,ανάμεσα στον Άγγελο και την Παρθένο παρεμβάλλεται ένας στύλος , οπότε η ρήση της Παρθένου στον Άγγελο «ιδού η δούλη Κυρίου γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου» έχει ακρωτηριασθεί και το «γένοιτό μοι κατά», εκείνο με το οποίο πραγματώνεται η Ενσάρκωση, έχει εξαφανιστεί, διότι το μήκος της ρήσης είναι μεγάλο κι έτσι οι χαμένες λέξεις δεν μπορούν να χωρέσουν στον διαθέσιμο εσωτερικό χώρο ή μήπως το «γένοιτό μοι κατά» το απορρόφησε ο κίονας , αλλά ο κίονας είναι ο ίδιος ο Χριστός , η ίδια εκκλησία ,που θα γεννηθεί, προφητεύοντας έτσι το μέλλον;

Η αυτοβιογραφική και δοξαστική επιγραφή είναι τοποθετημένη σε βράχο εκατό μέτρα ψηλότερα από το δρόμο και κανένας δεν μπορεί να την διαβάσει, γιατί θα προκαλούσε την διάθεση των συγχρόνων του  για βεβήλωση και βανδαλισμό ή  γράφτηκε για την διαβάζουν μόνο οι αετοί-θεοί ;

Οι Τούρκοι δεν ενδιαφέρονταν  για τα σχολεία και δεν είχαν λόγους να τα απαγορεύσουν, άρα τα κρυφά σχολειά δεν είχαν λόγο ύπαρξης ή οι Τούρκοι  δεν είχαν διάθεση για φυτώρια αντίστασης και έτσι είχαν επαρκείς λόγους να τα απαγορεύσουν ;

Εξηγώντας γιατί δεν προλάβαμε να ενισχύσουμε το συμμαχικό στόλο στη ναυμαχία, δεν ριψοκινδυνεύσαμε να γευτούμε την μανιασμένη θύελλα και περιμέναμε να καταλαγιάσει η ταραχή ή παραφυλάγαμε ύπουλα  ,πως θα εξελιχθεί ο πόλεμος και περιμέναμε ποιός θα επικρατήσει και τότε θα σπεύδαμε να ενταχθούμε;

Ο στρατηλάτης έθαψε μέσα στη λήθη την τελευταία και μοναδική ήττα του ή έθαψε τον φόνο, που διέπραξε πριν να αρχίσει η μάχη;

Μήπως η ωραία Ελένη ,ενώ σχεδίασε την αποπλάνησή της από τον Πάρη ,για να λυτρωθεί από τα δεσμά του γάμου ,βρήκε στην Τροία μια νέα  φυλακή ;

Ο εργάτης που έσκαβε το έδαφος κι ανέσυρε το ραγισμένο αγγείο και είχε βρει τον θησαυρό ,ήταν ο ένοχος υπεξαίρεσης (από τις επιγραφές του αγγείου, αναφερόταν ρητά το συνολικό ποσό των νομισμάτων) ή έλειπαν αρκετά νομίσματα ,από τον τότε ταμία της βασιλεύουσας και ήταν μια παλιά υπεξαίρεση;

Οι λέξεις δεν ανακλούνε σφαίρες , δεν θρυμματίζουν λάμες, δεν είναι μυδραλιοβόλα , δεν μπορούμε να στήσουμε τις λέξεις απέναντι στα άρματα μάχης του κατακτητή  και έτσι  θα σιγήσουν οι ποιητές  , οι εκδόσεις θα σιγήσουν και οι σφαίρες μόνο θα μιλούν ή  οι συγγραφείς θα συνεχίσουν να εκδίδουν ,γιατί  οι λέξεις αψηφούν τους εχθρούς ;

Είχε μαρτυρήσει που κρύβονται οι σύντροφοι του και είχε γίνει προδότης ή είχε εξαπατήσει τους δεσμοφύλακές του και στην αυλή  το εκτελεστικό απόσπασμα περιμένει έναν ήρωα;

Μας κήρυξαν τον πόλεμο και εισέβαλαν στην χώρα μας ή τον  είχαμε εντέχνως προκαλέσει και σχεδιάσαμε αυτόν τον πόλεμο εναντίον μας;

Από το μνημείο κάποιος είχε σβήσει ανεξίτηλα το τελευταίο όνομα του καταλόγου των πεσόντων ,που ήταν ο προδότης ή είχε σβήσει το όνομα του επιζήσαντος;

Τα τείχη της πόλης μας είναι απόρθητα και θεωρούνται ότι είναι χτισμένα από θεούς ή μήπως τα τείχη  τα έφτιαξαν οι κυβερνώντες ,που μας παγίδευσαν σε μια χρυσή φυλακή, για να   μας επιβάλλουν περιορισμούς , να μην δυνάμεθα να επεκταθούμε  και να μην δυνάμεθα να πλουτίσουμε κι έτσι οι οικονομίες μας να κατατίθενται στα ιερά των θεών και με τους συσσωρευμένους στα ιερά θησαυρούς πληρώσαμε τα τείχη μας ;

Η θάλασσα διδάσκει στους ναύτες όνειρα ανεδαφικά  και όνειρα εξωτικά που στα λιμάνια ήρεμα ασφυκτιούν και προσεκτικά δολοφονούν ;

Η ξεθωριασμένη φωτογραφία είναι του ανακριτή ή του αθώου ανακρινόμενου τέως ανακριτή ;

Το βιβλίο αυτό σίγουρα χρειάστηκε πολύ κόπο να γραφτεί.

Πρόκειται για τολμηρό , πρωτότυπο και ιδιόμορφο , στη σύλληψη και γραφή του  έργο και για αυτό γεμάτο προκλήσεις και ξαφνιάσματα, που ανυψώνει τον αναγνώστη και τον κάνει να αναστοχάζεται πάνω στα όρια της γραφής , της ανάγνωσης, της ερμηνείας και της πραγματικότητας.

Τα κείμενά της συγγραφέως ,αποδίδουν θαυμάσια , μέσω της υπαινικτικής διάθεσης και της πυκνής σε περιεχόμενο ελλειπτικότητά τους, ένα ολόκληρο νοητικό Σύμπαν. Ή καλύτερα , πολλά παράλληλα και ομόκεντρα Σύμπαντα….

Θα σας καταπλήξει και θα  το απολαύσετε. Διαβάστε το.

 

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

Σήμερα δεν θα πεθάνω

«Σήμερα δεν θα πεθάνω» Κ.Μέρμηγκα Εκδόσεις Μελάνι 2010 σελ.169

Κοινή  μοίρα όλων μας  ο θάνατος είναι αναμφίβολα η πιο σκληρή πραγματικότητα που καλούμαστε να ζήσουμε . Η απόλυτη απώλεια που κανείς δεν μπορεί να πολεμήσει. Κι όμως δεν έχουν λείψει από τον χώρο της λογοτεχνίας οι φωνές εκείνες που εξαίρουν τον θάνατο ως την αλήθεια που δίνει νόημα στη ζωή, ως μια κατάσταση που γεφυρώνει την ύπαρξη με την ανυπαρξία σε ένα αδιαίρετο σύνολο…

Ο θάνατος είναι ένα θέμα –πρόκληση για τους συγγραφείς.

Η τέχνη είναι που παρηγορεί, η τέχνη είναι που μας συμφιλιώνει με το πεπρωμένο μας αλλά και με το θάνατο, που ξορκίζει τους φόβους του θανάτου.

Πολλοί συγγραφείς σκέφτονται ότι μόνο γράφοντας θα σωθούν . Αυτή δεν είναι η ψευδαίσθηση όλων των συγγραφέων ; Η ιδέα της γραφής δεν είναι η ψευδαισθητική σωτηρία του συγγραφέα , που υποκρύπτει τον φόβο του θανάτου του συγγραφέα (και το δικό μας ) ; ….

Κανένα από τα συμπτώματα δεν είναι περισσότερο διαβρωτικό από τον τρόμο του θανάτου: τον φόβο των ανθρώπων ότι το προσωπικό τους σύμπαν θα εξαφανιστεί για πάντα σε μία μαύρη τρύπα , στο απόλυτο κενό…

Πριν από χρόνια , οι περισσότεροι άνθρωποι πέθαιναν στο κρεβάτι του σπιτιού τους. Μέχρι πριν μερικές δεκαετίες , ελάχιστοι άνθρωποι πήγαιναν στα νοσοκομεία. Ο θάνατος ήταν ένα τόσο συνηθισμένο μέρος της καθημερινής ζωής , ώστε τα παιδιά συμμετείχαν σε οποιαδήποτε εμπειρία μπορεί να είχαν οι οικογένειες τους , γύρω από το θάνατο συγγενών. Οι οικογένειες πάλι αγαπούσαν ο ένας τον άλλο πολύ και πενθούσαν γι’ αυτούς τους θανάτους , δεν τους θεωρούσαν όμως κάτι το απρόσμενο. Ο θάνατος ήταν ένα οικείο και αναπόφευκτο μέρος της ζωής.

Βαθμιαία , ο θάνατος έγινε λιγότερο συνηθισμένος στην καθημερινή ζωή. Λίγοι άνθρωποι πέθαιναν στο σπίτι. Το γεγονός του θανάτου αντιμετωπιζόταν και συζητιόταν όλο και λιγότερο. Λες και οι άνθρωποι πίστευαν ότι αν κανένας δεν μιλούσε για το θάνατο , ίσως ο θάνατος να’ φευγε μακριά τους!!

Πολλοί άνθρωποι φοβούνται τον θάνατο γιατί δεν έχουν ζήσει τη ζωή τους .Δεν έχουν ζήσει τη ζωή τους στο μέγιστο βαθμό. Όμως το να φοβόμαστε καν να σκεφτούμε τον θάνατο και να τρέμουμε στην ιδέα του θανάτου είναι πολύ κακό. Το να κοιτάμε τον θάνατο στα μάτια , το να μαθαίνουμε από το θάνατο είναι ένα τελείως διαφορετικό πράγμα. Μπορεί να εμπλουτίσει τη ζωή μας.

Ο άνθρωπος και ο θάνατος είναι σε μια συνεχή αντιπαράθεση , μια αμοιβαία αναμονή , μια ατμόσφαιρα καφκικά ζοφερή και όμως διάφανη και αποστασιοποιημένη.

Αυτό που τελικά , σε βοηθάει να πεθάνεις γαλήνια είναι το να έχεις ζήσει μια ποιοτική ζωή, η αίσθηση της πληρότητας. Το ότι έζησες ό,τι ήθελες, έζησες αληθινά. Η ζωή είναι απίστευτη….

Η ύπαρξή μας θα είναι πάντα συνδεδεμένη με τον θάνατο , ο έρωτας με την απώλεια , η ελευθερία με το φόβο , και το μεγάλωμα με τον αποχωρισμό.

  Το «Σήμερα δεν θα πεθάνω» της Καρολίνα Μέρμηγκα είναι γραμμένο με σπάνια αφηγηματική τέχνη. Το βιβλίο αυτό είναι οκτώ μικρά διηγήματα γύρω από τον θάνατο.

Tο βιβλίο αυτό αποτίει φόρο τιμής στην Τρίτη ηλικία , μέσα από αλλεπάλληλα στιγμιότυπα της καθημερινότητας ηλικιωμένων γυναικών, που αρνούνται να παραδοθούν και να πεθάνουν μόνες. Η αγωνία  γερασμένων ανθρώπων ,που βλέπει τη γενιά τους να ξεχνιέται και τη νέα γενιά να έχει χάσει κάθε προσανατολισμό.

Οκτώ ιστορίες με ήρωες και ηρωίδες που ζουν τη κάθε μέρα με το πείσμα που χρειάζεται παίρνοντας τα μαθήματα που δεν ήθελαν και υπομένοντας τα νοήματα που δεν κατάλαβαν, πιστοί και συνεπείς στην ανθρώπινη κατάσταση.

Ο φόβος του θανάτου, τα γηρατειά, η ζωή, το γέλιο, η συμπόνια, η έγνοια για τους άλλους, η φιλία, η μοναξιά, η ανία, ο έρωτας, η σκληρότητα των ανθρωπίνων σχέσεων, η ανοησία των συμβάσεων, η υποκρισία του κόσμου,  η δύναμη της αγάπης , η αξία και οι αντιφάσεις της ζωής είναι τα θέματα αυτού του βιβλίου.

Τα καλύτερα διηγήματα της συλλογής είναι  : «Σήμερα δεν θα πεθάνω » και «Στο σπίτι των ονείρων του».

 Παραθέτουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα του βιβλίου:

«Οι γέροι σπάνια λένε την αλήθεια : ή γιατί δεν τη θυμούνται πια, ή γιατί την καλύπτουν με δικαιολογίες , ηθικολογίες και άλλα χωνευτικά(γιατί στη ζωή, να μια αλήθεια, πολλά είναι αχώνευτα)».

«Και βέβαια  , τα γηρατειά είναι σαν το αποχετευτικό σύστημα: κανένας δεν θέλει να ξέρει πως πραγματικά λειτουργεί, από που ξεκίνησε, από πού περνάει και που θα καταλήξει».

«Οι άνθρωποι γερνούν και το παίρνουν απόφαση. Μαλακώνουν γιατί έχουν πάρει τα μαθήματά τους, έχουν μάθει και έχουν αποκτήσει μιαν άλλη αίσθηση του κόσμου. Λιγότερο εγωκεντρική, λιγότερο στενόμυαλη. Νοιάζονται για τους άλλους».

«-Δεν περνούσε καλά! Λες και αυτό είναι το θέμα, λες και στη ζωή μπορούμε να περνάμε καλά! Η ζωή δεν είναι μια πρόκληση για χαρά. Είναι αγώνας για να πάρουμε όσα μπορούμε παραπάνω!!».

«Δεν με αφορούσαν ποτέ οι πιθανότητες ευτυχίας, γιατί εγώ επιδίωκα και έβρισκα τις βεβαιότητες!».

«Είναι τραγωδία το να είσαι γέρος. Είναι φοβερό να ξέρεις ότι οι μέρες σου είναι μετρημένες».

«Απαρχής του πολιτισμένου κόσμου οι μελλοθάνατοι είχαν τις κεντρικότερες θέσεις στη μυθιστοριογραφία, γιατί είναι οι τραγικότεροι χαρακτήρες αφού θα πεθάνουν –όχι όμως και οι γέροι, αν και είναι οι πιο τραγικοί από όλους. Όλοι ξέρουμε ότι θα πεθάνουν, και το ξέρουν κι οι ίδιοι, αλλά αυτούς κανείς δεν τους κάνει ήρωες. Γιατί δεν είναι νέοι και όμορφοι. Γιατί τα αισθήματά τους δεν ενδιαφέρουν κανέναν. Γιατί δεν υπάρχει προοπτική εξέλιξης….»

«Ξέρουμε πότε πεθαίνει κάποιος, αλλά δεν ξέρουμε πάντα πότε ξεκινάει να ζει».

« Πόσο ανυπόφορα φοβερό είναι το να θυμάσαι όσα έχεις χάσει-δεν υπάρχει τίποτε πιο φοβερό, για αυτό η φύση έχει προνοήσει και οι γέροι ξεχνάνε».

«Πόση παρηγοριά είναι οι φίλοι, πόση παρηγοριά».

«Σε τι πιστεύω;  Σε φίλους μαζεμένους γύρω από ένα τραπέζι. Πιστεύω ότι ο θάνατος δεν τολμάει να πλησιάσει ένα τραπέζι όπου κάθονται παλιοί φίλοι».

«Τα γηρατειά είναι απαρηγόρητα».

«Δεν θα πεθάνω σήμερα. Έχω μια ολόκληρη μέρα…».

 

Η Καρολίνα Μέρμηγκα θέλει με αυτό το βιβλίο να μας κάνει να επαναστατήσουμε και να αντισταθούμε στο φόβο των γηρατειών και να μας κάνει να δούμε ότι το γήρας δεν είναι τόσο τρομερό όσο νομίζουμε. Το πρόσωπο και το σώμα που γερνά φυσιολογικά αποκτούν  τελικά μια ομορφιά ισότιμη με την ομορφιά της νιότης. Είναι όπως τα γέρικα δέντρα με τους ρόζους που είναι πιο όμορφα από τα νέα….

Το βιβλίο «Σήμερα δεν θα πεθάνω» είναι ένα βιβλίο για το φόβο του θανάτου , τον τρόμο μπροστά στα γηρατειά και στη λησμονιά. Για τα αδιέξοδα και τα πάθη μας. Για την αποξένωσή μας.

Ένα μικρό αριστούργημα. Διαβάστε το.

 

Η Καρολίνα Μέρμηγκα γεννήθηκε στην Αθήνα το 1957.Σπούδασε Νομικά και είναι δικηγόρος και δημοσιογράφος. Το 2005 εξέδωσε τη συλλογή Διηγημάτων «Ερωτευμένες».

Γράφει : Ο Κώστας Τραχανάς

 

 

Η αξία των πραγμάτων

 

 

 

 

 

 

«Η αξία των πραγμάτων –Αγορές και δημοκρατικοί θεσμοί» Ρ.Πέϊτιλ Εκδόσεις Κριτική 2012 σελ.375

(Το βιβλίο αυτό έχει γίνει best seller .Μεταφράστηκε σε 15 γλώσσες)

 

Πώς φτάσαμε να χρωστούν όλοι σε όλους και κανείς να μην μπορεί να πληρώσει ;Τι έφταιξε; Πώς οδηγηθήκαμε σε αυτή την οικονομική Άγρια Δύση;

Είναι απίθανο να μας σώσει ο τρόπος σκέψης ,που μας οδήγησε σε αυτό το χάλι.

Αν ο πόλεμος είναι ένας τρόπος να διδάξει ο Θεός τους Αμερικανούς γεωγραφία, η ύφεση είναι ο τρόπος του να διδάξει σε όλους μας λίγα οικονομικά.

Στις μέρες μας , οι άνθρωποι ξέρουν την τιμή των πάντων , αλλά αγνοούν την αξία τους.

Η τιμή ενός πράγματος δεν αποτυπώνει διόλου την αξία του.

Πώς μας επηρεάζει ο πολιτισμός της ελεύθερης αγοράς ,πώς γίναμε οικονομικοί άνθρωποι, πως τα πράγματα μετατρέπονται σε εμπορεύματα που αγοράζονται και πωλούνται και πως γίναμε όλοι τυφλοί  προφήτες της σύγχρονης κοινωνίας της ελεύθερης αγοράς-καταναλωτές;  Πώς θα αφαιρέσουμε το ζοφερό βάρος του καταναλωτισμού από το πολιτικό μας φαντασιακό ; Πώς δημιουργείται η αξία; Πώς η αξία συνδέεται με ανεξίτηλες ανισότητες δύναμης και εξουσίας; Μήπως ο καπιταλισμός προσδιορίζει τους όρους της αξίας ; Τι συμβαίνει όταν δεν υπάρχει το καρτελάκι της τιμής ,διότι η τιμή είναι μηδενική; Η γη , η μουσική, η εργασία, η φροντίδα, οι άνθρωποι και η τροφή , όλα αυτά έγιναν εμπορεύματα μέσα από πολύπλοκες και πολυεπίπεδες διαδικασίες  προκειμένου να ανταλλάσσονται στις  αγορές με πολύ συγκεκριμένες ιδιότητες ; Γιατί οι άνθρωποι θέλουν αυτό που θέλουν ; Γιατί οι εταιρείες παρουσιάζουν πολλά από τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τους ψυχοπαθείς ; Γιατί τα συμφέροντα των πλουσίων έχουν επικρατήσει στις πολιτικές ανά τον κόσμο κυβερνήσεων ; Γιατί τα διαμάντια είναι τόσο ακριβά και συνάμα τόσο περιττά, όταν κάτι τόσο ζωτικής σημασίας όσο το νερό είναι πολύ φτηνό ; Γιατί οι καταστροφικές συνέπειες της περίφραξης των κοινών γαιών είναι όχι μόνο οι ουλές ,που αυτή άφησε στο φυσικό περιβάλλον , αλλά και στις πιο μύχιες πτυχές των σχέσεων των δύο φύλλων ; Μήπως το μεγάλο κυνήγι μαγισσών αποτελεί ένδειξη βαθύτερων πολιτικών διεργασιών και αντιπαραθέσεων ; Είναι τυχαίο ότι η βία εναντίον των γυναικών , που εκφράζεται μέσω καταγγελιών για μαγεία, υπήρξε ιδιαίτερα έντονη σε περιοχές όπου οι πλουτοπαραγωγικοί πόροι απαλλοτριώνονται χάριν της τουριστικής ανάπτυξης; Μήπως κάποιες γυναίκες πέθαναν υπερασπιζόμενες το δικαίωμά τους να ελέγξουν τους φυσικούς πόρους με τρόπους εχθρικούς προς την αγορά; Μήπως οι γυναίκες έχουν περισσότερους λόγους να θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο , όχι μόνο για τον εαυτό τους , αλλά για όλους τους ανθρώπους ; Μήπως η επανάσταση ήταν και θα είναι γένους θηλυκού; Μήπως για να γίνομαι ευτυχισμένοι , πρέπει να μην προσπαθούμε να γίνουμε ευτυχισμένοι ; Πώς  το σύνδρομο Anton μας βοηθά να αντιληφθούμε γιατί είναι τόσο δύσκολο να κατανοήσουμε τη σύγχρονη οικονομία ; Η ιδέα να βάζουμε τιμή στα πάντα μπορεί να μας οδηγήσει σε συλλογική τραγωδία; Στην περίπτωση των προοδευτικών αντεπαναστάσεων , μήπως οι πρωτοπόροι είναι οι  φτωχοί , οι απόκληροι , οι περιθωριοποιημένοι ,οι λιγότερο ελεύθεροι άνθρωποι του πλανήτη μας, οι οποίοι ανακαλύπτουν ότι είναι αυτοί οι ίδιοι Η Αλλαγή Που Περίμεναν ;Ο δρόμος για να υποχρεώσουμε τις κυβερνήσεις να παρέχουν δικαιώματα δεν είναι αυτός της υπομονής , αλλά της διεκδίκησης; Θα εξισορροπήσουμε την κοινωνία της ελεύθερης αγοράς και  θα αλλάξουμε τον τρόπο προσδιορισμού της αξίας, όχι μέσω επιστροφής στις κοινότητες , αλλά μέσω της επανεπινόησής τους ; Είναι , πράγματι, ο καπιταλισμός το πιο ελεύθερο σύστημα ; Μήπως οι ελευθερίες που προσφέρει η ελεύθερη αγορά είναι απατηλές ; Μήπως μια φυσική συνέπεια της ελεύθερης αγοράς στις ΗΠΑ ,είναι να πεθαίνεις νέος ; Τι μας προσφέρει το χρήμα στην κοινωνία της ελεύθερης αγοράς ; Μήπως οι λαοί με την εθνική επισιτιστική κυριαρχία πρέπει να ασκήσουν τα δικαιώματα αυτά σε ό,τι χρειάζεται για να επιβιώσουν : στη γη, στο νερό, στους σπόρους και στον πολιτισμό; Μήπως η φτώχια και η πείνα στον κόσμο είναι εκδήλωση  μιας μακραίωνης εκμετάλλευσης και μιας διαστρέβλωσης των σχέσεων γύρω από το πώς ορίζεται η αξία; Μήπως ανήκουμε στη γη και όχι αυτή σε εμάς;  Σε έναν κόσμο εννέα δισεκατομμύρια ανθρώπων το 2050 , μήπως θα πρέπει να μειώσουμε την κατανάλωση κρέατος ; Μήπως είναι δικαίωμα να έχουμε δικαιώματα ; Μήπως θεμελιώδης κανόνας της αληθινής δημοκρατίας είναι ότι πρέπει να μιλάμε για αυτή ; Μήπως μια αληθινή δημοκρατία προϋποθέτει την αλλαγή της σχέσης μας με τον κόσμο γύρω μας, αλλά και την εγκατάλειψη της ιδιοκτησίας και της επιστασίας χάριν της κοινοκτημοσύνης ; Μήπως για να ανακτήσουμε την ουσία της πολιτικής θα χρειαστούμε περισσότερο φαντασία, δημιουργικότητα και θάρρος ; Μήπως πρέπει οι αγορές να έχουν κίνητρο την ανάγκη και όχι το κέρδος ; Μήπως οι τιμές δεν δείχνουν αυτό που πιστεύουμε ; Μήπως πρέπει να αντιλαμβανόμαστε  τα πράγματα όχι μόνο με όρους χρηματικής αξίας ; Μήπως είναι φρικιαστικό να τιμολογούμε την ανθρώπινη ζωή ; Μήπως αυτό που πρέπει να εκριζώσουμε από μέσα μας είναι η πεποίθηση πως οι αγορές είναι ο μόνος τρόπος να αξιολογούμε τον κόσμο ; Από πού θα έρθει η αντεπανάσταση; Ποιές είναι οι αντεπαναστάσεις του 21οι αιώνα, με τις οποίες τα παγκόσμια κοινωνικά κινήματα και οι οργανώσεις περιορίζουν τη δύναμη των αγορών και των πιο ισχυρών διαμεσολαβητών της και, πράττοντας αυτό, επαναπροσδιορίζουν τους τρόπους λειτουργίας της δημοκρατίας ; Μήπως η κοινοκτημοσύνη και οι κοινότητες θα είναι ένας τρόπος διακυβέρνησης του κόσμου μας ; Μήπως τελικά η αληθινή αξία ενός πράγματος δεν εξαρτάται από το αν ικανοποιεί έναν πόθο , μια επιθυμία ή μια ματαιοδοξία, αλλά από το αν απαντά στην ανάγκη μας για ευημερία; Μήπως η ευτυχία μας δεν θα είναι προϊόν μοναχικής επιδίωξης , αλλά ελεύθερης συμβίωσης και συμμετοχής στη δημοκρατική πολιτική που θα μας βοηθήσει να αξιολογήσουμε το κοινό μέλλον μας ;

Όλα αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα θα απαντηθούν στο βιβλίο αυτό, από τον Ινδό επιστήμονα Ρέι Πέϊτιλ.

Το καλύτερο οικονομικό βιβλίο του 2012.

Ο Ρει Πέϊτιλ σπούδασε στην Οξφόρδη , στο London School of Economics  και στο Cornel University.Είναι συγγραφέας του best seller Stuffed and Starved.Είναι μέλος του Institute for Food and Development Policy  στο Όκλαντ των ΗΠΑ , ερευνητής στο University of KwaZulu-Natal τη Νότια Αφρική και επισκέπτης καθηγητής στο Κέντρο Αφρικανικών Σπουδών του University of California . Εργάστηκε στην Παγκόσμια Τράπεζα, τον ΠΟΕ και τα Ηνωμένα Έθνη.

Γράφει       :     Ο Κώστας Τραχανάς

H μεγάλη θάλασσα

 

 

 

 

 

«Η μεγάλη θάλασσα-Οι περιπέτειες των λαών της Μεσογείου» Ν.Αμπουλάφια Εκδόσεις  Ψυχογιός 2012 σελ. 820

Το «βιβλίο της χρονιάς» κατά τους «Sunday Times», το έργο αυτό είναι ένας άθλος συγκομιδής πληροφοριών με εκκίνηση το 22.000 π.Χ. και κατάληξη το 2010 μ.Χ.

Το βιβλίο «Η μεγάλη θάλασσα» παρουσιάζει την ιστορία των πληθυσμών και προσωπικοτήτων , ζωντανεύοντας πάθη και μνήμες των λαών που ανέπνευσαν την αλμύρα της γεννήτρας των πολιτισμών.

Για περισσότερο από 3.000 χρόνια , η Μεσόγειος υπήρξε ένα από τα πιο σημαντικά κέντρα του παγκόσμιου πολιτισμού.

Μέσα σε 820 σελίδες παρακολουθούμε τη θρησκευτική πίστη αμέτρητων λαών , σαλπάρουμε με στόλους, συναλλασσόμαστε με τραπεζίτες και εμπόρους, κάνουμε επιδρομές μαζί με πειρατές και παρατηρούμε μάχες και πολιορκίες. Παρακολουθούμε την άνοδο και την πτώση βασιλείων και βλέπουμε ανθρώπους που άλλοτε θριαμβεύουν κι άλλοτε εξελίσσονται σε τραγικά πρόσωπα.

Η Μεσόγειος είχε και εξακολουθούσε να έχει πολλά ονόματα : η «Θάλασσά μας» για τους Ρωμαίους, η «Λευκή Θάλασσα»(Ακντενίζ) για τους Τούρκους, η «Μεγάλη Θάλασσα» (Γιαμ γκαντόλ) για τους Εβραίους, η «Μεσαία Θάλασσα)( Μίτελμεερ) για τους Γερμανούς, και πιο αμφίβολα η «Μεγάλη Πράσινη» για τους αρχαίους Αιγυπτίους. Είναι η «Υγρή Ήπειρος»  που, σαν πραγματική ήπειρος, αγκαλιάζει πολλούς λαούς, πολιτισμούς και οικονομίες μέσα σε έναν χώρο με ακριβή όρια. Τα όρια της Μεσογείου  έχουν καθοριστεί εκεί όπου τα έθεσε πρώτα η φύση και κατόπιν ο άνθρωπος: στο Στενό του Γιβραλτάρ, στα Δαρδανέλλια και στις παράκτιες περιοχές που εκτείνονται από την Αλεξάνδρεια έως τη Γάζα, και από τη Μασσαλία έως  τη Γιάφα .Και έπειτα , μέσα και κατά μήκος της Μεσογείου, αυτό το βιβλίο περιλαμβάνει τις πόλεις –λιμάνια, μέρη με μεγάλη στρατηγική σημασία και δεσπόζουσα θέση στα εμπορικά δρομολόγια, ιδίως εκείνες των οποίων οι πολιτισμοί συναντήθηκαν και αναμείχθηκαν( Αλικάντε, Ανκόνα, Σπλιτ, Λιβόρνο, Ταγγέρη, Τεργέστη, Βενετία, Αλεξάνδρεια,  Συρακούσες, Τύρος, Τροία, Ουγκαρίτ, Καρχηδόνα, Άκρα, Γένουα,  Κάδιξ ,Ταρτησσός, Τάραντας, Λιπάρες, Αμάλφι,   Χαλκίδα, Ερέτρια, Κόρινθος, Πολιόχνη, Ντουμπρόβνικ, Κων/πολη,  Σμύρνη, Βαλένθια, Βαρκελώνη, Μονπελιέ, Μασσαλία,  Πίζα, Αμμόχωστος ,Τελ Αβιβ κλπ), και τα νησιά(Κρήτη, Κύπρος, Σικελία, Μάλτα ,Ίσκια, Μήλος, Xίος, Μαγιόρκα, Μινόρκα, Σαρδηνία, Ρόδος, Κέρκυρα κ.α.) κυρίως όταν οι κάτοικοί τους κοίταζαν προς τα έξω.

Αυτές οι πόλεις–λιμάνια είναι κυρίως οι πρωταγωνιστές. Ακμάζουν, παρακμάζουν, καταστρέφονται και εξαφανίζονται, άλλες ξαναγεννιώνται , πάνω σε αυτές και γύρω από αυτές εγγράφονται οι ανταγωνισμοί.

Αυτό το βιβλίο είναι περισσότερο μία ιστορία της Μεσογείου Θάλασσας και όχι της στεριάς που την περιβάλλει. Είναι μία ιστορία των ανθρώπων που διέσχισαν τη θάλασσα και έζησαν κοντά στις ακτές , σε λιμάνια και νησιά.

Το βιβλίο επικεντρώνεται σε εκείνους που ταξίδεψαν σε αυτήν την Θάλασσα , συμμετέχοντας άμεσα, στο διαπολιτισμικό εμπόριο, στη διακίνηση θρησκευτικών και άλλων ιδεών, ή, λιγότερο σημαντικό, στις ναυτικές συγκρούσεις για την κυριαρχία των θαλασσίων οδών. Περιγράφει τους λαούς , τις διαδικασίες και τα γεγονότα που έχουν μεταμορφώσει ολόκληρη ή  μεγάλο μέρος της Μεσογείου. Επικεντρώνεται σε μακροπρόθεσμα σημαντικά θέματα, όπως η ίδρυση της Καρχηδόνας, η εμφάνιση του Ντουμπρόβνικ, η επίδραση των Βερβέρων κουρσάρων ή η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ.

Η Μεσόγειος  που γνωρίζουμε τώρα διαμορφώθηκε από τους Φοίνικες, τους Έλληνες και τους Ετρούσκους στην αρχαιότητα , από τους Γενουάτες, τους Βενετούς και τους Καταλανούς στον Μεσαίωνα , από το ολλανδικό , το αγγλικό και το ρωσικό ναυτικό στους αιώνες πριν το 1800.Μετά από το 1492 , με την ανακάλυψη της Αμερικής και σίγουρα μετά το 1850, η Μεσόγειος κατέστη όλο και λιγότερο σημαντική στις ευρύτερες παγκόσμιες υποθέσεις και στο εμπόριο.

Ζωτική παρέμεινε η σημασία των αγαθών που προκάλεσαν τις μεγάλες εμπορικές και στρατιωτικές συγκρούσεις στη Μεσόγειο: σιτάρι , σκλάβοι, αλάτι, λάδι, κρασί, μεταλλεύματα και κατά τη ρωμαιοκρατία , έργα τέχνης από ελληνικά εργαστήρια.

Η Μεσόγειος έχει πολλά χαρακτηριστικά , τα οποία απορρέουν από το χαρακτήρα της ως κλειστής θάλασσας. Στις μακρινές γεωλογικές εποχές ήταν τελείως κλειστή και μεταξύ 12 και 5 εκατομμυρίων  χρόνων πριν από τη σημερινή εποχή η εξάτμιση έφτασε στο σημείο να καταντήσει η λεκάνη της Μεσογείου μία βαθιά  και άδεια έρημος.

Πρώιμοι τύποι ανθρώπων κατοίκησαν τις γαίες γύρω από τη Μεσόγειο πριν από 435.000 χρόνια. Ανακαλύψεις σε σπηλιές στο Γιβραλτάρ ,αποδεικνύουν ότι πριν από 24.000 χρόνια οι Νεάντερταλ χρησιμοποιούσαν τη θάλασσα που έβρεχε τις ακτές της περιοχής τους , διότι το διαιτολόγιό τους περιλάμβανε μαλάκια και οστρακόδερμα ακόμη και χελώνες και φώκιες. Η πρώτη καλή ένδειξη για σύντομες διασχίσεις της θάλασσας έρχεται κατά τη Νεοότερη Παλαιολιθική Εποχή , δηλαδή πριν από το 11.000 π.Χ.. Σε εκείνη τη φάση επισκέπτες πάτησαν στη Μήλο των Κυκλάδων , αναζητώντας ηφαιστειακούς υαλώδεις οψιανούς λίθους που χρησίμευαν στην κατασκευή λίθινων εργαλείων και προσέφεραν πιο αιχμηρές ακμές από ότι ο πυρόλιθος. Η μεσαιολιθική Σικελία γνώριζε επίσης τους οψιανούς λίθους , οι οποίοι λαμβάνονταν από τα ηφαιστειογενή νησιά Λιπάρες στα ανοιχτά της βορειοανατολικής ακτής. Είχε αρχίσει η κίνηση διαμέσου της ανοιχτής θάλασσας. Ήταν τοπική, ήταν σπασμωδική, αλλά ήταν ηθελημένη: o στόχος ήταν να συλλεγούν πολύτιμοι υλικά για να φτιαχτούν ανώτερα εργαλεία. Δεν επρόκειτο για «εμπόριο». Πιθανότατα δεν υπήρχε κανείς που να ζει μόνιμα είτε στη Μήλο είτε στις Λιπάρες.

Στη Νεολιθική Εποχή , από το 10.000 π.Χ. και μετά ,βρίσκουμε τακτικές ενδείξεις ταξιδιών με σκοπό την αναζήτηση των επιθυμητών προϊόντων .Εξημερώνονται βοοειδή, πρόβατα και χοίροι, καλλιεργείται διαφόρων τύπων σιτάρι και κριθάρι , αναπτύσσονται οι πρώτοι οικισμοί , μόνιμοι, περιτειχισμένοι, εξαρτώμενοι από τοπικές προμήθειες αλλά επίσης και από αγαθά που μεταφέρονται από μακριά : ο πρώτος οικισμός ήταν η Ιεριχώ γύρω στο 8.000 π.Χ. με περίπου 2.000 κατοίκους. Καθώς ο πληθυσμός της Ανατολικής Μεσογείου μεγάλωνε , χορταίνοντας από τις νέες πηγές τροφίμων , ο ανταγωνισμός για πόρους οδηγούσε  σε συχνές συγκρούσεις ανάμεσα στις κοινότητες. Οι συγκρούσεις δημιούργησαν μεταναστεύσεις. Άνθρωποι από τη Μικρά Ασία ή τη Συρία μετακινήθηκαν προς την Κύπρο και την Κρήτη. Εντυπωσιακοί υπήρξαν οι πρώτοι νεολιθικοί οικισμοί στην Κρήτη , στην Κνωσό , περίπου από το 7.000 π.Χ.  , που σηματοδότησαν την απαρχή της διαδικασίας έντονου αποικισμού του νησιού , το οποίο θα δέσποζε της Ανατολικής Μεσογείου κατά την Εποχή του Χαλκού. Επίσης έως το 5.600 π.Χ. μια κοινότητα πολλών χιλιάδων ανθρώπων είχε εγκατασταθεί στη Χοιροκοιτία της Κύπρου. Τεράστιοι ναοί και ιερά κατασκευάζονται στη Μάλτα και στο Γκότζο ,πριν από το 3.500 π.Χ. , που προηγούνται χρονικά ακόμα και των πυραμίδων. Το 2.500 π.Χ. η Τροία ,μια αναδυόμενη πόλη ,που είχε δεσμούς με το εσωτερικό της Μικράς Ασίας και τη Μαύρη Θάλασσα, αποτελούσε πιθανώς κύρια πηγή του κασσίτερου. Χαλκός είχεανακαλυφθεί στις Δυτικές Κυκλάδες (Κίθνος) και στην Αττική. Ένα προϊόν κέρδιζε διαρκώς κύρος, ενισχύοντας εκείνους που ασκούσαν πολιτική εξουσία: ο μπρούτζος. Οι πρώιμοι μεταλλουργοί είχαν μάθει πώς μπορούσαν να ενισχύουν τον σχετικά μαλακό μεταλλικό χαλκό κραματοποιώντας με κασσίτερο .Τα μπρούτζινα όπλα διασφάλιζαν την ασφάλεια κάποιου από τους εχθρούς. Η μεγάλη ζήτηση για αυτό το κράμα , τον μπρούτζο , θα δημιουργούσε ένα δίκτυο επαφών και ανταλλαγών σε όλο το Αιγαίο , ενώνοντας την Τροία με τα νησιά. Η Τροία ήταν πλέον ένα σημείο-σταθμός που ένωνε το Αιγαίο με την Μικρά Ασία και τη Μαύρη Θάλασσα .Απέναντι από την Τροία αναπτύχθηκε από το εμπόριο και ένα άλλο στρατηγικό σημείο –σταθμός, η Πολιόχνη της Λήμνου , η παλαιότερη πόλη της ΕυρώπηςΗ Τροία και η Πολιόχνη αναδύθηκαν ως οι πρώτοι εμπορικοί σταθμοί –ναυτικοί πόλεις που φρουρούσαν τα δρομολόγια διαμέσου του Αιγαίου. Το δίκτυο αυτό των επαφών και ανταλλαγών στο Αιγαίο εξελίχθηκε σε αυτό που μπορεί επιτέλους να περιγραφεί ως εμπορικό δρομολόγιο. Κατά συνέπεια με το εμπόριο του Αιγαίου, η Μεσόγειος ζωντάνευε.

Μετά την καταστροφή της Τροία από τους Έλληνες οι πιο εκπληκτικές εξελίξεις στο εμπόριο και στην κουλτούρα συνέβησαν στα νησιά του Ανατολικής Μεσογείου –στην Κρήτη και στις Κυκλάδες.

<< Σύμφωνα με τον συγγραφέα επειδή η Τροία ήταν μια ναυτική πόλη με στρατηγική σημασία και δεσπόζουσα θέση στα εμπορικά δρομολόγια του βορείου Αιγαίου ,απέκτησε πάρα πολύ πλούτο (από φόρους στα διερχόμενα καράβια ,που μετέφεραν μέταλλα, σιτάρι, μάλλινα υφάσματα , ξυλεία,  ήταν επίσης μεγάλο κέντρο  εκτροφής αλόγων και οι Τρώες ήταν αξιόλογοι δαμαστές αλόγων -ιππόδαμοι,στην ίδια περίοδο οι μεγάλες αυτοκρατορίες επένδυαν σε άρματα  και τα καλά άλογα και οι δαμαστές αλόγων είχαν μεγάλη ζήτηση). Οι Μυκηναίοι και οι Χετταίοι διεξήγαγαν πολέμους για την κατοχή των εδαφών και των κοσμοπόλεων της δυτικής Μικρά Ασίας. Ο Τρωϊκός Πόλεμος αποτελούσε την κατοπινή ανάμνηση αυτών των συγκρούσεων , που συμπτύχθηκαν σε μία και μοναδική εκστρατεία με στόχο μία από τις πολλές πόλεις που στόχευαν οι Έλληνες. Άρα ο Τρωϊκός πόλεμος στην πραγματικότητα δεν ήταν ο πόλεμος μιας  εκστρατευτικής σεζόν ή δέκα, αλλά πολλών δεκάδων ετών, που διεξήχθη με διαλείμματα και διακοπές από περιόδους ειρήνης ,καταγεγραμμένες στη διπλωματική αλληλογραφία των Χετταίων. Μπορεί τελικά να μην ήταν πόλεμος ανάμεσα στους μεγάλους βασιλείς των Μυκηνών και των Χετταίων  , αλλά οι καταστροφείς της Τροία μπορεί να ήταν ένα ανάμικτο μπουλούκι από εξόριστους και μισθοφόρους ελληνικής καταγωγής ή άλλης καταγωγής ή οι εισβολείς να ήταν άγνωστης ταυτότητας, ίσως οι «Λαοί της θάλασσας» που επιτέθηκαν επίσης και στις Μυκήνες ,την Ουγκαρίτ και την Πύλο….. >>.

Η Μεσόγειος έγινε το πιο ζωηρό μέρος αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε διαφορετικές κοινωνίες επί προσώπου γης, και έχει διαδραματίσει ένα ρόλο στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού που έχει ξεπεράσει κατά πολύ εκείνον οποιασδήποτε άλλης θαλάσσιας έκτασης.

Πρόκειται για μια εξαντλητική και πολύ καλογραμμένη μελέτη.

Πρόκειται για Αριστούργημα .Διαβάστε το.

 

Ο Ντέιβιντ Ανμπουλάφια γεννήθηκε το 1949 και είναι ένας από τους πιο αναγνωρισμένους Άγγλους ιστορικούς με εξειδίκευση στην Ιταλία , την Ισπανία και τις υπόλοιπες χώρες της Μεσογείου κατά την περίοδο του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης. Από το 2000 είναι καθηγητής Μεσογειακής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ .Εξελέγη μέλος της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ το 2008. Είναι μέλος της Βρετανικής και της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας. Το βιβλίο «Η μεγάλη Θάλασσα –Οι περιπέτειες των λαών της Μεσογείου» έγινε εμπορική επιτυχία στην Αγγλία αμέσως μόλις κυκλοφόρησε, ενώ απέσπασε ενθουσιώδεις κριτικές από ακαδημαϊκούς σε όλο τον κόσμο.

 

 

Γράφει:  Ο Κώστας Τραχανάς